I FZ 267/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka Masy Upadłości "T." Sp. z o.o. w P. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 291/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości "T." Sp. z o.o. w P. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 17 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 291/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Syndyka Masy Upadłości "T." Sp. z o.o. w P. w upadłości o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 17 marca 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2007 r. W uzasadnieniu do tego rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), a więc nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócono uwagę, że fakt ogłoszenia upadłości w stosunku do spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania jej prawa pomocy, chociażby z tego powodu, iż w takiej sytuacji istnieje majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłatę zobowiązań. Z załączonego do akt sprawy wyciągu bankowego wynika, że spółka środki takie posiada i to w kwocie znacznie przewyższającej należne w sprawie koszty (a na tym etapie należny wpis od skargi) – 39.008,35 zł na rachunku bankowym wobec 4.648 zł wpisu od skargi. Nie można w ocenie Sądu I instancji zaaprobować argumentacji Syndyka o konieczności zaspokojenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania upadłościowego oraz zaspokojeniem wierzycieli upadłego, przed kosztami sądowymi w przedmiotowej sprawie. Realizacja przez osobę prawną jakiegokolwiek celu, w tym postępowania upadłościowego podmiotu, nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym wypadku opłaty związane z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Optymalizacja kosztów postępowania upadłościowego nie może opierać się na żądaniu Syndyka zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Za pozostający bez wpływu na rozstrzygnięcie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny brak wiedzy Syndyka o toczącym się postępowaniu podatkowym i jego ewentualnych dalszych konsekwencjach w trakcie konstruowania preliminarza wydatków i w efekcie nieuwzględnienia w nim kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazano, że postępowanie podatkowe w przedmiotowej sprawie toczyło się od 2009 r., o czym wiedzę miał upadły, znana była również przybliżona kwota zobowiązań podatkowych w przedmiocie podatku od towarów i usług za zaskarżony okres, ponieważ została ona określona w decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę (w aktach sprawy). Obowiązkiem upadłego było wydać wszystkie dokumenty dotyczące jego działalności Syndykowi. Ewentualnych zaniechań w tej materii nie można premiować poprzez przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż brak jest podstaw ku temu, by wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystały z pierwszeństwa w ich zaspokojeniu przez wierzytelnościami Skarbu Państwa o charakterze kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W zażaleniu na powyższe postanowienie Syndyk ponownie wskazał, że nie zawarł kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w preliminarzu wydatków, gdyż nie miał wiedzy o toczącym się w przedmiotowej sprawie postępowaniu. Niedopełnienie przez Zarząd spółki obowiązków wynikających z przepisów regulujących postępowanie upadłościowe nie powinno obciążać syndyka oraz wierzycieli. Środki obrotowe, jakimi dysponuje syndyk powinny zabezpieczyć całe postępowanie upadłościowe – spraw sądowych lub administracyjnych z udziałem syndyka jest lub będzie w przyszłości więcej, dlatego też sam fakt posiadania środków na koncie nie może świadczyć, że syndyk jest w stanie ponieść koszty przedmiotowej sprawy, tym bardziej, że tak znacznego wydatku nie ujęto w preliminarzu wydatków postępowania upadłościowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Zauważyć należy, że już samo porównanie kwoty należnego wpisu sądowego (4.648 zł) z kwotą, którą dysponowała upadła spółka w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (39.008,35 zł ) prowadzi do wniosku, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot posiadał dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały ustawowe przesłanki upoważniające Sąd do przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym. Analogiczne stanowisko do przedstawionego wyżej zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 marca 2011 r., II FZ 83/11, zapadłym w innej ze spraw strony. Stanowisko to Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie podziela w pełni. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.