II FZ 362/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Bydgoszczy z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 178/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 17 stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. W. C., dalej jako skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.170 zł, przedłożył urzędowy formularz PPF z 6 kwietnia 2011 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnego majątku oraz przychodów, a jedynym źródłem utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego, w którym pozostaje, jest dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynoszący 1.400 zł miesięcznie. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, co skarżący zakwestionował składając sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w postanowieniu z 13 czerwca 2011 r. I SA/Bd 178/11 uznał, iż wzbudza uzasadnione wątpliwości to, że trzyosobowa rodzina jest w stanie utrzymać się mając miesięcznie do swojej dyspozycji dochód w kwocie 1.400 zł brutto. Z tego powodu referendarz sądowy wezwał zainteresowanego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wymienionych w zarządzeniu z 7 kwietnia 2011 r., lecz skarżący nie ustosunkował się do żadnej kwestii w nim podniesionej. W szczególności nie podał, gdzie zamieszkuje oraz w jaki sposób reguluje wydatki związane ze swoim koniecznym utrzymaniem, skoro nie zarabia i nie poszukuje wsparcia ze strony opieki społecznej, chociaż spełnia kryteria do jej przyznania. WSA zwrócił uwagę na fakt, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu o stanie majątkowym wynika, że skarżący zamieszkuje w wynajętym domu o powierzchni 250 m², ponosząc koszty utrzymania wynoszące przynajmniej 2.500 zł miesięcznie oraz prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania usług budowlanych pod firmą "E." Spółka z o.o. WSA uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do zastosowania przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący, w zażaleniu z 22 czerwca 2011 r., wniósł o uchylenie tego postanowienia, względnie o jego zmianę i "zwolnienie chociażby częściowe od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych". Zdaniem strony, jeśli wyniki analizy oświadczeń zawartych w formularzu PPF budziły wątpliwości, to należało wezwać wnioskodawcę o uzupełnienie oświadczenia, np. o złożenie dokumentu wskazującego na rodzaj oraz wysokość miesięcznego dochodu. Według skarżącego, wezwanie o złożenie innych materiałów nie było uzasadnione "realną potrzebą". Nadto, nawet ze złożonych oświadczeń i dokumentów było możliwe ustalenie kondycji majątkowej strony. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie albo ograniczenie jej prawa do sądu. Powołał się przy tym na poglądy wyrażone w piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem NSA, prawo pomocy to pomoc budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Bez wątpienia przy tym, ciężar dowodu w postępowaniu o prawo pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy należy przyznawać tej grupie osób, dla których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Z przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z innych pism strony, w tym zażalenia, nie wynika, by wątpliwości Sądu I instancji, co do sytuacji majątkowej strony były nieuzasadnione. Podobnie, z akt sądowych sprawy nie wynika, by strona udzieliła odpowiedź na skutecznie doręczone jej w dniu 11 kwietnia 2011 r. wezwanie z 7 kwietnia 2011 r. Z art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika natomiast uprawnienie sądu do wezwania o materiały niezbędne do oceny sytuacji majątkowej strony. W ocenie NSA, strona nie wykazała w zażaleniu, by którykolwiek z dokumentów, o który strona została wezwana, tj. dokumentów bilansowych, podatkowych, wyciągi z rachunków bankowych, oświadczenia o wydatkach na rzecz rodziny, tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, nie był przydatny do ustalenia – i oceny – jej sytuacji majątkowej. Sąd natomiast, rozpatrując wniosek o prawo pomocy strony i badając jej sytuację materialną, jest zobowiązany do uwzględniania i oceny wszystkich okoliczności dotyczący stanu majątkowego strony, tj nie tylko zadeklarowanego przed sądem przez stronę dochodu, ale także wysokości zgromadzonych przez nią oszczędności, przychodów osiągniętych w ramach działalności gospodarczej, tytułu prawnego do posiadanego majątku, zdeklarowanego dochodu w zeznaniach podatkowych oraz środków na rachunkach bankowych. Informacji w tym względzie strona nie udzieliła, zatem nie wykazała swojej sytuacji materialnej i tym samym uniemożliwiła przyznanie jej prawa pomocy. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.