II FZ 671/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 535/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 31 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za marzec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia 7 lipca 2011 r. M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 31 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2010 r. Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami na automatach i grami na automatach o niskich wygranych, a także produkcją gier i zabawek oraz działalnością hotelarską i restauracyjną. W ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 9.890.506,67 zł. Wnioskodawca podniósł, że wprowadzenie nowych przepisów dotyczących podatku od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych spowodowało wzrost obciążeń podatkowych spółki o 46.000.000,- zł, co z kolei skutkowało redukcją miejsc pracy, spadkiem rentowności sprzedaży i wysokości kapitału własnego w porównaniu do poprzedniego okresu sprawozdawczego. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.928.000,- zł, natomiast wartość aktywów trwałych za ostatni rok - 43.965.876,83 zł. Na rachunku bankowym strona skarżąca posiada środki w wysokości 5.549,76 zł. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu wniesionego przez spółkę, wniosek został poddany pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który postanowieniem z dnia 19 września 2011 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa nie pozwala na zapłacenie kosztów postępowania w sprawie. Sam fakt odnotowania straty z działalności gospodarczej nie przesądza o utracie płynności finansowej przez spółkę. Strata jest bowiem pojęciem z zakresu prawa podatkowego i nie odzwierciedla wprost kondycji finansowej podmiotu gospodarczego. Biorąc pod uwagę wysokość przychodów oraz dochodu uzyskanych przez spółkę w 2009 r., Sąd podkreślił, że wydatkom ponoszonym przez spółkę, jakkolwiek znacznym, nie można przyznać pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w tym kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Zwrócono również uwagę na fakt, że przedstawiony przez spółkę wyciąg z rachunku bankowego zawierał historię operacji dokonanych tylko w jednym dniu, a saldo rachunku nie odpowiadało skali prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Spółka podnosiła, że posiadany majątek nie może być spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które nie ma popytu. Co więcej, sprzedaż majątku trwałego, będącego jedynym źródłem dochodu, w ocenie spółki, uniemożliwiłaby dalsze jej istnienie w obrocie gospodarczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. , prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na swą złą kondycję finansową, o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym. Jednakże, z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynikało, że spółka posiada aktywa trwałe o wartości 43.965.876,83 zł. Ponadto, analiza sprawozdania F-01/I-01 przekazanego do Głównego Urzędu Statystycznego, prowadzi do wniosku że w pierwszym kwartale 2011 r. spółka wygenerowała przychód netto ze sprzedaży w wysokości 32.074.000,- zł, poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości 33.652.000,- zł, wykazując stratę w wysokości 1.578.000,- zł. Wbrew twierdzeniom skarżącej przedstawionym w zażaleniu, należy zaaprobować konstatację Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności; przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Ponadto, za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie (a także pozostałych sprawach zawisłych przed WSA we Wrocławiu) z przychodem netto spółki oraz poniesionymi kosztami działalności operacyjnej. Analiza możliwości płatniczych spółki doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.