I OZ 730/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 29 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 736/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. odmówił D. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r., nr [...],[...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca jest emerytką i ma orzeczoną I grupę inwalidzką. Mieszka sama w mieszkaniu wnuka, z którego korzysta na zasadzie dożywocia. D. O. utrzymuje się z emerytury w wysokości netto 2117,01 zł. Wyjaśniła, że jej miesięczne wydatki związane z opłatami za mieszkanie wynoszą 335 zł – czynsz, 98 zł – prąd, 76 zł – gaz. Dodała również, że ze względu na stan zdrowia ponosi wydatki na leczenie i lekarstwa w wysokości 650 zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani też wartościowych ruchomości. W sprzeciwie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. D. O. wskazała, że jest zmuszona do korzystania z pomocy prywatnych lekarzy specjalistów, jednak nie może przedstawić paragonów, gdyż lekarze nie mają kas fiskalnych. Nadto poddała, że z uwagi na swój wiek korzysta z pomocy opiekunki, której płaci 400 zł. miesięcznie. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 28 czerwca 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie dokumentów odzwierciedlających wysokość ponoszonych wydatków związanych z leczeniem, dokumentów odzwierciedlających wysokość ponoszonych wydatków związanych z wykupem lekarstw oraz dokumentów obrazujących stan zgromadzonych i dostępnych środków na rachunkach bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 20 lipca 2011 r. skarżąca poinformowała, że musi według zaleceń lekarza korzystać z poradni specjalistycznych i podała, iż za wizytę u specjalisty płaci jednorazowo 100 zł. Skarżąca poinformowała również, że nie posiada żadnych kont bankowych. Nadto ponownie zaznaczyła, że z uwagi na swój stan zdrowia musi korzystać z opieki osoby trzeciej, za którą płaci 400 zł, miesięcznie, czego jednak w żaden sposób nie udokumentowała. Skarżąca do pisma załączyła jedną fakturę VAT wystawioną na jej nazwisko w dniu 12 kwietnia 2011 r. na kwotę 100 zł. oraz kartę medyczną leczenia szpitalnego z dnia 28 stycznia 2011 r., zaznaczając jednocześnie, że musi zażywać wymienione w niej leki, których w jej ocenie ceny są znane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznania D.O. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Sąd zaznaczył, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest natomiast od sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Analizując przedmiotowy stan faktyczny, Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania koszty te nie powinny przekraczać kwoty wpisu od skargi, w wysokości 200 zł. Sąd podkreślił, że konieczność opłacenia kosztów nie powstaje jednocześnie w stosunku do wszystkich opłat, ale jest rozłożona w czasie. Powyższe oznacza, że nawet przy wykazanych dochodach i ponoszonych wydatkach na codzienne życie, na zakup leków D. O. jest w stanie samodzielnie partycypować w kosztach sądowych. Sąd podał, że skarżąca powołując się na wysokie koszty związane ze swoim leczeniem, nie przedstawiła jednocześnie rachunków na ich potwierdzenie, natomiast załączona faktura VAT i karta informacyjna w ocenie Sądu nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na potwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (na obecnym etapie postępowania wynoszących 200 zł), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie D. O. podniosła, że Sąd stwarza bariery biurokratyczne, które trudno jest pokonać ludziom chorym i starym. Wskazała także, że jej wydatki przekraczają wysokość renty, a w związku z tym, że jest osobą chorą i starą ponosi dodatkowe koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Strona powinna więc dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny. Sąd I instancji właściwie ocenił sytuację materialną skarżącej i co za tym idzie nie przyznał jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W toku postępowania skarżąca podała, że jest emerytką i ma orzeczoną I grupę inwalidzką. Mieszka w mieszkaniu wnuka, z którego korzysta na zasadzie dożywocia. Utrzymuje się z emerytury w wysokości netto 2117,01 zł, a jej miesięczne wydatki związane z opłatami za mieszkanie wynoszą 335 zł – czynsz, 98 zł – prąd, 76 zł – gaz. Ze względu na stan zdrowia ponosi również wydatki na leczenie i lekarstwa w wysokości 650 zł miesięcznie. Podała ponadto, że z uwagi na swój wiek korzysta z pomocy opiekunki, której płaci 400 zł miesięcznie. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a więc rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji wnioskodawczyni powołując się na wysokie koszty związane ze swoim leczeniem i korzystaniem z pomocy opiekunki, nie udokumentowała tych wydatków, co powoduje, że nie można było uznać, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji odmowa udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była uzasadniona. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.