I SA/Ol 219/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędzia WSA Renata Kantecka Protokolant Referent stażysta Ryszarda Judziak-Brzozowa po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 15 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją nr "[...]" z dnia 3 grudnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. B. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 60.219,72 zł, ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 16.359,14 zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.514,04 zł. Następnie A. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia wobec ZUS, gdyż pozbawiłoby to ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodała, że jest osobą bezrobotną, bezskutecznie poszukującą pracy. Opiekuje się swoją bardzo chorą mamą, która jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wymieniona oświadczyła, że utrzymuje się tylko z pomocy najbliższej rodziny i obecnie oczekuje na decyzję z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczącą świadczenia opiekuńczego na mamę. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że pomocy udziela jej stale również ojciec, który jest inwalidą, osobą przewlekle chorą "[...]". Dodała także, iż jej sytuacja życiowa jest bardzo ciężka, brakuje środków do życia. Mieszka sama i nie utrzymuje kontaktu z mężem, który wyjechał. Jednocześnie dodała, że w ostatnim okresie pogorszył się jej stan zdrowia, przeszła poważny zabieg operacyjny oraz jest pod stałą kontrolą w poradni "[...]". Dodała, że całą kompletną dokumentację dotyczącą jej sytuacji oraz rodziny przedstawiła w ZUS we wcześniejszej korespondencji. Po rozpoznaniu wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr "[...]" z dnia 18 stycznia 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał treść art. 28 ust. 1,2 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) - dalej jako u.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także treść art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (OZ.U. nr 241, poz. 2074). Organ wskazał, że z analizy sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni wynika, że nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Powiatowy Urząd Pracy pismem z dnia 10.01.2011 r. poinformował, iż obecnie nie figuruje ona w ewidencji osób bezrobotnych Urzędu. Organ ustalił również, że na podstawie informacji uzyskanych z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21.10.2010 r., iż figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako współwłaściciel samochodu osobowego marki "[...]", rok produkcji 2000. Według odpowiedzi z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych w Warszawie na dzień 30.09.2010r. wnioskodawczyni nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Informacja ta została potwierdzona przez Starostwo Powiatowe. Dalej organ wskazał, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu jest właścicielem nieruchomości o numerze "[...]" w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19.09.2006r. uznającego za bezskuteczną umowę dożywocia. Ponadto ustalono, że wymieniona figuruje w ewidencji podatników Urzędu Skarbowego bez prowadzenia działalności gospodarczej, nie figuruje w rejestrze podatników podatku od towarów i usług, ostatnie zeznanie roczne PIT-37 za 2009r. złożyła w dniu 15.02.2010 r. Z ww. zeznania przysługiwała nadpłata. Ustalono również, iż wnioskodawczyni nie figuruje w kartotece emerytalno rentowej w ZUS, nie figuruje w Wydziale Zasiłków, w ewidencji wypłat zasiłków chorobowych dla prowadzących działalność gospodarczą i osób duchownych. Jej działalność gospodarcza została wykreślona z Ewidencji Działalności Gospodarczej z dniem 30.08.2005r. Wskazano również, że przeniosła własność nieruchomości na rzecz swojego ojca E. O. - na podstawie umowy o dożywocie Rep. "[...]". W dniu 19.09.2006r. Sąd Rejonowy wydał wyrok w sprawie z powództwa ZUS przeciwko E. O. i A. B. o uznanie za bezskuteczną umowy dożywocia - uznając, że umowa dożywocia zawarta w dniu 24.02.2006r. jest bezskuteczna w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Po przeanalizowaniu sprawy, organ przyjął, że brak jest w przypadku wnioskodawczyni wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 u.s.u.s., a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Organ dokonał również oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. W związku z tym, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła nowych dokumentów uzasadniających umorzenie przedmiotowych należności Zakład oparł się o materiały zebrane w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie z dnia 04.10.2010 r. Organ ustalił, iż obecnie wnioskodawczyni nie Jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wymieniona wskazała, iż jest na utrzymaniu rodziców, mieszka sama w małej miejscowości, mąż M. B. z którym posiada rozdzielność majątkową wyjechał i nie ma z nim kontaktu od 8 miesięcy. Z analizy finansowej wynika, iż ponosi ona miesięczne koszty z tytułu opłat i leczenia w wysokości ok. 750,30 zł miesięcznie. Odnosząc się do przedstawionej przez wnioskodawczynię sytuacji materialno-bytowej oraz uwzględniając zgromadzone przez Zakład dokumenty uznano, iż opłacenie składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Zakładu wykazała ona zaistnienie przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Wobec zaprzestania przez nią prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdza się wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Zakład uznał, iż w przypadku wnioskodawczyni nie wystąpiła przesłanka zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wymieniona przedstawiła dokumentację medyczną, z której nie wynika jednak, czy stan jej zdrowia uniemożliwia osiąganie dochodów. Do akt sprawy dołączyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego niezdolność do pracy w okresie od 13.09.2010r. do 12.10.2010r. Nie przedstawiła jednak dokumentów , które potwierdzałyby, że została uznana za osobę niepełnosprawną, bądź niezdolną do pracy przez organy uprawnione do dokonywania takich rozstrzygnięć. Zakład zwrócił uwagę również, iż wymieniona oświadczyła, iż pomaga schorowanej matce oraz przedstawiła kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 02.12.2010 r., wg którego H. O. zamieszkała w O., ul. "[...]" wymaga pomocy w pracach domowych, zakupach, opieki" ( ... ) "[...]"). Organ podkreślił, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawczyni jest zameldowana pod adresem: "[...]". Powyższy adres wskazała również, jako adres zamieszkania oraz adres do korespondencji. W opinii Zakładu wnioskodawczyni nie udowodniła, że wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z matką H. O. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie udowodniła, iż jej choroba czy matki pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu. Organ wskazał także, że sytuacja materialno-finansowa wnioskodawczyni jest trudna i mieści się w kategorii "nadzwyczajnych względów", które przemawiają za uznaniem ważnego interesu a tym samym umorzeniem należności. Jednakże przy ocenie ważnego interesu płatnika Zakład musi mieć także na uwadze interes publiczny. Organ wyjaśnił, iż w świetle ukształtowanej w doktrynie zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi, prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku wierzyciel, który może, ale nie musi umorzyć zobowiązanie. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Na powyższą decyzją A. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie: - przepisów prawa materialnego: art. 28 ust.3a u.s.u.s., poprzez niewłaściwą interpretację, - przepisów prawa procesowego: 1. art. 7 kpa przez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy oraz nieuwzględnienia słusznego interesu obywatela, 2. art. 77§1 kpa poprzez niezbadanie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, 3. art. 107§3 kpa przez zaniechanie wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydanie decyzji niespełniającej wymogów określonych w art. 107 kpa, - niezastosowanie §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 jako podstawy prawnej decyzji. Zdaniem skarżącej spełnia ona wszelkie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Jej sytuacja życiowa uniemożliwia jej opłacanie należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zwarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art.1 §1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy. Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego - poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy - lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133§1 i art. 134 §1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako p.p.s.a. ). Przy tak określonym zakresie kognicji sądu, w sprawie należało zbadać, czy organ zebrał wystarczający materiał dowody do rozpatrzenia sprawy i czy gromadzenie tego materiału nastąpiło zgodnie z przepisami prawa, czy materiał ten został w całości i prawidłowo oceniony, czy ustalenia dokonane przez organ mają oparcie w zebranym materialne i wreszcie czy do ustalonego stanu faktycznego mogły mieć zastosowanie normy prawa materialnego powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy. Sąd rozpoznając sprawę, po zbadaniu akt sprawy, stwierdził że postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. organ zebrał obszerny materiał dowodowy tak zaoferowany przez skarżącą, jak też w wyniku działań podjętych z urzędu, a tym samym spełnił wymogi przewidziane w art. 7 k.p.a. Informując skarżącą o podstawach umorzenia zaległych należności oraz o przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie (pismo z 28.10.2010 r. k ... 6-7 akt adm.), organ postąpił zgodnie z art. 8, 9 i 11 k.p.a. Strona miała możliwość brania udziału w prowadzonym postępowaniu oraz składania wszelkich wyjaśnień, a zatem organ zrealizował także spoczywający na nim obowiązek wynikający z art. 10 k.p.a. Z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że cały zebrany w sprawie materiał był przedmiotem dokonanej przez organ decyzji. Ustalenia faktyczne dokonane przez organ znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale. Tym samym organ nie dopuścił się naruszenia art. 77§1 i 80 k.p.a. Według oceny Sądu postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami prawa regulującymi zasady jego prowadzenia. Skoro tak, to rozważenia wymagało, czy do ustalonego stanu faktycznego organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że odmowa umorzenia należności składek nastąpiła na podstawie art. 28 ust. 1 ,2 i 3a u.s.u.s., art. 17 ustawy z 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074) oraz przepisu §3 ust. 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. nr 141, poz. 1365). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że decyzja organu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter decyzji zwanej decyzją "uznaniową", wydawaną na zasadzie uznania administracyjnego. wynika to wprost z brzmienia art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Przepis ten zawiera zapis "należności z tytułu składek mogą być umarzane ... ". Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia należności, organ może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Również powołane wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi że "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek ... " (§3 ust. 1 rozp.). Czyli umorzenie składek przy zaistnieniu przesłanek określonych w tym rozporządzeniu ma charakter uznaniowy. W rozpoznawanej sprawie organ dokonał analizy zebranego w sprawie materiału i doszedł do przekonania, że pomimo zaistnienia przesłanek z §3 ust.1 pkt 1 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia składek w okolicznościach sprawy umorzenie składek nie byłoby uzasadnione. Stanowisko swoje - w tym przedmiocie organ uzasadnił w decyzjach w sposób obszerny i przekonywujący. Brak jest zdaniem Sądu - podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia sprawy. Organ ustalił, że skarżąca przeniosła na swojego ojca własność nieruchomości w 2006 r. umowa ta na skutek czynności podjętych przez ZUS została wyrokiem Sądu Rejonowego uznana została za bezskuteczną wobec ZUS. Organ uznał więc, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust.2 i ust.3 u.s.u.s., które mogą stanowić podstawę do umorzenia składek. Stanowisko to zasługuje na aprobatę, gdyż przy posiadaniu nieruchomości nie można przyjąć, że istnieje całkowita nieściągalność składek. Za trafne w świetle zebranych w sprawie dowodów - uznać należało stanowisko organu co do tego, że uiszczenie składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również na aprobatę zasługuje stanowisko organu odnośnie stwierdzenia, że w sprawie nie ma miejsca przesłanka z §3 ust.1 pkt 3 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z akt sprawy wynika bowiem, że rodzice skarżącej zamieszkują w innej miejscowości niż skarżąca. Trudno zatem przyjąć zgodnie z rzeczywistością twierdzenia skarżącej, iż opiekuje się chora matką. Organ wykazując brak przesłanki przewidzianej w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uzasadnił swoje stanowisko na stronie 5 zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wykazał przyczyny, dla których niemożliwym było zastosowanie w sprawie art. 17 ustawy z 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DZ.U. nr 241, poz. 2074). W myśl powołanego przepisu umorzenie składek pomimo braku całkowitej nieściągalności może nastąpić w przypadku gdy: 1.osoba ubiegająca się o umorzenie nie podlegała przepisom ustawy z 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (DZ.U. nr 155, poz. 1287). 2. za umorzeniem przemawia ważny interes tej osoby. Ponieważ skarżąca mogła skorzystać z oddłużenia na podstawie w/w ustawy o restrukturyzacji, a nie skorzystała, to niemożliwym jest zastosowanie art. 17 ustawy z 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( ... ). Organ wydając zaskarżana decyzję rozważył sytuację majątkowa i osobista skarżącej oraz interes publiczny. Należy podkreślić, że skarżąca nie kwestionuje dokonanych przez organ ustaleń w tym zakresie. Ustalenia te - zdaniem skarżącej nie przystają do rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Właśnie jej sytuacja majątkowa, osobista i rodzinna uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek. Sąd mając na względzie fakt, że decyzja organu została wydana w granicach uznania administracyjnego, badając jej legalność nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że pozostaje ona w sprzeczności z przepisami prawa mających zastosowanie w sprawie. W trakcie postępowania organ zebrał materiał dowodowy wystarczający do dokonania poprawnych ustaleń faktycznych. Ustalony stan faktyczny został oceniony przez organ w aspekcie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej oraz nie został skutecznie podważony przez skarżącą. Organ wykazał przesłanki, które zaistniały w sprawie, a pozwalałyby na umorzenie składek jak i na brak pozostałych przesłanek mających znaczenie dla rozpatrzenia sprawy. Rozważania w tym przedmiocie wykazane zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale. Organ wykazał także dlaczego mimo istnienia niektórych przesłanek pozwalających na umorzenie składek nie przesądziło to o uwzględnieniu żądania skarżącej. Organ wydając decyzje w przedmiocie umorzenia składek działając w granicach uznania administracyjnego mógł umorzyć zaległe składki lub odmówić ich umorzenia. "Uznaniowość" decyzji oznacza tyle, że przy wystąpieniu takich przesłanek pozwalających na umorzenie składek organ może orzec o ich umorzeniu lub odmówić umorzenia. Rodzaj rozstrzygnięcia zależy od uznania organu przy rozważeniu wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności. W sprawie niniejszej organ rozważył sprawę we wszystkich niezbędnych aspektach i utrzymał w mocy decyzję - wydana przez siebie jako organ I instancji odmawiająca umorzenia składek. Ustalenia faktyczne i argumentacja organu nie pozwoliła na stwierdzenie, by zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Przepisy - wskazane w uzasadnieniu decyzji - ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. nr 141, poz. 1365) zostały zinterpretowane poprawnie i zasadnie zastosowane w rozpoznawanej sprawie. Skoro nie stwierdzono niezgodności zaskarżonej decyzji z przepisami obowiązującymi prawa, to Sąd na podstawie art.151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.