II GZ 181/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 109/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wprowadzenia do obrotu partii produktu postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 109/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. Z. i Z. Z. (prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej jako E. P. H. "E.") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wprowadzenia do obrotu partii produktu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 6 lipca 2011 r. WSA w W. odmówił już skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 września 2011 r. o sygn. akt II GZ 412/11. W dniu 24 października 2011 r. skarżący złożyli ponowne wnioski o przyznanie prawa pomocy – tym razem poprzez częściowe (o 190 zł) zwolnienie od wpisu sądowego od ich skargi (określonego na 200 zł). Do wniosków załączyli oświadczenie ojca skarżących K. Z., z którego wynika, że: synowie zamieszkują w jego domu, posesja przy ul. G. w D. należy do niego i że na tej posesji prowadzi działalność kilka podmiotów gospodarczych, a ponadto że K. Z. jest wierzycielem podmiotu o nazwie P. P.-H. E. Z. Z., które nie posiada zdolności do wywiązywania się ze zobowiązań finansowych i w związku z tym działalności prowadzone przez synów przechodzą na jego własność i są w stanie zmiany właściciela. Zarządzeniami z dnia 31 października 2011 r. i 18 stycznia 2012 r. wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełniania informacji zawartych we wniosku, w szczególności poprzez przedłożenie wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy obejmujących transakcje dokonane na rachunkach bankowych o numerach: [...] (dalej jako "rachunek nr 1"), [...] (dalej jako "rachunek nr 2") i [...] (dalej jako "rachunek nr 3"). Na przedłożonych przez skarżących wyciągach z ich (deklarowanego jako jedyny) rachunku bankowego (nr [...]) wskazane bowiem zostały wpłaty z powyższych rachunków. Z wyciągów tych wynikało również, że posiadaczem rachunku nr 1 jest Z. Z. (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi: P. P. H. E. Z. Z. G., [...] D.), posiadaczem rachunku nr 2 jest również Z.Z. (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi P. P. H. E. Z. Z.), zaś posiadaczem rachunku nr 3 jest "P. P. H. E. G, [...] D." (a więc podmiot, którego siedziba odpowiada wskazanemu w skardze adresowi skarżących). W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawcy wskazali, że nie dysponują rachunkami nr 1 i 2, ani wyciągami z nich, zaś rachunek nr 3 nie należy do skarżących wspólnie, ani do jednego z nich, zaś adres "ul. G., [...] D." jest adresem krewnych skarżących, a nie adresem prowadzonej przez nich działalności. Sąd I instancji uznał, że analiza stanu majątkowego skarżących wymaga posiadania między innymi danych dotyczących transakcji dokonywanych na wszystkich rachunkach bankowych należących do skarżących, tymczasem skarżący przedłożyli wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego, który obejmuje transakcje dokonywane w ramach prowadzonej przez nich wspólnie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Zdaniem Sądu, skarżący dysponują innymi jeszcze rachunkami (na co wskazują tytuły przelewów) i mimo wezwania Sądu nie przedstawili wyciągów z tych rachunków. Brak było zatem możliwości ustalenia, czy wnioskodawcy wypełniają przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd I instancji wskazał dodatkowo na informacje zawarte na stronie internetowej [...], które – zdaniem Sądu – nie wskazują na to, że sytuacja materialna wnioskodawców uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, skoro skarżący prowadzą dynamicznie rozwijającą się firmę i ciągle poszerzają rynek zbytu swoich produktów. M. Z. i Z. Z. w zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu wnieśli o jego uchylenie. W uzasadnieniu stwierdzili, że konta bankowe wskazane przez Sąd I instancji należą do kontrahenta skarżących, czyli P. P.-H. E. Skarżący, czyli E. P. H. E. s.c., nie mają obowiązku przestawiania wyciągów z konta innych podmiotów gospodarczych. Skarżący stwierdzili ponadto, że nie ponoszą odpowiedzialności za zawartość stron internetowych, których treści nie autoryzują. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II GZ 412/11, którym oddalono zażalenie M. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 109/11, odmawiające zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżących ich rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów procesu. NSA uznał oświadczania złożone wraz z wnioskiem za niepełne i nierzetelne, podzielając stanowisko Sądu I instancji, że z wyciągu z rachunku bankowego skarżących wynika, iż Z. Z. dysponuje innym – niewskazanym mimo wezwań Sądu – kontem bankowym, z którego dokonywał wpłat na rachunek bankowy obu skarżących. Ocena zdolności ponoszenia kosztów sądowych przez skarżących była ponadto niemożliwa z powodu braku wskazania ponoszonych przez nich wydatków, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu I instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonych przez skarżących ponownych wniosków o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym ich wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych (vide postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 128/12). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena zbędnie odnosiła się do okoliczności, które zostały już prawomocnie ocenione w poprzednim postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy i których zmiany skarżący w ogóle nie sygnalizowali. Jednakże ta ocena Sądu I instancji prowadziła do trafnych wniosków, że pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżących również w niniejszym postępowaniu nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wskazać należy, że w ponownych wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący w żaden sposób nie wskazali, że zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych. Nie wskazali w szczególności wysokości ponoszonych przez siebie miesięcznych wydatków. Ponadto, mimo wezwań kierowanych w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawili wyciągów z wszystkich należących do Z. Z. rachunków bankowych, z których były dokonywane wpłaty na rachunek bankowy związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżących w formie spółki cywilnej jako E. P. H. "E.". W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w W. z dnia 6 lipca 2011 r. odmawiającego przyznania skarżącym prawa pomocy. Wprawdzie w zaskarżonym obecnie postanowieniu Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. (poprzez odmowę przyznania prawa pomocy) zamiast na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy), jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje również, że stronami zarówno głównego postępowania w niniejszej sprawie, jak i postępowania wpadkowego dotyczącego przyznania prawa pomocy są skarżący jako osoby fizyczne, a nie spółka cywilna, w ramach której skarżący prowadzą działalność gospodarczą. Spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej w niniejszym postępowaniu sądowym i nie jest jego stroną. Stroną są skarżący (osoby fizyczne), którzy zawarli umowę spółki. W związku z tym w zakresie przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. przedmiotem oceny sądu administracyjnego jest całokształt możliwości finansowych obu skarżących, solidarnie zobowiązanych do ponoszenia kosztów sądowych, nie zaś ich sytuacja majątkowa związana jedynie z działalnością gospodarczą prowadzoną w ramach spółki cywilnej E. P. H. "E.". Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.