II SA/Rz 371/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik/spr./ Sędziowie SO del. Anna Bembenek WSA Robert Sawuła Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej P. M. kwotę 20 zł /słownie: dwadzieścia złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [..] stycznia 2011 r., nr [...], Burmistrz Miasta J. odmówił P.M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad dziadkiem M.M. W podstawie prawnej Burmistrz wskazał przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2006, nr 139, poz. 992 z późn.zm.; dalej zwana jako "u.ś.r."), §7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 2005, nr 105, poz. 881) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000, nr 98, poz.1071, z późn.zm.; dalej zwana jako "k.p.a."). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej zwane jako "SKO w K." lub "Kolegium") decyzją z dnia [..] lutego 2011 r., nr [...], utrzymało decyzję Burmistrza w mocy. W podstawie prawnej Kolegium powołało przepisy art. 17 pkt 1) i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust.1, 1a, 5 pkt 2a u.ś.r. W uzasadnieniu SKO w K. podało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przywołało literalną treść przepisu art. 17 ust.1 u.ś.r. określającego katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od okoliczności faktycznych w nim wymienionych. Organ stwierdził, że M.M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostaje on w związku małżeńskim z B.M. będącą w wieku 81 lat i ma dwóch synów A.M. i W.M. Z ich oświadczeń wynika, że nie mogą zajmować się ojcem, ponieważ pierwszy pozostaje w zatrudnieniu a drugi wyraża chęć wyjazdu za granicę celem podjęcia pracy. Jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia Kolegium uznało pozostawanie M.M. w związku małżeńskim. Wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P.27/07, stwarza podstawę do takiej interpretacji, z której wynika, że osoba sprawująca opiekę nad osoba niepełnosprawną traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki, ponieważ obowiązek opieki spoczywa wówczas przede wszystkim na małżonku. Przedłożone do akt dokumenty w ocenie Kolegium nie są wystarczające do uznania, że B.M. nie jest w stanie opiekować się mężem. Ponadto świadczenie nie przysługuje z uwagi na regulację zawartą w art. 17 ust.1a u.ś.r. Ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, jednak w dalszej kolejności. W związku z tym wnioskodawczyni mogłaby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne dopiero wówczas, gdyby M.M. nie posiadał żony i synów lub gdyby nie mogli oni sprawować nad nim opieki. Niemożność zadośćuczynienia temu obowiązkowi to w ocenie Kolegium sytuacja polegającą na niemożliwości sprawowania opieki lub występowanie nadmiernej trudności. Natomiast synowie M.M. nie sprawują nad nim opieki wyłącznie z tego powodu, że jeden z nich pracuje a drugi zamierza podjąć pracę. Nie są to w ocenie SKO w K. przeszkody, które obiektywnie są trudne do zwalczenia i nie mogą zostać zaliczone do sytuacji, z którymi ustawodawca wiąże niemożliwość sprawowania opieki nad najbliższym krewnym, skoro stanowi to warunek uzyskania świadczenia. Nie może być ono traktowane jako dodatkowe źródło dochodu rodziny i osoby, która aktualnie nie posiada zatrudnienia. Świadczenie to ma stanowić rekompensatę za utratę dochodu wynikającego z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ zaznaczył, że P.M. nie mieszka wspólnie z dziadkiem i nie jest w związku z tym przekonywujące, że sprawuje ona nad dziadkiem całodobową opiekę i ponadto opiekuje się babką. Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się P.M. Podała, że dziadek potrzebuje jej pomocy, gdyż jego żona nie jest w stanie mu jej zapewnić i sama potrzebuje pomocy. Jej ojciec A.M. musiał podjąć zatrudnienie z uwagi na złą sytuację majątkową. To uniemożliwiło mu dalszą opiekę nad M.M., którą dotychczas sprawował kosztem rezygnacji z zatrudnienia. Skarżąca w okresie nauki w każdy wolny czas wracała z R. do J., aby pomagać ojcu w opiece nad dziadkami. W 2010r. po ukończeniu nauki powróciła do J. Podkreśliła, że chętnie wyjechałaby za granicę do pracy, ewentualnie pozostała w tym celu w R., jednak z ojcem przyrzekli sobie, że wspólnie będą sprawować opiekę nad dziadkami i nie oddadzą ich do domu opieki. O możliwości złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjnego poinformowała ja pielęgniarka, a to w związku z faktem sprawowania ciągłej opieki nad dziadkami. Podała również, że W.M. ma od kilkunastu lat problem alkoholowy i sporadycznie kontaktuje się z rodzicami. Zakwestionowała stanowisko Kolegium, że o fakcie opieki decyduje adres zameldowania. W związku z tym, że dziadkowie są tylko lokatorami TBS-ABK w J. nie wyraził zgody na zameldowanie jej w mieszkaniu dziadków, poza meldunkiem tymczasowym. W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości dotychczas zajęte stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga P.M. zasługuje na uwzględnienie z przyczyn w niej podniesionych, aczkolwiek nie wskazanych przez skarżącą jako naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Skarżąca kwestionuje ustalenia poczynione w postępowaniu administracyjnym. W szczególności wskazuje, że organy błędnie ustaliły okoliczności związane ze sprawowaniem opieki nad M.M., jej dziadkiem. Bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca jako wnuczka nie ma obowiązku sprawowania opieki, skoro M.M. pozostaje w związku małżeńskim oraz żyją jego synowie, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w bliższej kolejności niż obowiązek skarżącej. Dodatkowo opieka wnuczki w ocenie organów nie może być stała, skoro zamieszkuje ona i jest zameldowana pod innym adresem niż miejsce zamieszkania osoby wymagającej opieki. Zarzuty kierowane przez skarżącą pod kątem poprawności postępowania wyjaśniającego Sąd podziela i stwierdza, że wady postępowania skutkowały naruszeniem przepisów materialnych polegającym na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zważyć należy, że decyzja Burmistrza Miasta J. jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje pozostawanie w związku małżeńskim przez M.M. SKO w K. ten fakt uwzględnia, poszerzając odmowę o wskazanie możliwości sprawowania opieki przez synów A. i W. M. Z akt sprawy nie wynikają jednak wnioski formułowane przez organ odwoławczy, zwłaszcza możliwość sprawowania stałej opieki przez te osoby. Organ odwoławczy przyjmuje, że obaj synowie M.M. mogą sprawować nad nim opiekę, gdyż brak jest obiektywnych przeszkód trudnych do przezwyciężenia, a za takie nie może być uznane zatrudnienie i zamiar podjęcia pracy za granicą. W ocenie Sądu takie wnioskowanie wymagało ustalenia charakteru pracy, jej zakresu i czasu pracy A.M. ojca skarżącej. Równocześnie organ powinien odnieść się do oświadczenia W.M. wskazującego na możliwość podjęcia pracy za granicą, zwłaszcza, że w oświadczeniu złożonym przed organem ten zobowiązany do opieki wskazuje, że wyjeżdża początkiem lutego do pracy za granicę, a SKO w K. orzeka po dacie planowanego wyjazdu. Brak takich ustaleń musi prowadzić do stwierdzenia, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 107 § 4 k.p.a. Podstawą orzekania muszą być ustalone okoliczności sprawy, a nie domniemane działania osób zobowiązanych do sprawowania opieki. Brak ustaleń w tym zakresie skutkuje naruszeniem prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż przyjęcie, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad M.M. powinno rzeczywiście ten fakt potwierdzać, przy czym nie może to być tylko brak stałego zameldowania w mieszkaniu uprawnionego do opieki. Okoliczność ta powinna być szczególnie wnikliwie wyjaśniona ze względu, na pismo odnoszące się do możliwości zameldowania skierowane do skarżącej przez TBS-ABK sp. z o.o. w J., które skarżąca posiada, a nie było przedmiotem oceny w postępowaniu administracyjnym. W ponownie toczącym się postępowaniu organy będą zobowiązane do ustalenia okoliczności istotnych dla orzekania o świadczeniu pielęgnacyjnym. Przede wszystkim ustala jaki jest zakres i charakter pracy zobowiązanych do opieki synów M.M. oraz ustalą czy mogą w tych warunkach wykonywać stałą opiekę. Organy ustalą także czy taką opiekę sprawuje P.M. niezależnie od miejsca zameldowania. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a