III SA/Wa 3098/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Protokolant ref. staż. Patrycja Kęcik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażaleń na postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. M. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 13 lipca 2010 r., pełnomocnik M. M. (Skarżącego w sprawie) zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia zażaleń na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] czerwca 2010 r. o zaliczeniu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. (PIT-36L) w kwocie 20.211,00 zł na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (PPR) za 2005 r. i odsetek za zwłokę oraz z 18 czerwca 2010 r. o zaliczeniu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. (PIT-37) w kwocie 67,00 zł na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (PPR) za 2005 r. Jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu zostały złożone zażalenia na te postanowienia. Jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia zażaleń pełnomocnik Skarżącego wskazał, iż od dnia 25 czerwca 2010 r. do 6 lipca 2010 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, na poparcie czego załączył do wniosku zaświadczenie lekarskie z dnia 13 lipca 2010 r. Postanowieniem z [...] października 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażaleń. Wyjaśnił, iż zarówno postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] czerwca 2010 r., jak i postanowienie z dnia [...] czerwca 2010 r., zawierały pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia tj. zażaleniu oraz o terminie na jego wniesienie. Stwierdził, iż w związku z tym, że wskazane postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 23 czerwca 2010 r., to ustawowy, siedmiodniowy termin na złożenie zażaleń na powyższe postanowienia przypadał na dzień 30 czerwca 2010 r. jednakże w terminie tym zażalenia nie zostały wniesione. Kolejno, w oparciu o przepis art. 162 § 1 i § 2 O.p. stwierdził, że przywrócenie terminu jest możliwe tylko na wniosek, i jedynie w sytuacji, gdy zostanie uprawdopodobnione, że jego uchylenie nastąpiło bez winy strony. W jego ocenie, niniejszy przepis nie uzależnia przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, w związku z tym każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Wnosząc o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić, iż uchybienie terminowi nastąpiło nie tylko z braku winy umyślnej, ale także winy nieumyślnej. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w art. 162 § 1 i § 2 O.p. Pełnomocnik Skarżącego złożył co prawda wniosek o przywrócenie terminu, dopełnił czynności, dla dokonania której termin został uchybiony (złożyła zażalenia) oraz składając wniosek w dniu 13 lipca 2010 r., dotrzymał 7 – dniowego terminu na złożenie podania o przywrócenie terminu liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (przyjmując, iż był to dzień 7 lipca 2010 r., a więc pierwszy dzień po wynikającej z zaświadczenia "niezdolności" pełnomocnika). W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W. nie został jednak uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażaleń. Organ stwierdził, iż kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Zdaniem organu, powód uchybienia terminowi podany we wniosku z dnia 13 lipca 2010 r., tj. przebywanie pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie może być uznany za przeszkodę nie do przezwyciężenia dla sporządzenia i złożenia w terminie zażaleń na postanowienia. W jego ocenie, przedłożone przez pełnomocnika Skarżącego zaświadczenie (nie będące zwolnieniem lekarskim) nie stwierdza choroby obłożnej, a zwłaszcza choroby wymagającej hospitalizacji. Nie wynika z niego ponadto, iż choroba utrudniła sporządzenie i wysłanie zażaleń, przy czym mogło to nastąpić przy pomocy osób trzecich. Organ wyjaśnił, iż warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W jego ocenie, w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron należy przyjąć, iż zobowiązane są one do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Co więcej, za brak działania przedstawiciela strony odpowiedzialność ponosi sama strona. Reasumując, zdaniem organu, nie uprawdopodobniono braku winy w niedotrzymaniu terminu złożenia zażaleń na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] czerwca 2010 r. i z dnia [...] czerwca 2010 r., gdyż nie wykazano, iż dopełniono należytej staranności w celu złożenia przedmiotowych zażaleń. Pismem z 6 listopada 2010 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł na niniejsze postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez pominięcie w jego ustaleniu przesłanki nagłości choroby pełnomocnika oraz upływu jednego dnia od udzielenia pełnomocnictwa do zaistnienia nagłej choroby pełnomocnika - jako błąd pierwotny skarżonego postanowienia mający wpływ na jego treść oraz obrazę art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8 poz. 60 ze zm.) – dalej jako "O.p." poprzez błędną wykładnię wobec zaistnienia przesłanki do przywrócenia terminu - jako błąd następczy mający wpływ na treść skarżonego postanowienia a także obrazę art. 122 oraz art. 187 § 3 O.p. poprzez nieustalenie uprawdopodobnienia nagłej choroby pełnomocnika na podstawie faktów powszechnie znanych, tj. opisu choroby na podstawie kodu statystycznego choroby oraz nieuznanie wystawionego przez lekarza sądowego zaświadczenia do niezdolności do wykonywania czynności zawodowych przez pełnomocnika - jako błąd następczy mający wpływ na treść skarżonego postanowienia. Z tych względów w skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Pełnomocnik Skarżącego nie zgadzając się z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ stwierdził, iż w sposób wystarczający uprawdopodobnił swoją niemożność dochowania terminu bez winy. Ponadto wskazał, iż norma art. 162 § 1 O.p. nie przewiduje obowiązku udowodnienia przesłanek. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. W przedmiotowej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie braku winy pełnomocnika Skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia zażaleń na wskazane postanowienia z dnia [...] czerwca i [...] czerwca 2010 r. Poza sporem natomiast pozostaje sama okoliczność terminu doręczenia tych postanowień oraz uchybienia terminu do wniesienia zażaleń. Przed przystąpieniem do analizy prawno – faktycznej zaskarżonego postanowienia podnieść należy kilka uwag natury ogólnej. Mianowicie, obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, i bierze pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności (zob. też B.Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 486-487). Z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę zainteresowanego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 września 2000 r. sygn. I SA 1072/00, LEX nr 55307, z dnia 13 października 1999 r. sygn. I SA 459/99, LEX nr 48726, z dnia 20 kwietnia 1999 r. sygn. I SA/Ka 1609/97, LEX nr 37821, z dnia 1 marca 1999 r. sygn. II SA 45/99, LEX nr 46785, z dnia 30 grudnia 1998 r. sygn. I SA 1128/98, LEX nr 45633, z dnia 14 listopada 1995 r. sygn. SA/Wr 236/95, LEX nr 27054). Podkreślić przy tym należy, iż dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego. Wystarczy uprawdopodobnienie, które jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym. Prawdopodobieństwo jest zaś środkiem, który nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność, prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Organ podatkowy ma obowiązek przywrócić termin jeśli zajdą po temu przesłanki, o których mowa w przepisie art. 162 § 1 O.p. Odmawiając zaś przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu a w razie potrzeby kiedy przyczyna ustała, ewentualnie wezwać podatnika aby okoliczności te uprawdopodobnił. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest to, czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 162 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W związku z tym należało zbadać, czy zostało uprawdopodobnione, iż uchybienie terminu do wniesienia zażaleń nastąpiło bez winy strony skarżącej - w omawianym przypadku jej pełnomocnika. Podstawowym argumentem podnoszonym przez pełnomocnika Skarżącego jest jego choroba w okresie od 25 czerwca 2010 r. do 6 lipca 2010 r. oraz potwierdzające ją zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza sądowego, w którym określono symbol choroby zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD – 10. Na podstawie zebranego materiału wynika, że pełnomocnik nie był w stanie ustanowić zastępstwa bez zgody strony, bowiem pełnomocnictwo wykluczało możliwość udzielania dalszych pełnomocnictw a ponadto strona również zachorowała w tym samym dniu co pełnomocnik. Jak wskazał pełnomocnik - "pełnomocnik zaraził się od Mocodawcy, który w tym samym dniu zachorował na tożsamą jednostkę chorobową." Organ wydając zaskarżone postanowienie okoliczności te pominął i w żaden sposób nie podważył twierdzeń wnioskodawcy ani zaświadczenia lekarza sądowego. Przyjąć zatem należało, że przeszkody wskazane przez pełnomocnika Skarżącego uprawdopodobniały brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia. Organ podatkowy nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, na podstawie którego możnaby uznać, iż wskazane przez Stronę okoliczności nie stanowiły poważnej przeszkody we wniesieniu zażaleń. Z tych względów zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 162 § 1 O.p. poprzez błędną jego wykładnię wobec zaistnienia przesłanki do przywrócenia terminu. Z tych względów Sąd uwzględniając skargę w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, orzekając o zakresie w jakim nie może być one wykonane stosownie do przepisu art. 152 tej ustawy. Podstawą orzeczenia o kosztach był art. 200 p.p.s.a.