III SA/Wa 2040/10

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2010 r. postanawia 1) przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca W. M. zwróciła się o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz o nieodpłatne wydanie kopii protokołu rozprawy. Powołała się na fakt poniesionych w 2010 r. strat w uprawach wywołanych powodzią i nadmiernymi opadami, a także na chorobę syna potwierdzoną stosowną dokumentacją. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz PPF, w którym zaznaczyła że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca opisała nadużycia urzędnicze oraz medyczne, których ofiarą – w jej ocenie – jest jej rodzina. Dodała, że mimo poniesionych strat powodziowych nie otrzymała dostępnej innym pomocy. Do majątku zaliczyła dom oraz nieruchomość rolną, budynki gospodarcze, stodołę, garaż. Podkreśliła, że część z posiadanej nieruchomości została wyłudzona. Wyjaśniła też, że nie może korzystać z dopłat z funduszy strukturalnych ponieważ władze miejscowe jej to uniemożliwiają. Skarżąca wskazała, że jej rodzina leczy się z powodu skażenia mieszaniną pestycydów. Z uwagi na brak dochodów leczenie to odbywa się dostępnymi sposobami, na które nie wydają pieniędzy. Skażenie spowodowało utratę zdolności do pracy fizycznej w gospodarstwie. Skarżąca nie otrzymała jednak stosownych świadczeń powypadkowych. W dalszym ciągu KRUS wyłudza nienależne składki na ubezpieczenie społeczne rolników, wskutek czego wyłudził także część z posiadanego gruntu rolnego. Dochód z gospodarstwa Skarżąca określiła jako "niewystarczający na wszystkie potrzeby utrzymania koniecznego rodziny". Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Skarżąca zwróciła się o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej należnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz za kopię protokołu rozprawy, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sygn. akt III SA/Wa 2040/10 Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy miał na względzie to, iż w niniejszej sprawie postanowieniem z 16 grudnia 2010 r. zwolniono już Skarżącą od wpisu sądowego od skargi. Argumentowano wówczas, że znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej, bowiem jedyny dochód jaki uzyskuje stanowi kwota ze sprzedaży płodów rolnych. Kwota ta jest przeznaczana na bieżące potrzeby. Podkreślono, że Skarżąca wraz z rodziną uległa ciężkiemu wypadkowi, którego skutki odczuwają do chwili obecnej. Ponadto Skarżąca w 2010 r. poniosła dotkliwe straty powodziowe. Skarżąca posiada zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Lektura pism Skarżącej prowadzi do wniosku, że jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. W tej sytuacji zasadne jest zwolnienie Skarżącej z obowiązku zapłaty opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz za kopię protokołu rozprawy. Podejmując to rozstrzygnięcie referendarz sądowy miał na względzie to, iż odpis orzeczenia z uzasadnieniem (zresztą już sporządzonym), doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, czy też nie, o czym stanowi art. 234 § 2 p.p.s.a. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady niepodejmowania przez Sąd żadnej czynności na skutek pisma, które nie zostało opłacone (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Takie rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji RP) przejawiającym się w możliwości uruchomienia postępowania kasacyjnego, gdyż brak uzasadnienia wyroku pozbawia stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a., por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2004 r., GZ 25/04). Referendarz sądowy miał także na uwadze to, że uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Jak bowiem podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 11 kwietnia 2005 r. (SK 48/04) uzasadnianie orzeczeń pełni różne funkcje: sprzyjania samokontroli organu orzekającego, wyjaśniająco-interpretacyjną (w tym dokumentacyjną i ułatwiającą realizację orzeczenia), kontrolną zewnętrzną, umożliwiającą akceptację orzeczenia w skali indywidualnej i jego legitymizację społeczną (funkcja wychowawcza, głos w dyskursie społecznym). Skoro zatem możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnym uzasadnieniem wyroku (a w efekcie przekonania się o jego trafności) jest elementem prawa do Sądu, to Sygn. akt III SA/Wa 2040/10 wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia należy rozpoznawać z uwzględnieniem gwarancji dostępu do Sądu. W niniejszej sprawie oznacza to tyle, że jeśli, przy wykazanej sytuacji materialnej, Skarżącą zwolniono od wpisu sądowego od skargi, czym umożliwiono merytoryczne rozpoznanie jej sprawy, to konsekwencją tego jest umożliwienie Skarżącej zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia, bez konieczności uiszczania dodatkowych opłat, a tym samym narażania jej na negatywne konsekwencje w postaci ściągnięcia nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej w trybie egzekucyjnym. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono zwolnić Skarżącą od opłat sądowych, do których zalicza się wpis i opłata kancelaryjna. W ten sposób Skarżąca otrzyma nieodpłatnie zarówno odpis wyroku z uzasadnieniem, jak i kopię protokołu rozprawy.