I SA/Wa 418/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr[...], po rozpoznaniu odwołania J. B. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. B. w L. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. J. B. w dniu 31 grudnia 2008 r. wniósł do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B. zabudowań i [...] ha ziemi na terenie obecnej Republiki Białoruskiej z powodu przeprowadzonej w 1946 r. delimitacji granicy państwowej. W wyniku delimitacji granicy część gospodarstwa rolnego S. B. (zabudowania i grunty) znalazła się na terenie byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Organ ustalił, że właściciel pozostawionego mienia S. B. , zarówno w dniu 1 września 1939 r., w okresie okupacji, jak i po roku 1945, mieszkał w L. – miejscowości, która wchodziła w skład terytorium przedwojennej, jak i obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. A zatem, w ocenie organu, w sprawie nie zachodzi przypadek repatriacji w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Organ powołując się na obowiązujące przepisy wskazał, że miejscem zamieszkania może być wyłącznie miejscowość rozumiana jako wieś, a nie konkretny adres, pod którym zamieszkiwała strona. Organ uznał, że pozostawienie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, w tym budynków mieszkalnych, nie świadczy o zamieszkiwaniu na tym terytorium. Ponadto organ stwierdził, że opuszczenie nieruchomości w związku z tym, że znalazła się ona po stronie białoruskiej w wyniku delimitacji granicy państwowej w okresie powojennym, nie podlega przepisom ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. B. . W odwołaniu wskazał, że jego rodzice po delimitacji granicy i opuszczeniu zabudowań pozostałych po stronie ZSRR, mieszkali u sąsiada S. B. w L. aż do wybudowania domu na pozostałej z gospodarstwa części [...] ha. Wskazał również, że karta repatriacyjna została wydana rodzicom, ale została zagubiona. Minister Skarbu Państwa, w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy podkreślił okoliczność, że S. B. od urodzenia, tj. od 1910 r. do śmierci w dniu [...] stycznia 1983 r. zameldowany był na pobyt stały w L. Jego żona S. B. również była zameldowana na pobyt stały w L. od 1948 r. Powyższe, zdaniem organu, świadczy, że centrum życiowe S. B. znajdowało się w L. Organ podkreślił, że miejsce zamieszkania byłego właściciela nieruchomości – miejscowość L. położona była przed wojną na terytorium RP, tak jak obecnie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody, że kwestie majątkowe związane z delimitacją granicy nie podlegają zaspokojeniu na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł J. B. W skardze wskazał, że S. B. mieszkał w L., ale w tej części, która znalazła się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że władze białoruskie nie zgodziły się na rozbiórkę budynków. Skarżący podał także, że ojciec mieszkał po adresem L., ale dopiero od 1948 r. Skarga została uzupełniona pismem, które wpłynęło w dniu 20 maja 2011 r., w którym skarżący pokreślił, że zabudowania stanowiące własność S. B. zostały w całości w ZSRR z powodu podziału gospodarstwa na pół granicą państwa. Zabudowania, w których obecnie mieszka skarżący zostały wybudowane w latach 1947 – 1950. Ponadto skarżący wskazał, że numeracja przedwojenna domów nie jest tożsama z numeracją dzisiejszą, co wynikało z komasacji gruntów wsi L.. Do pisma zostały załączone zdjęcia komputerowe, na których skarżący zaznaczył gospodarstwo przedwojenne rodziców i to, w którym mieszkali po delimitacji granicy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu nie jest zasadne stanowisko organów orzekających, że opuszczenie nieruchomości w związku z delimitacją w okresie powojennym nie podlega przepisom ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy przepisy jej stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do okoliczności, o których mowa w tym przepisie należy zaliczyć także ustalenie przebiegu granicy państwowej na mocy umowy granicznej między Polską a ZSRR podpisanej 16 sierpnia 1945 r. w Moskwie. Ludność polską z terenów oddanych ZSRR zamierzano przesiedlić na inne obszary kraju. W dniu 25 listopada 1945 r. została podpisana w Warszawie przez przedstawicieli rządu Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej i Rządu Jedności Narodowej RP dodatkowa umowa o rejestracji i ewakuacji ludności białoruskiej z terytorium Polski na tereny BSRR i ludności polskiej z terenów BSRR na tereny Polski. Ogłoszenia o rejestracji i przedłużeniu do czerwca 1946 r. ewakuacji zostały rozplakatowane w B. i na terenie województwa. W dniu 6 listopada 1946 r. zakończono prace nad delimilitacją granicy pomiędzy Polską a ZSRR. Do ZSRR przeszły w całości lub częściowo niektóre wsie. Wiele rodzin polskich porzucało swe domy i przenosiło się do Polski. Wytyczenie granicy zostało przeprowadzone z pominięciem elementarnych zasad gospodarczych. Spowodowało to oddzielenie większości użytków rolnych od siedlisk, a także w niektórych przypadkach przedzielało siedliska. Planowano utworzenie pasa bezpieczeństwa w promieniu 20 km od granicy, z którego zamierzano usunąć wszystkie mniejszości narodowe i zasiedlić go repatriantami (www.bialystok.ap.gov.pl/delimitacja). Wskazać należy, że stanowisko organów orzekających, iż kwestie majątkowe związane z delimitacją w 1946 r. nie podlegają regulacji na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie jest konsekwentne. Z uzasadnienia obu decyzji wynika bowiem, że organy orzekające badały, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 2 ust. 1, tj. czy miejsce zamieszkania właściciela mienia w dniu 1 września 1939 r. znajdowało się na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawnienie do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca przyznał tym obywatelom polskim, którzy posiadali majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić i którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Niespełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Miejscowość L., w której mieszkali rodzice skarżącego została w wyniku delimitacji podzielona i jej część znalazła się na terenie byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jeśli przyjmie się, tak jak chcą tego organy orzekające w sprawie, definicję miejsca zamieszkania, określoną w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, ograniczoną tylko do wskazania miejscowości, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, oznacza to pominięcie tych mieszkańców L., którzy opuścili swoje zabudowania mieszkalne pozostające po stronie białoruskiej i którzy przemieścili się w związku ze zmianą granicy na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Miejscem zamieszkania tych osób zarówno przed wojną jak i po wojnie będą bowiem L., niezależnie od tego, że po delimitacji pozostawiły swoje zabudowania mieszkalne po stronie białoruskiej i osiedliły się w tej części L., która pozostała na terytorium obecnej RP. Wobec powyższych okoliczności zastosowana w niniejszej sprawie przez organy orzekające definicja miejsca zamieszkania ograniczona wyłącznie do wskazania miejscowości, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, pozostaje nieprzydatna. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, należało uwzględnić również zmianę granic samej miejscowości L.. Oznacza to konieczność ustalenia zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Ustalenia w tym zakresie dokonane przez organ drugiej instancji nie zostały poparte jednoznacznym materiałem dowodowym. Minister Skarbu Państwa wskazał wprawdzie jako miejsce zamieszkania S. B. - L., jednakże w aktach sprawy zgromadzone zostały dowody na okoliczność potwierdzenia, że S. B. mieszkał w zabudowaniach, które pozostały po stronie ZSRR. Na potwierdzenie udokumentowania okoliczności miejsca zamieszkiwania S. B. organ powołał się wyłącznie na zaświadczenie Urzędu Miejskiego w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nie dokonał zaś oceny pozostałych dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, tj. oświadczenia J. B. z dnia 28 lipca 2010 r. wskazującego, że ojciec zamieszkał pod adresem L. w 1946 r., czy zeznań świadków wskazujących, że małżonkowie B. zostali zmuszeni do opuszczenia zabudowań w 1946 r. w związku z delimitacją. Organ nie odniósł się w żadnej mierze do zawartych w oświadczeniach informacji, że pozostawione zabudowania zawierały, obok budynków gospodarczych, budynek mieszkalny [...] m2 wybudowany w 1932 r. oraz że ówczesne władze ZSRR nie zezwoliły rozebrać budynków; budynki te zostały rozebrane w 1956 r., a pozostała tylko piwnica. Organ odwoławczy nie ustosunkował się także do zarzutów odwołania i twierdzeń skarżącego, że jego rodzice po opuszczeniu zabudowań pozostających po stronie ZSRR zamieszkiwali u sąsiada B. S. w L. Nie można zatem uznać, że przesłanka zamieszkiwania właściciela mienia pozostawionego poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. została w sposób jednoznaczny ustalona. Wobec powyższego Sąd uznał za właściwe uchylenie rozstrzygnięć organów w sprawie odmowy potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty. W ponownie prowadzonym postępowaniu, wobec niekwestionowanego faktu, że rodzice skarżącego pozostawili część gospodarstwa na terenie Republiki Białoruskiej (zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...]marca 2010 r.) należy ustalić, czy pozostawione mienie zawierało zabudowania, w których rodzice skarżącego zamieszkiwali, czy tylko pola uprawne. Pomocna w tym zakresie może być kwerenda akt Powiatowego Urzędu Ziemskiego w A. z lat 1919-1939, Sądu Okręgowego w G. Wydział Zamiejscowy w S. z lat 191-1939 (pismo Archiwum Państwowego z dnia 23 kwietnia 2010 r.). Należy zatem postawić organom zarzut, iż rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu uchybiły one również przepisom prawa materialnego. Organy bowiem w sposób niewyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy nie znajdują jednoznacznego potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.