II SA/Go 196/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi D.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przekazania pisma uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...]. W dniu [...] grudnia 2010r. D.B. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z pismem, w którego treści znalazł się wniosek o "nadanie biegu ze skutkiem aby radca prawny lub mecenas nieodpłatnie wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego" od doręczonych skarżącej postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wikp., "według pouczeń i ustanowionego prawa, w tym bez ponoszenia przez nią kosztów". Do pisma tego skarżąca dołączyła odpisy postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie WIkp. z dnia 23 listopada 2010 r. sygn. akt l SA/Go 983/10, z dnia 25 listopada 2010 r. II SA/Go 804/10 i z dnia 25 listopada 2010 r. I! SA/Go 805/10, odrzucających jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie pozostawienia sprawy bez rozpoznania oraz postanowienia tegoż Kolegium w przedmiocie udzielenia informacji. W piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zapłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi z wyboru, a pełnomocnicy przyznawani jej we wcześniejszych sprawach z urzędu nie spełnili jej oczekiwań. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało powyższy wniosek D.B. Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do rozpatrzenia według właściwości. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że pismo z dnia [...] grudnia 2010 r. należy uznać za wniosek o udzielenie pomocy, a organami właściwymi do udzielenia pomocy społecznej w pierwszej instancji są właściwe miejscowo ośrodki pomocy społecznej. W dniu [...] stycznia 2011r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynął wniosek D.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] z prośbą o pomoc w przedmiocie realizacji jej wniosku. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego rozpatrując wniosek strony z dnia [...] grudnia 2010 r. prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy. Stwierdzono również, że zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 1 Sygn. akt II SA/Go 196/11 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071, ze. zm. - dalej jako k.p.a.), organy administracji publicznej są zobligowane do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Jednocześnie powołano się na treść art. 65 § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli organ, do którego wniesiono podanie nie jest właściwy w sprawie - niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego oraz fakt, że organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w pierwszej instancji jest działający z upoważnienia Prezydenta Miasta - Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem Kolegium dopiero w razie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez ten organ bądź ewentualnie niezałatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 i art. 36 k.p.a. do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia w toku instancji będzie właściwe Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Podniesiono również, iż samorządowe kolegia odwoławcze, w myśl ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 1 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 2 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych "W sprawach, o których mowa w art. 1 ust. 1, kolegia są organami właściwymi w szczególności do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub do stwierdzania nieważności decyzji". W dniu [...] marca 2011r. D.B. złożyła, za pośrednictwem organu, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. W jej obszernej treści wskazała, że kwestionuje zaskarżone postanowienie w całości. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. 2 Sygn. akt II SA/Go 196/11 Sąd administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zatem zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi prowadzi do uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności ewentualnie stwierdzenia jej nieważności, gdyż wymiar i konstrukcja sądowej kontroli stosowania prawa przez organy administracji wyklucza możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia o przedmiocie sprawy administracyjnej, zatem dokonania zmiany zaskarżonego postanowienia. Rozpoznając skargę w granicach sprawy sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Właśnie z przyczyn nie powołanych w uzasadnieniu, a dotyczących naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) skarga podlegała uwzględnieniu. Zasada praworządności wynikająca z art. 6 k.p.a. powiązana jest ściśle z dyrektywą czuwania przez organ administracji nad interesem strony i innych osób biorących udział w postępowaniu. W toku postępowania organy administracji publicznej podejmować powinny wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej należy wyprowadzić obowiązek organu administracji publicznej do kontroli przestrzegania prawa przez podmioty i uczestników postępowania. Podmioty postępowania oraz w ograniczonym zakresie uczestnicy postępowania mają zdolność prawną do podejmowania czynności procesowych, np. strona ma zdolność prawną do żądania wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 k.p.a.) składając podanie. Organ kontroluje przestrzeganie przez stronę w tym zakresie przepisów prawa i w razie ich naruszenia może nakazać ich usunięcie pod określonymi sankcjami prawnymi - bezskuteczność procesowa przewidziana w art. 64 § 2 k.p.a. W takim zakresie, w jakim prawo materialne albo prawo procesowe opiera prawo administracyjne na zasadzie 3 Sygn. akt II SA/Go 196/11 skargowości, uzależniając je od żądania strony, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania (art. 63 § 2 k.p.a.). Organ administracji nie jest władny do zmiany kwalifikacji żądania strony lub jej arbitralnego przyjmowania. W razie wątpliwości, które zachodziły w niniejszej sprawie, sprecyzowanie niejasnego żądania należy wyłącznie do strony (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 293). Organ mający wątpliwości co do intencji strony ma przy tym obowiązek czuwać, by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Potrzeba taka zaistniała w niniejszej sprawie. Z treści pisma skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynikało, że żądanie skarżącej dotyczy potrzeby skorzystania przez nią z nieodpłatnej pomocy prawnej w celu sporządzenia indywidualnie oznaczonych skarg kasacyjnych od załączonych do tegoż pisma postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Specyfika argumentacji skarżącej oraz wielość spraw, jakie toczy ona przed organami pomocy społecznej, w kontekście opisanego piśmie żądania, nakazywało w pierwszym rzędzie zastanowienie się nad ogólnym trybem udzielania bezpłatnej pomocy prawnej to jest instytucją prawa pomocy uregulowaną w Oddziale 2, rozdziału 3, działu IV p.p.s.a. Przyznanie bezpłatnej pomocy prawnej w trybie przepisów art. 245, 246 i 254 § 1 p.p.s.a. jest bowiem zasadniczym instrumentem realizowania instytucji pomocy w świetle standardów konstytucyjnych oraz międzynarodowych prawa do sądu. Finansowanie środków pomocy z budżetu państwa jest zatem rozwiązaniem przewidzianym dla każdego przypadku, w którym pomoc ta realizowana ma być na gruncie danego postępowania sądowego. Z treści pisma skarżącej, niewątpliwie skierowanego do organu niewłaściwego, prima facie wynika taka właśnie intencja to jest potrzeba uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w dokładnie oznaczonych sprawach sądowych. Pierwszym zadaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w świetle zasad wyrażonych w art. 7, 8 i 9 k.p.a., konieczne było zwrócenie się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska. Niedopuszczalne było natomiast, bez wezwania strony do sprecyzowania żądania, domniemywanie, że stanowi ono wniosek o przyznanie środków na pomoc prawną w trybie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. t.j. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Skutkiem tego zaniechania było przedwczesne zastosowanie art. 65 § 1 k.p.a. i przekazanie sprawy 4 Sygn. akt II SA/Go 196/11 do właściwości Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jak bowiem podkreślono z treści pisma skarżącej z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz następujących po nim pism nie wynika jednoznacznie, że domaga się ona przyznania środków z funduszów pomocy społecznej na pomoc prawną z wyboru, zamiast pomocy prawnej przyznawanej z urzędu na podstawie przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Do wniosków takich nie prowadzi nawet zawarta w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. krytyka czynności pełnomocników, gdyż dotyczyła ona innych spraw skarżącej. Z przedmiotowego pisma w takim stanie, w jakim zostało ono pierwotnie sformułowane oraz dalszych pism skarżącej kierowanych do Kolegium, nie wynikały zatem, bez konieczności dodatkowego wyjaśnienia treści żądania skarżącej, przesłanki przekazania tego pisma w trybie 65 § 1 k.p.a. organowi uprawnionemu do rozstrzygania spraw z zakresu pomocy społecznej. Wyjaśnienie kwestii wątpliwej, w świetle zasady wynikające z art. 9 k.p.a., zmierzało także do ochrony interesów skarżącej. Sens udzielenia pomocy prawnej skarżącej do sporządzenia skarg kasacyjnych od postanowień przytoczonych w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. uzależniony jest od bowiem pozostawania w toku sprawy sądowej, której pomoc ta dotyczy. Uznanie wniosku skarżącej, jako żądania przyznania pomocy społecznej przez organ administracyjny właściwy do rozstrzygania tego zakresu spraw, bez wyraźnego stanowiska strony, może czynić bezprzedmiotowym sens udzielenia takiej pomocy, choćby z powodu upływu terminu do wniesienia skarg kasacyjnych. Wskazać należy, że skarżąca do spraw sądowych opisanych w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. nie złożyła innych, niż przedmiotowy, wniosków o przyznanie nieodpłatnej pomocy prawnej. W tym stanie rzeczy należy uznać, że w zaskarżonych postanowieniach Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zasady postępowania określone w art. 6,7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ten powinien przeprowadzić postępowanie z zachowaniem zasad procedury administracyjnej uwzględniając wyżej przedstawioną ocenę. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w wyroku. 5