II FZ 876/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł, 2) w pozostałym zakresie oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 stycznia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r. przyznano wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego i odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyznaczony pełnomocnik z urzędu podjął czynności w sprawie i złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do przyznania kolejnego pełnomocnika z urzędu. W kwestii wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych WSA wskazał na fakt, że postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r. oddalono wniosek skarżącego w tym zakresie. Na to postanowienie skarżący nie wniósł zażalenia i wobec tego orzeczenie to stało się prawomocne. Kolejny wniosek skarżącego został oddalony postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r., od którego skarżący się nie odwołał. Dlatego wniosek jako kolejny dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, należało potraktować jako wniosek o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd nie znalazł podstaw do zmiany ww. postanowienia, gdyż sytuacja strony nie uległa zmianie. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o ponowne przyznanie mu pomocy prawnej i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wskazał, ze został pozbawiony prawa do dochodzenia swoich praw, gdyż doradca podatkowy odmówił wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał na swoją trudną sytuację finansową, rodzinną, a także przedstawił zobowiązania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wezwał skarżącego do wyjaśnienia, w terminie 7 dni od momentu otrzymania wezwania, w jaki sposób zmieniła się jego sytuacja od czasu wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowienia z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11. W odpowiedzi strona przesłała szereg dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną i zdrowotną. W ocenie NSA, uzasadniają one zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł. Odnosząc się zaś do wniosku przyrznie profesjonalnego pełnomocnika wskazać należy, ze skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Pełnomocnik w dniu 12 maja 2012 sporządził 21-stronnicową opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Strona nie może skutecznie domagać się od sądu przyznania kolejnego prawa pomocy w ww. zakresie, gdyż jej prawo w tym zakresie zostało już skonsumowane przez prawomocne postanowienie. Wyznaczenie przez Krajową Radę Doradców Podatkowych pełnomocnika z urzędu i sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stanowiło wykonanie wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd nie ma bowiem wpływu na decyzję w zakresie wyznaczenia konkretnego pełnomocnika. Rola sądu w tym zakresie ogranicza się, zgodnie z art. 253 p.p.s.a. do wystąpienia do właściwej okręgowo rady doradców podatkowych o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art.197 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.