II FZ 409/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 30 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 227/11 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 23 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 227/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 16 maja 2011 r. skarżący J. W. zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 23 lutego 2011 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu wynikało, że zamieszkuje u syna, chociaż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jednakże, jak zaznaczył, nie osiąga przy tym żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Ponadto wskazał, że z uwagi na zły stan zdrowia wymaga stałego leczenia. Mając na uwadze niejasną treść oświadczenia wezwano skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanie źródła pokrycia kosztów zakupu żywności, środków czystości, odzieży, kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2010 r., złożenia oświadczenia o posiadanych środkach transportu, a także wyjaśnienie czy posiada on status osoby bezrobotnej. Ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania skarżący podał, że nie ponosi kosztów zakupu żywności, środków czystości oraz ubrań, gdyż żywi się i korzysta ze środków czystości u swojej przyjaciółki, korzysta z ubrań zgromadzonych w ciągu ostatnich 30 lat, poza tym okazjonalnie uzupełnia swoją garderobę o ubrania podarowane mu przez przyjaciółkę. W kwestii kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika skarżący podał, że zostaną one pokryte dopiero po zakończeniu postępowania, tak więc na obecną chwilę nie można mówić o jakichkolwiek kosztach z tym związanych. Skarżący wskazał ponadto, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Przedłożył również oświadczenie o nieposiadaniu jakiegokolwiek środka transportu oraz kserokopię zeznania podatkowego PIT-36, z którego wynika, że w ubiegłym roku osiągnął przychód w wysokości 8 610,60 zł, w tym z pozarolniczej działalności gospodarczej 4250 zł, a jego nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych wyniosła 1 550 zł. Postanowieniem z dnia 31 maj 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 227/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołał art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej P.p.s.a.) i uznał, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, gdyż złożone przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym są wybiórcze, a przy tym niewiarygodne. Sąd wywiódł, że skarżący, ustosunkowując się do wezwania o wskazanie środków, z których dokonuje zakupu żywności i środków czystości powołał się na fakt, że wydatki z tym związane całkowicie pokrywa jego przyjaciółka, jednakże nie wskazuje jej jako osoby, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając tymczasem na uwadze fakt niezuzyskiwania przez niego jakichkolwiek dochodów, Sąd nie zgodził się z jego twierdzeniami o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący w złożonych oświadczeniach nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, koncentrując się na przedstawieniu jej w sposób mający wskazywać na spełnienie przez niego przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Nie poparł jednakże swych twierdzeń wiarygodnymi argumentami, jako że jego twierdzenia w tym zakresie są mało prawdopodobne, w świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżący powołując się na życie w ubóstwie oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, a nie posiadając żadnych dochodów nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie wskazał jednocześnie żadnych racjonalnych powodów, które uzasadniałyby takie postępowanie. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zażalenie pełnomocnik skarżącego powtórzył argumentacje przedstawioną w poprzednich pismach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, mieszka u syna i jednocześnie korzysta z pomocy przyjaciółki. Jest w bardzo złym stanie zdrowotnym i wymaga leczenia. Ponadto nie posiada żadnych oszczędności, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniony i znajduje się na skraju ubóstwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Sąd wojewódzki dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, argumentacja skarżącego nie sprowadzała się do rzetelnego przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej oraz nie została poparta wiarygodnymi argumentami. Również fakt, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu - jak sam wskazał znajduje się na skraju ubóstwa - i nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, świadczy o niewiarygodności jego twierdzeń dotyczących ciężkiej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Z tych względów na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji.