VI SA/Wa 615/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia – działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. - po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą spółkę L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] ustalającej, iż K. S. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów na rzecz skarżącej spółki, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] października 2008 r. oraz od dnia [...] listopada 2008 r. do dnia [...] listopada 2008 r. – umorzył postępowanie odwoławcze. Z akt sprawy wynika, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) [...] Oddział w P. pismem z dnia [...] lipca 2010 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. S. z tytułu zawarcia ze spółką L. Sp. z o. o. Sp. k. (dalej także jako: skarżąca spółka) umów zlecenia w okresach od dnia [...] do dnia [...] października 2008 r. oraz od dnia [...] do dnia [...]listopada 2008 r. W toku postępowania organ wezwał skarżącą spółkę, jako pracodawcę oraz K. S., jako pracownika, do udzielenia informacji odnośnie czasu i podstawy zatrudnienia oraz przedłożenia kopii zawartych umów. W odpowiedzi skarżąca spółka w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. poinformowała, iż ZUS w dniach od [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2009 r. przeprowadził kontrolę w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Podczas kontroli sporządzone zostało zestawienie obowiązujących w spółce w 2008 r. umów o dzieło. Na okoliczność przedmiotu umów oraz sposobu ich realizacji przesłuchano pełnomocnika pracodawcy oraz 7 osób realizujących te umowy cywilnoprawne. W czerwcu 2010 r. ZUS wydał decyzje, w których ustalił, ze strony, z którymi pracodawca zawarł ww. umowy zostały potraktowane jako umowy zlecenia, co w ocenie płatnika, stanowiło rażące naruszenie prawa, z uwagi na fakt, iż przedmiotem zawartych przez niego umów o dzieło było przygotowanie i opracowanie list klientów, biorących udział w organizowanych prelekcjach reklamowych wyrobów spółki, przygotowanie i zorganizowanie zaplecza organizacyjnego prelekcji oraz przeprowadzenia prelekcji reklamowych wyrobów Spółki. Nie można zatem uznać je za umowy zlecenia. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. K. S. nadesłała natomiast dwie umowy zawarte w dniu [...] października 2008 r. oraz w dniu [...] listopada 2008 r. zatytułowane "Umowa o dzieło", z których wynikało, iż przedmiotem działania było prowadzenie telefonicznych prezentacji wyrobów skarżącej, przygotowanie do wysyłki imiennych zaproszeń dla klientów na organizowane prelekcje reklamowe wyrobów skarżącej, telefoniczne potwierdzanie uczestnictwa klientów na organizowanych prelekcjach reklamowych skarżącej. W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] uznał K. S. za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy na rzecz skarżącej spółki L. Sp. z o.o. Sp. k., co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] października 2008 r. oraz od dnia [...] listopada 2008 r. do dnia [...] listopada 2008 r. Od powyższej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ odwołanie wniosła skarżąca spółka, która wnosząc o uchylenie spornej decyzji organu I instancji polemizowała z dokonaną przez ten organ oceną umowy łączącej ją z K. S. i wskazywała argumenty na okoliczność, iż była to umowa o dzieło. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej spółki od w/w decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2010 r. ustalającej, iż K. S. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów na rzecz strony skarżącej, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia – działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. - umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu Prezes NFZ wskazał, iż odwołanie od decyzji wydanej w I instancji, zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a., służy stronie. Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie stronami postępowania był pracownik, którego decyzja dotyczyła oraz ZUS [...] Oddział w P., na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie. Z uwagi na fakt, iż decyzja organu I instancji nie nakładała obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, dla oceny czy pracodawca również jest stroną postępowania, istotne znaczenie miało wykazanie, czy wydana decyzja dotyczyła jego interesu prawnego. Prezes NFZ podkreślił, że o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie przepisu art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ płatnik nie jest stroną prowadzonego postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jednocześnie - zdaniem organu - pracodawca nie wykazał, na czym polegać miało naruszenie jego interesu prawnego, co pozwalałoby uznać go za stronę postępowania. Dlatego też, zdaniem Prezesa NFZ, z uwagi na wniesienie odwołania przez podmiot nieposiadający przymiotu strony, postępowanie odwoławcze należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Na powyższą decyzję Prezesa NFZ skarżąca spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, strona skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy polegające na: - niewłaściwym zastosowaniu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz błędnej wykładni art. 28 § 1 k.p.a., oraz - niezastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a., mimo wydania decyzji I instancji z naruszeniem art. 10 i art. 61 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., z uwagi na niezapewnienie czynnego udziału skarżącej spółki w postępowaniu przed wydaniem decyzji; II. naruszenie przepisów prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, iż posiada ona status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, gdyż po ustaleniu podlegania przez pracownika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu. W ocenie skarżącej spółki, płatnik ma interes prawny w postępowaniu w sprawie objęcia zainteresowanego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, to na płatniku spoczywa obowiązek obliczenia, pobrania z dochodu i odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem strony skarżącej, rozstrzygnięcie o podleganiu pracownika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną skarżącej spółki, gdyż stawia ja w pozycji płatnika za okres objęty umową i ubezpieczeniem i to na niej finalnie będzie ciążył konkretny obowiązek wynikający z wydanej decyzji przez organ I instancji. W ocenie strony, okoliczność, iż wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w postępowaniu prowadzonym przez ZUS z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu przed NFZ, decydującym o statusie ubezpieczonego, rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Dlatego też, zdaniem strony skarżącej, płatnik ma własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu, tym bardziej, że tylko w tym postępowaniu badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Jednocześnie skarżąca spółka wskazała, iż organ nie zapewnił jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, naruszając tym samych art. 10 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2011 r. skarżąca spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, podtrzymując zarzuty i wnioski zawarte w skardze – stwierdziła, iż wbrew stanowisku organu odwoławczego zawartego w odpowiedzi na skargę, strona wskazała przepisy prawa materialnego, tj. art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach, świadczące o istnieniu jej interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. W ocenie skarżącej spółki obie strony umowy o dzieło mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej także: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując w ten sposób zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2011 r., Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej spółki L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahentki K. S. W ocenie organu odwoławczego skarżąca spółka nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego. Zdaniem Sądu powyższe stanowisko Prezesa NFZ jest błędne. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej spółki L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny skarżącej spółki do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. S. należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma spółka L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego K. S. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W świetle przepisu art. 69 ust. 1 cyt. ustawy, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia składkę - jako płatnik - oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający. Z koeli z przepisu art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach wynika, że osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy), są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach, składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu. W świetle art. 93 ust. 1 omawianej ustawy, składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r., wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Zdaniem Sądu, z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy NFZ obu instancji, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie, w drodze decyzji, podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Według Sądu, okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją, wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy - jako płatnika składek i zleceniobiorcy - jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia, tj. zarówno ubezpieczony, jak i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak więc - zdaniem Sądu - jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes NFZ, działając z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego, wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej spółki L. Sp. z o.o. Sp. k. do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahentki K. S. W konsekwencji organ błędnie rozstrzygnął o umorzeniu postępowania odwoławczego. W ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy winien rozpoznać merytorycznie środek zaskarżenia wniesiony przez skarżącą spółkę od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...]listopada 2010 r. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję. O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. Orzekając o kosztach postępowania, Sąd rozstrzygnął w oparciu o unormowania zawarte w przepisach art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).