VI SA/Wa 2556/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi V. A/S z siedzibą w H., Dania na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. Urząd Patentowy RP, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu [...] września 2010 r. wniosku V. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 oraz art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2010 r. odmawiające zawieszenia postępowania w sprawie o unieważnienie ze skutkiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej patentu europejskiego o numerze [...] na wynalazek pt. "okno i zestaw ramy izolacyjnej" oraz oddalił wniosek "F". sp. z o.o. o zwrot kosztów postępowania. Organ przypomniał, iż "F." Sp. z o.o. wniosła do Urzędu Patentowego RP o unieważnienie w całości na terytorium Polski patentu europejskiego nr [...] pt. "Okno i zestaw ramy izolacyjnej", udzielonego decyzją Europejskiego Urzędu Patentowego na rzecz V. z siedzibą w H., Dania. Natomiast uprawniony z patentu V. złożył do Urzędu Patentowego RP wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie o unieważnienie na terytorium Polski w/w patentu uzasadniając, iż F. sp. z o.o. złożyła w Europejskim Urzędzie Patentowym sprzeciw wobec decyzji o udzieleniu przedmiotowego patentu i wynik tegoż postępowania ma bezpośredni wpływ na postępowanie w sprawie o unieważnienie. Urząd podniósł, że jedną z podstaw obligatoryjnego zawieszenia postępowania określonego w art. 97 § 1 pkt 4 jest istnienie zagadnienia prejudycjalnego. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnił, że przez zagadnienie wstępne rozumie się zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania w sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, ale inny organ lub sąd i rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracji. Treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, do którego kompetencji należy wydanie takiego rozstrzygnięcia, jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracji. A zatem na konstrukcję zagadnienia prawnego składa się kilka istotnych elementów, m.in. wymaga ono "uprzedniego" rozstrzygnięcia tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji oraz wymaga istnienia zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Wskazana zależność polega na istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego między rozstrzygnięciem sprawy a zagadnieniem wstępnym. Organ nie może, zawieszając postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a, kierować się przewidywaniami co do wyniku postępowania lecz tym, czy w świetle posiadanych materiałów dowodowych i obowiązującego prawa jest możliwe rozpoznanie sprawy. Zdaniem organu między powyższymi postępowaniami prowadzonymi zarówno przed EPO jak i UP RP nie występuje bezpośrednia zależność o jakiej mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie można bowiem uznać, że wynik postępowania toczącego się przed Europejskim Urzędem Patentowym jest warunkiem rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie zawisłej przed Urzędem Patentowym oraz, że bez zakończenia postępowania przed Europejskim Urzędem Patentowym rozstrzygnięcie sprawy przed Urzędem Patentowym jest niemożliwe. Organ zauważył, że na podstawie art. 255 ust. 1 pkt 11 p.w.p. jest w pełni uprawniony do rozpatrzenia wszystkich zarzutów podniesionych przez firmę F. Sp. z o.o. w rozpatrywanej sprawie, a ewentualne ograniczenie, czy też unieważnienie patentu europejskiego pt. "Okno i zestaw ramy izolacyjnej" [...] przez Europejski Urząd Patentowy, może stanowić jeden z elementów stanu faktycznego tej sprawy, nie jest natomiast zagadnieniem prawnym od rozpatrzenia którego zależy jej rozstrzygnięcie. Ponadto jest także w pełni uprawniony do samodzielnej oceny interesu prawnego wnioskodawcy w domaganiu się unieważnienia patentu europejskiego pt. "Okno i zestaw ramy izolacyjnej" [...] ze skutkiem na terytorium Polski. Organ nie zgodził się z podniesionym we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutem naruszenia art. 100 § 2 k.p.a., podnosząc, że skoro w rozpatrywanej sprawie nie występuje zagadnienie wstępne, to brak jest podstaw do twierdzenia, że odmawiając zawieszenia postępowania Urząd Patentowy we własnym zakresie zagadnienie takie rozstrzygnął. Za nietrafny Urząd uznał również zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa określonej w art. 8 k.p.a., albowiem ewentualne obawy firmy V., co do tego, że kontynuowanie postępowania w przedmiotowej sprawie może doprowadzić do niepewności stanu prawnego są przedwczesne i nie uzasadniają twierdzenia o naruszeniu przez Urząd Patentowy w/w zasady. Nadto Urząd Patentowy nie zgodził się z zarzutem naruszenia zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., podnosząc, iż w rozpatrywanej sprawie nie zapadła jeszcze żadna ostateczna decyzja, a nawet gdyby taka decyzja zapadła przepis ten gwarantuje możliwość jej wzruszenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, V. z siedzibą w H., Dania, zwany dalej skarżącym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części utrzymującej w mocy postanowienie Urzędu Patentowego RP z [...] stycznia 2010 r. oddalające wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie oraz uchylenie w całości postanowienia Urzędu Patentowego RP z [...] stycznia 2010 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzut rażącego i istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie, tj. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rozstrzygnięcie przez Euroropejski Urząd Patentowy o ważności lub zakresie prawa z patentu europejskiego [...] nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o unieważnienie w/w patentu. W obszernym uzasadnieniu skargi, skarżący wskazał m. in. na ratio legis zawieszenia postępowania administracyjnego, wyjaśnił specyfikę patentu europejskiego podkreślając przy tym, że wynik postępowania sprzeciwowego albo o unieważnienie patentu europejskiego, w którym bada się zdolność patentową opatentowanego uprzednio rozwiązania powoduje ex tunc nieważność lub ograniczenie zakresu prawa z patentu na terytorium Polski. Podniósł, iż ww. postępowania mają charakter scentralizowany, a od ich wyniku zależy istnienie i zakres patentu we wszystkich Państwach - Stronach Konwencji o patencie europejskim, w których uprawniony uzyskał ochronę, gdyż w następstwie postępowania przed EPO patent europejski może zostać unieważniony lub jego zakres może zostać ograniczony ze skutkiem na terytorium wszystkich Państw - Stron Konwencji. W przedmiotowej zaś sprawie patent europejski [...] został zgłoszony z wyznaczeniem trzech państw: [...]. W postępowaniu sprzeciwowym przed EPO zostanie zadecydowane, czy patent jest ważny "w ogóle", a w rezultacie, czy jest on ważny w każdym z tych państw z osobna. Ponadto skarżący, wymieniając elementy, które składają się na konstrukcję zagadnienia wstępnego stwierdził, że w sprawie bezspornym jest, że zagadnienie dotyczące unieważnienia patentu europejskiego [...] wyłoniło się w toku niniejszego postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza m. in, że status prawny patentu [...] pozostaje niepewny. Skarżący nie zgodził się z argumentem Urzędu Patentowego, że może on samodzielnie rozstrzygnąć kwestie, będące przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia przez EPO. Zdaniem skarżącego Urząd Patentowy jest kompetentny do rozstrzygania spraw dotyczących unieważnienia patentów europejskich w Polsce, ale warunkiem wstępnym unieważnienia patentu europejskiego w Polsce jest istnienie i ustalenie zakresu takiego patentu "w ogóle". Rozstrzygnięcie o nieważności patentu europejskiego, a także ograniczenie jego zakresu przed EPO wywiera skutek we wszystkich krajach, w których uprawniony uzyskał ochronę. Kwestie te są przedmiotem postępowania toczącego się obecnie przed EPO, a jednocześnie wykraczają one poza zakres kompetencji Urzędu Patentowego. Urząd Patentowy nie jest bowiem władny do rozstrzygania o ważności patentu europejskiego "w ogóle", ani do ograniczenia jego zakresu, gdyż zostało to zastrzeżone do wyłącznej kompetencji EPO (art. 101 Konwencji o patencie europejskim). Skarżący zakwestionował również stanowisko Urzędu, że ewentualne ograniczenie lub unieważnienie przedmiotowego patentu w postępowaniu przed EPO jest jedynie jednym z elementów stanu faktycznego sprawy. W ocenie skarżącego w sprawie o unieważnienie prawa kwestia istnienia i zakresu tego prawa jest podstawowym zagadnieniem prawnym decydującym o możliwości i zakresie rozpoznania sprawy przez Urząd Patentowy. Nadto skarżący zarzucił nie odniesienie się przez Urząd do przesłanki "uprzedniości" rozstrzygnięcia EPO względem rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez Urząd Patentowy. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu o braku zależności pomiędzy rozstrzygnięciem EPO a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji przez Urząd Patentowy. Jego zdaniem nie ulega wątpliwości, że rozpatrywanie sprawy o unieważnienie spornego patentu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie byłoby dopuszczalne, gdyby patent europejski został unieważniony przez EPO. Nieważność patentu europejskiego [...] spowodowałaby ex lege, oraz jak wskazano powyżej, ex tunc, nieważność patentu [...]. Podobnie, niedopuszczalne byłoby pominięcie w postępowaniu przed Urzędem Patentowym ograniczenia zakresu patentu dokonanego przed EPO. Do takich wniosków, w ocenie skarżącego, prowadzi w szczególności tryb udzielania wskazanych patentów, skutkujący powstaniem szczególnego immanentnego i nierozerwalnego związku pomiędzy udzielonymi (powstałymi) w ten sposób prawami. Na poparcie swojej argumentacji skarżący odwołał się do dwóch zasad ogólnych postępowania administracyjnego, które w tej sprawie, w jego ocenie, sprzyjają dokonanej wykładni art. 97 §1 pkt 4 kpa tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady trwałości decyzji administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające nie naruszają prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy a argumenty zawarte w skardze zasadności rozstrzygnięcia nie podważają. Stosownie do treści art. 256 ust. 1 p.w.p. do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Obligatoryjne zawieszenie postępowania z urzędu następuje zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym jest zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania administracyjnego, do rozstrzygnięcia, którego właściwym jest inny organ lub sąd a rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracyjny. Innymi słowy, treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, do którego kompetencji należy wydanie takiego rozstrzygnięcia, jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracyjny. Rozstrzygnięciem jest czynność prawna organu lub sądu zarówno orzecznicza jak i rejestracyjna, a także czynności stron procesowych dokonane przed organem procesowym, jeżeli po spełnieniu przewidzianych prawem warunków wywierają skutki równe rozstrzygnięciu organu procesowego. Dotyczyć może uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo innych jeszcze okoliczności mających znaczenie prawne ( zob. kom. Kodeks postępowania administracyjnego Piotr Przybysz Lexis Nexis). Kwestia zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji jest najbardziej sporna. Pojawiające się kontrowersje wynikają z faktu, że formułując wymóg istnienia zależności, kodeks nie określa jej charakteru. W ocenie Sądu, przepis art. 97 k.p.a. wymaga zależności bezpośredniej, ponieważ przemawia za tym istota instytucji zawieszenia postępowania, instytucji tamującej bieg postępowania i opóźniającej rozstrzygnięcie sprawy (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 1999 r. IV SA 7444/97 niepubl.). O kwestii prejudycjalnej w postępowaniu administracyjnym wypowiadali się niejednokrotnie zarówno przedstawiciele doktryny jak i w swoich orzeczeniach - Naczelny Sąd Administracyjny. Przegląd poglądów na temat pojęcia oraz istoty prejudycjalności zaprezentował m.in. J. Rodziewicz (w:) Prejudycjalność w postępowaniu cywilnym, Gdańsk 2000 r., strony 7-18, gdzie podaje m.in., że pod pojęciem prejudycjalności rozumie się najczęściej przesądzające znaczenie, jakie posiada rozstrzygnięcie jednej sprawy dla rozstrzygnięcia drugiej sprawy lub technicznoprawną konieczność rozstrzygnięcia jednej sprawy po to, aby następnie można było rozstrzygnąć inną sprawę. Z kolei W. Jakimowicz w artykule pt. "O kwestii prejudycjalnej w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym" opublikowanym (w:) Samorząd Terytorialny 2003/10/29 wskazuje: "samo, zatem stwierdzenie, że wynik innego postępowania może mieć, a nawet niewątpliwie będzie miał wpływ, na losy sprawy administracyjnej, nie daje jeszcze podstaw do zawieszenia postępowania, jeżeli w chwili orzekania możliwe jest rozpatrzenie sprawy przez organ administracyjny i wydanie decyzji. Na interpretację zagadnienia wstępnego, jako przesłanki zawieszenia postępowania administracyjnego nie mają wpływu względy natury celowościowej i ekonomiki postępowania". Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z 17 lipca 2003 r. II SA 427/02 podkreślił, iż prejudycjalność zachodzi tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie, co do pewnej kwestii prawnej stanowi wiążącą przesłankę wydania decyzji w postępowaniu głównym. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Jak wspomniano, k.p.a. nie określa wyraźnie podstaw prawnych zależności. Judykatura przyjmuje, że przesądza o niej treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej i w nich nakazuje ich poszukiwać (patrz np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 października 1991 r., SA/Wr 936/91, ONSA 1991, nr 3-4, poz. 90 oraz 22 grudnia 1993 r. SA/Wr 1160/93, ONSA 1995 nr 1, poz. 21). Zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych (vide. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II - komentarz do art. 97 k.p.a.). Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy, Sąd podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, iż toczące się przed Europejskim Urzędem Patentowym postępowanie, mogące doprowadzić do unieważnienia spornego patentu lub też zmiany jego zakresu, nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu przed Urzędem Patentowym o unieważnienie tego patentu w części odnoszącej się do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, także kwestia skutków przyszłej decyzji Europejskiego Urzędu Patentowego nie stanowi prejudykatu w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Prawidłowym jest również stanowisko organu, iż fakt wszczęcia postępowania sprzeciwowego przed Europejskim Urzędem Patentowym, nie wpływa na istnienie ani treść spornego patentu. Tym samym nie zachodzi konieczność ustalania w odrębnym postępowaniu zakresu spornego patentu, skoro jest on znany, niezmieniony, może być przedmiotem samodzielnego postępowania przed Urzędem Patentowym RP. Zgodnie z art. 255. 1. Urząd Patentowy - w trybie postępowania spornego - rozstrzyga sprawy m.in. o unieważnienie patentu. A zatem Urząd Patentowy RP posiada ustawowe kompetencje do rozstrzygania spraw dotyczących unieważnienia patentów europejskich w części odnoszącej się do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zasadnie organ uznał, iż nie ma podstaw by czekać, aż zakończone zostanie postępowanie przed Europejskim Urzędem Patentowym. Reasumując powyższe rozważania, zdaniem Sądu, organ prawidłowo uznał, że okoliczność równolegle toczącego się postępowania przed Europejskim Urzędem Patentowym nie stanowi prejudykatu w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. dla rozstrzygnięcia sprawy o unieważnienie ze skutkiem na terytorium Polski patentu europejskiego nr [...] na wynalazek pt. "okno i zestaw ramy izolacyjnej". Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.