III SA/Gd 581/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku B.K. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji egzaminatorów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa z dnia 28 kwietnia 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K.S. kwotę 200,00 ( dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2009 r. nr [...] Marszałek Województwa powołując się na przepisy art. 113 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 110 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art.104 § 1 i 2 k.p.a. skreślił z ewidencji egzaminatorów K. S. posiadającego uprawnienia do egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie w sprawie wszczęte zostało w związku z uzyskaniem informacji o przedstawieniu K. S. zarzutów popełnienia przestępstw z art. 258 § 1 oraz z art. 228 § 1 kodeksu karnego, wobec którego prokurator zastosował następnie środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego i zawieszenia w czynnościach służbowych egzaminatora. Postawione zarzuty spowodowały rozwiązanie stosunku pracy z K. S. przez Ośrodek Ruchu Drogowego. Organ stwierdził, że bardzo poważne zarzuty jakie postawiono K. S. spowodowały utratę zaufania do niego, co stanowiło podstawę do uznania, iż nie daje on rękojmi należytego wykonywania obowiązków, o której mowa w art. 110 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Egzaminator w wykonywaniu swoich obowiązków jest funkcjonariuszem publicznym, zaś postawienie aż dziesięciu zarzutów i zastosowanie środków zapobiegawczych stanowi okoliczność mocno obciążającą. Wskazano również na negatywny odbiór społeczny sprawy. Podniesiono, że przepisy przywołanej ustawy nie przewidują możliwości zawieszenia uprawnień egzaminatora. Organ administracyjny nie prowadzi postępowania sprawdzającego w sprawie zarzutów karnych postawionych przez organy ścigania- nie przesądza o winie. Ustalenie winy lub jej braku należy do sądu. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez K. S. decyzją z dnia 21 października 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że art. 313 § 1 k.p.k. stanowi, iż jeżeli dane istniejące w chwili śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Przyczyną utraty rękojmi należytego wykonania obowiązków jest nie tytko prawomocne skazanie za popełnione przestępstwo. Rękojmia należytego wykonywania obowiązków łączy się z pojęciem nieskazitelnego charakteru, co oznacza zespół cech osobistych i zachowań składających się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Postawienie egzaminatorowi zarzutów popełnienia przestępstwa przyjmowania korzyści majątkowych w zamian za załatwienie pozytywnych wyników egzaminów na prawo jazdy podważa wiarygodność K. S. jako egzaminatora i skutkuje utratą rękojmi należytego wykonywania obowiązków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. S., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucił obrazę prawa materialnego tj. art. 113 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 110 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym, poprzez niesłuszne przyjęcie, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania swoich obowiązków egzaminatora. Skarżący podniósł, że dopiero skazanie prawomocnym wyrokiem sądu karnego za popełnienie przestępstwa, co wynika z treści wyroków sądów administracyjnych, powoduje możliwość uznania, że osoba taka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków egzaminatora. Tymczasem skarżącemu postawiono jedynie zarzuty popełnienia przestępstwa. W tej sytuacji, niezależnie od przekonania organu administracji, winna znaleźć zastosowanie zasada domniemania niewinności. Skarżący wskazał, że organ powinien w niniejszym przypadku zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną był fakt toczącego się karnego postępowania przygotowawczego, dotyczącego zarzutów popełnienia przestępstw o charakterze korupcyjnym, związanych z wykonywaniem przez skarżącego obowiązków egzaminatora przeprowadzającego egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje osoby ubiegającej się o uprawnienie do kierowania pojazdem. W toku tego postępowania Prokurator zastosował wobec skarżącego środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego i zawieszenia w czynnościach służbowych związanych z wykonywaną pracą egzaminatora. Ponadto Ośrodek Ruchu Drogowego rozwiązał ze skarżącym stosunek pracy z dniem 31 lipca 2009 r. Do kwalifikacji wymaganych od egzaminatora należy, zgodnie z przepisem art.110 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) - rękojmia należytego wykonywania obowiązków. Utrata kwalifikacji niezbędnych dla pełnienia funkcji egzaminatora skutkuje skreśleniem z ewidencji egzaminatorów prowadzonej przez Marszałka Województwa -na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Podkreślenia wymaga fakt, że sam fakt wpisu do ewidencji egzaminatorów nie umożliwia samodzielnego przeprowadzania przewidzianych ustawą egzaminów. Mogą być one bowiem prowadzone jedynie przez egzaminatora zatrudnionego przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego na podstawie umowy o pracę lub w pewnych przypadkach na podstawie umowy zlecenia (art. 109 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym). Ustawodawca nie normuje pojęcia "rękojmi należytego wykonywania obowiązków". W "Nowym słowniku języka polskiego PWN" pod redakcją Elżbiety Sobol (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002 r., s. 844) pojęcie rękojmi zdefiniowano jako "uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie czegoś". Kryterium "rękojmi należytego wykonywania obowiązków" ma wobec tego służyć zagwarantowaniu właściwego poziomu moralnego i zawodowego egzaminatora. Jego spełnienie wymagane jest niezależnie od spełnienia przez niego pozostałych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych. Organ odwoławczy, uzasadniając swoje stanowisko przywołał art. 313 § 1 k.p.k., który stanowi, że " jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go (...)", co sugeruje, że organ ten dokonał we własnym zakresie oceny popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu czynów. Przepis ten nie może, w ocenie Sądu, służyć ocenie zasadności stawianych skarżącemu zarzutów przez organy administracji. Normuje on pewien etap postępowania karnego , tj. kończy postępowanie "w sprawie" i powoduje jego przejście w fazę "przeciwko osobie". Organy nie wskazały przyczyn utraty rękojmi przez skarżącego , nie dotyczących toczącego się postępowania karnego i postawionych skarżącemu zarzutów. Organy administracji stanęły na stanowisku, że postawienie egzaminatorowi zarzutów popełnienia przestępstw związanych z pełnioną przez niego funkcją skutkuje uznaniem, że nie daje on rękojmi należytego wykonywania obowiązków. Sąd w składzie rozpatrującym sprawę niniejszą poglądu tego nie podziela. Zwrócić należy bowiem uwagę na przepis art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że domniemanie niewinności w ujęciu konstytucyjnym stanowi nie tylko regułę dowodową, ale i kwintesencję jednej z kluczowych zasad ładu prawnego w Rzeczypospolitej. Zasada ta wywodzi się z przyjętego w prawie rzymskim domniemania uczciwości każdego obywatela (praesumptio boni viri), co stwarza w przypadku oskarżenia konieczność udowodnienia mu nieuczciwości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2001 r. sygn. akt K 22/00). Zasada ta wyklucza opieranie negatywnych dla obywatela konsekwencji na samym fakcie postawienia mu zarzutów i prowadzenia wobec niego postępowania karnego - dopóki nie dojdzie do prawomocnego potwierdzenia jego winy - o ile w ochronie interesu publicznego konsekwencji takich, stosowanych tymczasowo, nie przewidują przepisy szczególne. Do przepisów tych należą przede wszystkim przepisy kodeksu postępowania karnego, regulujące kwestie stosowania środków zapobiegawczych (art. 249 § 1 k.p.k.). Są to także przepisy ustaw, które wyraźnie określają postawienie zarzutu popełnienia przestępstwa danej osobie jako przesłankę zastosowania wobec niej pewnych środków prawnych, np. zawieszenie policjanta w czynnościach służbowych (art. 39 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2007r. nr 43, poz. 277), zawieszenie funkcjonariusza celnego w pełnieniu obowiązków służbowych (art. 103 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323). Przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym nie zawierają analogicznych unormowań, dotyczących skutku przedstawienia zarzutów egzaminatorowi, odwołują się natomiast do rękojmi należytego wypełniania obowiązków. O ile zatem jednoznacznie stwierdzić należy, że prawomocne ustalenie przez sąd popełnienia przez egzaminatora czynów korupcyjnych związanych z wykonywaniem przez niego funkcji skutkować musiałoby stwierdzeniem, że nie daje on takiej rękojmi, to jednak stwierdzenie, że samo postawienie mu zarzutów popełnienia takich czynów skutkuje utratą rękojmi narusza omówioną wyżej zasadę domniemania niewinności. Zwrócić należy w tym miejscu zresztą uwagę, że środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych egzaminatora został już zastosowany wobec skarżącego postanowieniem Prokuratora z 18 lutego 2009 r., ponadto rozwiązano ze skarżącym stosunek pracy, łączący go z wojewódzkim ośrodkiem ruchu drogowego. Zatem skarżący nie ma obecnie żadnych możliwości wykonywania obowiązków egzaminatora i trudno dostrzec interes publiczny wymagający usunięcia skarżącego z ewidencji egzaminatorów jeszcze przed wydaniem przez sąd karny wyroku przesądzającego wiążąco o jego winie lub niewinności. Skoro zaś jako jedyną podstawę utraty przez skarżącego rękojmi wykonywania obowiązków egzaminatora organy wskazywały fakt, że ciążą na nim zarzuty popełnienia przestępstwa (lub na okoliczności będące tylko tego faktu skutkiem), a zgodnie z powyższymi rozważaniami to nie same zarzuty, lecz dopiero potwierdzający je wyrok może skutkować stwierdzeniem utraty rękojmi należytego wykonywania obowiązków, to organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 110 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 113 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe rozważania. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.