IV SA/Wa 1931/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w K. koło C. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej Z. Sp. z o.o. z siedzibą w K. koło C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1931/09 UZASADNIENIA Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] maja 2009 r. zawieszające na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Spółki Z. sp. z.o.o. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Z. sp. z.o.o. w K. oraz zobowiązujące w pkt II, na podstawie art. 100 § 1 kpa, wnioskodawcę do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego o ustanowienie kuratora lub w przypadku pozostawania w stanie upadłości - syndyka masy upadłości, dla upadłego przedsiębiorstwa Z. S.A. W uzasadnieniu postanowienia wydanego w I instancji organ wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem Z. sp. z.o.o., przeszły dwie nieruchomości o pow. [...] m2 oraz [...] m2. Właścicielem pierwszej nieruchomości była spółka Z. sp. z.o.o. natomiast właścicielem drugiej była spółka Z. SA, która wedle zapisu w KW postawiona została z dniem [...] marca 1931 r. w stan upadłości. Uwzględniając dyspozycję art. 28 kpa Minister stwierdził, iż prawo do bycia stroną w postępowaniu, poza spółką Z. sp. z.o.o. oraz aktualnymi właścicielami znacjonalizowanych nieruchomości, ma również spółka Z. SA, która w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwa Z. sp. z.o.o. w K. była właścicielką wskazanej wyżej części znacjonalizowanej wraz z nim nieruchomości. Mając na uwadze kwestię wyjaśnienia losów prawnych wskazanej spółki akcyjnej Minister w postanowieniu z dnia [...] maja 2009 r. zawarł stosowne rozstrzygnięcia na podstawie art. 100 § 1 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę, w wyniku złożonego przez Z. sp. z.o.o. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w postanowieniu z [...] maja 2009 r. i utrzymał w mocy własne postanowienie wydane w I instancji. IVSA/Wa 1931/09 Odnosząc się do zarzutów Z. sp. z.o.o. organ wskazał, iż prawo do występowania z wnioskiem "nieważnościowym", w rozumieniu art. 28 kpa, posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której ono funkcjonowało, legitymujący się prawem własności do niego w dacie przejęcia go na własność Państwa, w trybie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.). Wydana, na podstawie powołanej ustawy, decyzja nie obejmuje tylko i wyłącznie samego przedsiębiorstwa, ale także wszelkie wskazane w protokole zdawczo-odbiorczym jego składniki majątkowe, w tym ruchomości i nieruchomości. Skoro wraz ze Spółką Z. sp. z.o.o. na własność Państwa przeszła także nieruchomość o pow. [...] m2, której właścicielem w okresie bezpośrednio poprzedzającym nacjonalizację, była spółka Z. S.A., to będzie ona miała przymiot strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...]. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się spółka Z. sp. z.o.o. i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] września 2009 r. i poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] maja 2009 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 34 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do sądu o wyznaczenie przedstawiciela dla spółki Z. SA, - art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez jego zastosowanie i zawieszenie postępowania w celu ustanowienia przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania, mimo, że ustanowienie takiego przedstawiciela nie stanowi "zagadnienia wstępnego" w rozumieniu tego przepisu, - art. 100 § 1 kpa poprzez jego zastosowanie i wezwanie skarżącej spółki do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla spółki Z. SA, mimo braku ku temu podstaw. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż nie było żadnych podstaw do zaniechania przez organ wystąpienia do sądu o wyznaczenie kuratora dla nieobecnej strony i do wezwania do tego skarżącej. Przepis art. 100 § 1 kpa stosuje się wyłącznie wówczas, gdy jednocześnie stosowany jest art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W ocenie IV SA/Wa 1931/09 strony skarżącej nie było podstaw do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 kpa (brak bowiem "zagadnienia wstępnego"), a zatem art. 100 § 1 kpa został także nieprawidłowo zastosowany. Dodatkowo skarżąca spółka podniosła, iż brak merytorycznego rozstrzygnięcia organu w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z 24 kwietnia 1991 r. obraża zasady szybkości postępowania i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ podniósł, iż zwracał się do Sądu Okręgowego w W. oraz do Archiwum Państwowego [...] w celu wyjaśnienia losów prawnych spółki Z.SA, jednakże bez powodzenia. Organ zwracał się również do skarżącej o nadesłanie niezbędnych dokumentów lub też o wystąpienie o ustanowienie syndyka lub kuratora dla tej spółki. Wezwania te pozostały jednak bez odpowiedzi. Podobnie bez odpowiedzi pozostała propozycja organu z 2007 r. by to spółka Z. sp. z.o.o. została kuratorem spółki Z. S.A. W ocenie Ministra skarżąca spółka przez wiele lat nie wykazywała woli współpracy z organem orzekającym, ograniczając się jedynie do żądania zakończenia postępowania. W ustalonym stanie faktycznym, wydanie przez organ postanowienia o zawieszeniu postępowania, z uwagi na niemożliwość przywołania do niego jednej ze stron, w ocenie Ministra, było jedyną możliwością działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż postanowienie to oraz IVSA/Wa 1931/09 poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009r. narusza prawo, co czyni zasadnym skargę. Zauważyć należy, że podstawę zawieszenia postępowania w sprawie stanowił art. 97§1 pkt 4 k.p.a. Zdaniem Ministra wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych stanowi zagadnienie wstępne, które winno być rozstrzygnięte przez sąd. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zagadnienie wstępne ma charakter prejudycjalny. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia tej istotnej przesłanki przez inny organ lub sąd nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie. Zagadnieniem wstępnym jest więc kwestia materialnoprawna pojawiająca się w toku sprawy administracyjnej i uniemożliwiająca, bez uprzedniego jej rozstrzygnięcia załatwienie istoty sprawy administracyjnej ( por. wyrok NSA z 8 grudnia 2008r,, II OSK 1559/07, LEX nr 513851, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 maja 2008r, VII SA/Wa 731/08, LEX nr 526516). Kwestia prejudycjalna nie może mieć charakteru procesowego, a taki charakter posiada ustanowienie w sprawie kuratora dla strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych w drodze postępowania prowadzonego przez sąd powszechny ( por. wyrok WSA w Rzeszowie II SA/Rz 191/08, LEX nr 509605), Sądowa sprawa w przedmiocie ustanowienia kuratora nie ma wpływu na wynik sprawy głównej prowadzonej przed organami administracji i nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Kwestia, czy i kto zostanie wyznaczony na przedstawiciela nieobecnej strony, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie o żądaniach zgłoszonych w sprawie administracyjnej. Wyznaczony przedstawiciel zastępuje jedynie przed organami administracji nieobecną stronę i nie zmienia jej materialnoprawnej pozycji w postępowaniu administracyjnym ( por. wyrok NSA OZ w Krakowie z dnia 2 listopada 1999r., II SA/Kr 78/98 - ONSA 2000, nr 4, poz. 164). Skoro więc nie mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym w rozumieniu przepisu art. 97§1 pkt 4 k.p.a., to konieczność wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o ustanowienie dla strony kuratora nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie powołanego wyżej przepisu. Zasadny jest więc zarzut skarżącej, iż Minister Gospodarki w zaskarżonym jak i poprzedzającym je postanowieniu naruszył dyspozycję art. 97§1 pkt 4 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Słuszny jest również zarzut skarżącej, iż organ wydając zaskarżone postanowienie dopuścił się obrazy art. 100§1 k.p.a. Zastawanie powyższego IV SA/Wa 1931/09 przepisu i wezwanie strony do wystąpienia w stosownym terminie celem zwrócenia się do sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy prawidłowo zostało zawieszone postępowanie w sprawie, a co za tym idzie istnieje zagadnienie wstępne, którego konieczność rozstrzygnięcia jest niezbędna dla dalszego toku sprawy. Naruszenie więc art. 97§1 pkt 4 k.p.a. skutkowała jednoczesnym niewłaściwym zastosowaniem w sprawie art. 100§1 k.p.a. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że organ nie zakreślił stronie terminu do dokonania tej czynności, zgodnie z treścią zacytowanego powyżej przepisu. Zwrócić należy, uwagę również na treść art. 34§1 k.p.a., z której wynika, że obowiązanym do wystąpienia, do sądu w sprawie o ustanowienie przedstawiciela dla strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnej jest organ administracji publicznej, a nie strona. Konstrukcja powyższego przepisu nie nasuwa wątpliwości, że w sytuacji, gdy miejsce pobytu strony nie jest znane lub nie ma ona zdolności do czynności prawnych organ jest zobowiązany do podjęcia stosownych działań. Świadczy o tym sformułowanie "organ administracji publicznej wystąpi". Kwestia ta nie pozostaje więc w kwestii decyzyjności organu i jego woli. Minister więc nie był uprawniony do przerzucania powyższego obowiązku na stronę postępowania. Nie usprawiedliwiają tego rodzaju działania napotkane przez organ trudności, czy też względy natury procesowej i ekonomiki postępowania. Powyższe okoliczności czynią więc zasadnym zarzut zawarty w skardze, a dotyczący naruszenia art. 34§1 k.p.a. Minister Gospodarki winien więc podjąć czynności, które umożliwią sprawie nadanie dalszego biegu, mając na względzie obowiązek zakreślony dyspozycją art. 34§1 k.p.a. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.