I FZ 540/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Go 329/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 21 lutego 2011 r. nr ... w przedmiocie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 18 maja 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku strona wskazała, że prowadzi gospodarstwo rolne lecz w ostatnich latach nie osiągał z tego tytułu realnych dochodów, co doprowadziło do jego zadłużenia. Z tytułu drugiej działalności – produkcji figur ogrodowych wnioskodawca oświadczył, ze ponosi straty. We wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostawały żona oraz pełnoletnia córka. Wnioskodawca posiada dom o pow. 100 m2 oraz obciążoną hipoteką nieruchomość rolną o pow. 44 ha. Ponadto wnioskodawca posiadał sprzęt rolniczy oraz 2 samochody, na które został wpisany zastaw skarbowy. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z kredytu w wysokości 15.000 zł, ma zajęty rachunek bankowy przez urząd skarbowy oraz, że do czasu żniw, otrzymał na kredyt środki chemiczne oraz nasiona. W ocenie Referendarza sądowego powyższe informacje nie okazały się wystarczające, a zatem zarządzeniem z dnia 31 maja 2011 r. wnioskodawca został wezwany do nadesłania aktualnych: wyciągów z rachunków bankowych, zastawień kosztów uzyskania przychodów oraz przychodów, odpisów deklaracji VAT, zestawienia płatności otrzymywanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, oświadczenia o wartości posiadanych samochodów, dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne, o których wspomniał we wniosku, oświadczeń o miesięcznych kosztach utrzymania. Na wezwanie skarżący nie zareagował. W związku z powyższym Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r. odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jako główny powód wskazał niezrealizowanie przez wnioskodawcę wezwania do przedstawienia dokumentów, które obrazowałyby jego rzeczywistą sytuację finansową. Pismem z dnia 7 lipca 2011 r. wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym oświadczył, że nie ma innych rachunków bankowych niż wskazany we wniosku, nie posiada żadnych lokat. Oświadczył, że otrzymana płatność związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w 2010 r. wyniosła 33.745,83 zł, natomiast w 2011 r, takiej płatności nie otrzymał. Do sprzeciwu wnioskodawca dołączył zestawienie kosztów uzyskania przychodów za 2010 r. w kwocie 195.515,59 zł oraz przychodów ze sprzedaży zbóż w kwocie 222.332,80 zł, a także kosztów uzyskania przychodów za XI, XII 2010 r. i I 2011 r. w kwotach odpowiednio 2259,35 zł, 6691,19 zł, 2076,28 zł oraz przychodów z produkcji figur ogrodowych za ten okres w łącznej kwocie 10,21 zł. Załączył również zawiadomienie o wpisie hipoteki na nieruchomości rolnej. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2011 r., WSA w Gorzowie Wlkp. odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jako podstawowy powód takiego rozstrzygnięcia Sąd wskazał fakt, iż wnioskodawca nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, zaś te które załączył do sprzeciwu nie wystarczały do przyjęcia, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym było uzasadnione. Sąd zauważył, że większość twierdzeń wnioskodawcy była gołosłowna. Sąd zauważył ponadto, że przedstawione zestawienie związane z prowadzoną działalnością rolniczą wskazywało wbrew wcześniejszym oświadczeniom wnioskodawcy, iż osiągnął on realny dochód z tego tytułu. Sąd wskazał ponadto na posiadany sprzęt rolniczy, oraz zdolność kredytową wnioskodawcy. W zażaleniu do NSA wnioskodawca odniósł się do załączonych do odwołania dokumentów, jak również do faktu wykazania szerokiego zakresu prowadzonej egzekucji. Wdał się ponadto w polemikę z Sądem pierwszej instancji w kwestii możliwości zbycia posiadanego sprzętu rolniczego. W pozostałym zakresie wnioskodawca podtrzymał dotychczasową argumentację. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. NSA oddalił powyższe zażalenie. W zaprezentowane argumentacji Sąd kasacyjny podkreślił wagę nie zrealizowania w pełnym zakresie wezwania referendarza i konsekwencji z tego wynikających, tj. odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu pierwszej instancji 25 października 2011 r. strona podniosła dodatkowo, że ma utrzymaniu studiującą stacjonarnie córkę, która nie otrzymuje stypendium. Ponadto jest chory i ponosi koszty leczenia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Go 326/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że złożony, kolejny wniosek stanowi powtórzenie poprzedniego, a zatem wobec braku zmiany okoliczności sprawy nie było podstaw by w myśl art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dokonać modyfikacji wcześniejszego, prawomocnego orzeczenia w tym zakresie. W zażaleniu wnioskodawca wniósł o uchylenie powyższego orzeczenia i podniósł, że Urząd Skarbowy zajął z jego konta kwotę 61.600,00 zł, którą wnioskodawca otrzymał za sprzedany rzepak. Wnioskodawca stracił tym samym możliwość zapłaty za nawozy i środki ochrony roślin. W pozostałym zakresie wnioskodawca powtórzył argumentację podnoszoną na wcześniejszych etapach postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy był przedmiotem rozważań sądów administracyjnych obu instancji i w konsekwencji został prawomocnie oddalony. Głównym natomiast zarzutem, który w zakończonym postępowaniu z pierwszego wniosku wystosowały pod adresem strony składy orzekające, było niezrealizowanie wezwania Referendarza sądowego w zakresie dokumentów, które miały obrazować jej sytuację zarówno w kwestii osiąganych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Zwłaszcza pierwszy z wymienionych elementów, wobec niezrealizowania wezwania Referendarza, budził poważne zastrzeżenia. Głównym, lecz nie jedynym tego powodem, było niezłożenie deklaracji VAT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co w konsekwencji musiało prowadzić do konstatacji, że sytuacja materialna wnioskodawcy, od strony uzyskiwanych dochodów pozostała niewyjaśniona. W tym stanie rzeczy składy orzekające słusznie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmawiały stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Poprzednie postanowienie Sądu pierwszej instancji, w konsekwencji oddalenia zażalenia przez NSA, stało się prawomocne, a zatem ponowny wniosek mógł być rozpoznany jedynie w kontekście przesłanek z art. 165 popsa. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odnosząc się zatem do nowych okoliczności wskazanych w ponownie złożonym wniosku stwierdzić trzeba, że fakt, iż córka wnioskodawcy nie otrzymuje stypendium i studiuje stacjonarnie nie może być uznany za czynnik wpływający na zmianę okoliczności faktycznych w kontekście sytuacji materialnej wnioskodawcy. Już w pierwszym bowiem wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczono, że strona ma na utrzymaniu pełnoletnią córkę, tak więc w tym zakresie sytuacja wnioskodawcy nie uległa zmianie. Jeśli chodzi o zajęcie wpłaty z tytułu sprzedaży rzepaku, to ta okoliczność nie została poddana pod ocenę Sądu pierwszej instancji w ponownie złożonym wniosku, a zatem nie jest możliwe, by w związku z brakiem uwzględnienia tego zdarzenia w zaskarżonym postanowieniu czynić skuteczny zarzut, podważający zgodność z prawem dokonanych przez Sąd ustaleń w kontekście zastosowania art. 165 Popsa. Na marginesie warto dodać, że zajęcie wskazanej w zażaleniu kwoty stanowiło oczywistą konsekwencję zajęcia rachunku bankowego wnioskodawcy, co z kolei nie było okolicznością nową, albowiem fakt ten był konsekwentnie podnoszony na wcześniejszych etapach postępowania. Przechodząc do ostatniej podniesionej kwestii, a mianowicie choroby wnioskodawcy i ponoszonych w związku z tym kosztów leczenia, to wpada zauważyć, że Sąd pierwszej instancji o tym fakcie nie wspomniał, czego wyraz dał stwierdzeniem, iż ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił jedynie powtórzenie dotychczasowej argumentacji. Tym samym należało stwierdzić, że Sąd naruszył art. 141 § 4 w zw. z art. 193 popsa, albowiem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pominął nową podniesioną okoliczność faktyczną, której w konsekwencji nie zbadał. Nie mniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie zaszły podstawy do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, gdyż mimo częściowo błędnego uzasadnienia, tj. pominięcia kwestii choroby wnioskodawcy i niewyjaśnienia tego wątku, odpowiada ono prawu. Nie może bowiem zejść z pola widzenia fakt, że wnioskodawca, mimo iż wielokrotnie miał ku temu okazję, a wręcz był do tego obowiązany, uchyla się konsekwentnie od udokumentowania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, czego przejawem jest m. in. niezłożenie, pomimo wezwania, deklaracji podatkowych w podatku VAT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym stwierdzić trzeba, że podstawowy element ustalonego stanu faktycznego, na który każdorazowo uwagę zwracały składy orzekające stanowiło uznanie, iż wysokość łącznie uzyskiwanych dochodów wnioskodawcy nie jest znana, a zatem brakuje kluczowego punktu odniesienia w kontekście oceny zasadności wniosku. Skoro wnioskodawca uchylał się od udokumentowania swojej sytuacji majątkowej i nadal konsekwentnie to robi, to jakiekolwiek nowe okoliczności po stronie wydatków nie mogą mieć wpływu na ocenę zasadności wniosku, gdyż nie mogą być należycie zrelatywizowane do możliwości płatniczych strony. Sąd pierwszej instancji, w niniejszym postępowaniu, nie miał obowiązku by wzywać wnioskodawcę o uzupełnienie wniosku w zakresie złożenia deklaracji VAT, albowiem już raz to uczynił, a wystosowane wezwanie nie przyniosło pożądanego rezultatu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 193 popsa orzekł jak w sentencji.