I OSK 2158/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 205/11 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2011 r. (sygn. akt I SA/Wa 205/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił złożoną przez J. S. skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: J. S., pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia [...] lutego 2011 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca przedmiotowe zarządzenie, awizowana przez pocztę w dniu [...] lutego 2011 r. i w dniu [...] lutego 2011 r., nie została przez skarżącą odebrana, w związku z czym w dniu [...] marca 2011 r. nastąpił jej zwrot do nadawcy. Odrzucając skargę – na podstawie 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a." – Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że strona nie uiściła należnej opłaty od tego pisma w przepisanym terminie, pomimo, że została wezwana do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że strona, wnosząc przedmiotową skargę, nie uiściła wpisu od w/w pisma. W związku z tym Przewodniczący na mocy zarządzenia z dnia [...] lutego 2011 r. wezwał ją do uzupełnienia w/w braku fiskalnego. Zdaniem Sądu, z adnotacji Urzędu Pocztowego P. [...], znajdującej się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, przesyłkę zawierającą odpis zarządzenia z dnia [...] lutego 2011 r. o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ze względu na "niezastanie adresata", pozostawiono w dniu [...] lutego 2011 r. w placówce pocztowej, a zawiadomienie o korespondencji pozostawiono w skrzynce oddawczej. Przedmiotową przesyłkę awizowano ponownie w dniu [...] lutego 2011 r., a w dniu [...] marca 2011 r. nastąpił jej zwrot do nadawcy. W ocenie Sądu Wojewódzkiego wymogi skutecznego doręczenia zostały więc zachowane. Doręczenie zarządzenia z dnia [...] lutego 2011 r., stosownie do treści art. 73 § 1 i § 4 P.p.s.a., nastąpiło skutecznie w dniu [...] marca 2011 r. Zatem termin do uiszczenia w/w wpisu upływał w dniu [...] marca 2011 r. Skoro więc, skarżąca nie uzupełniła w/w braku fiskalnego w wyznaczonym do dokonania tej czynności terminie, złożoną przez nią skargę, jako nienależycie opłaconą – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – należało odrzucić. W skardze kasacyjnej J. S., zaskarżając postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 227 P.p.s.a. przez niezastosowanie i na skutek tego błędne przyjęcie, że pismo jej z dnia [...] maja 2011 roku nie stanowiło zażalenia na zarządzenie Sądu z dnia [...] maja 2011 roku w przedmiocie sprecyzowania charakteru pisma J. S. z dnia [...] marca 2011 roku, a które to pismo zawierało prośbę o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego; 2. art. 220 § 3 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem WSA nie wziął pod uwagę, iż skarżąca nie miała obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w związku z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego na skutek skutecznie wniesionego przez nią zażalenia w dniu [...] maja 2011 roku na zarządzenie Sądu z dnia [...] maja 2011 roku; 3. art. 241, art. 239 pkt. 4 P.p.s.a. przez niezastosowanie w przypadku kiedy J. S. zostało udzielone prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu; 4. art. 194 § 2 P.p.s.a. przez niezastosowanie i brak uznania, że J. S. nie złożyła zażalenia na zarządzenie sądu z dnia [...] maja 2011 roku w zawitym terminie 7 dni, przez co dochowała terminu do jego złożenia, co skutkowało uwzględnieniem zażalenia przez WSA i przyznaniem skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie skarżącej kasacyjnie pismo z dnia [...] marca 2011 r. stanowiło wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Dowodem tego – według skarżącej kasacyjnie – było założenie zażalenia w dniu [...] maja 2011 r. na zarządzenie Sądu z dnia [...] maja 2011 r., na mocy którego Przewodniczący pozostawił pismo J. S. z dnia [...] marca 2011 r. bez rozpoznania na skutek niesprecyzowania jego charakteru. Zażaleniem z dnia [...] maja 2011 r. na przedmiotowe zarządzenie J. S. potwierdziła, że wnosiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia radcy prawnego. Sąd Wojewódzki otrzymał w/w zażalenie w dniu [...] maja 2011 r. Wskazany środek zaskarżenia, został przy tym przez Sąd Wojewódzki uwzględniony, bowiem zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2011 r., w nawiązaniu do pisma/zażalenia J. S. z dnia [...] maja 2011 r., przesłano jej formularz urzędowy do wypełnienia pod rygorem pozostawienia bez odpowiedzi. J. S. wykonała w przepisanym terminie zarządzenie sądowe z dnia [...] czerwca 2011 r. W związku z powyższym Sąd Wojewódzki, na mocy postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r., przyznał J. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, które częściowo okazały się usprawiedliwione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzą wątpliwości ustalenia Sądu Wojewódzkiego w zakresie, w jakim stwierdził, że skarżąca nie uiściła wpisu od wniesionej skargi. J. S. nie uzupełniła również w przepisanym terminie wskazanego braku fiskalnego (do dnia [...] marca 2011 r.), pomimo wezwania, jej na mocy zarządzenia Przewodniczącego, które zostało pozostawione w aktach ze skutkiem doręczenia. Bez względu jednak na powyższe ustalenia należy uznać, że Sąd I instancji odrzucił wniesioną przez nią skargę co najmniej przedwcześnie. Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że po wezwaniu strony do uzupełnienia wpisu od złożonego pisma, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek w tym przedmiocie w terminie otwartym do uzupełnienia tego braku fiskalnego. Złożenie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie w/w terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie. Dlatego też zarzuty naruszenia art. 220 § 3, 241 oraz 239 pkt 4 P.p.s.a. nie zasługiwały na uwzględnienie. Strona zaś, która bez swojej winy nie dopełniła obowiązku uiszczenia wpisu, może również złożyć wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wskazanego braku. Istotnym natomiast w niniejszym przypadku było to, że skarżąca w terminie otwartym do uzupełnienia braku fiskalnego złożonej przez nią skargi (w dniu [...] marca 2011 r.) przesłała do Sądu Wojewódzkiego pismo, z treści którego wynikało, że strona zwraca się o ponowne przesłanie skierowanego do niej przez Sąd pisma, gdyż "nie była w tym czasie w domu". Powyższe skutkowało zatem koniecznością ustalenia charakteru w/w pisma. Brak możliwości zbadania zawartej w tym piśmie intencji J. S. skłonił Przewodniczącego do wezwania strony (zarządzenie z dnia [...] kwietnia 2011 r.) do jego sprecyzowania. Niezadowalająca odpowiedź w tym przedmiocie, skutkowała wydaniem przez Przewodniczącego w dniu [...] maja 2011 r. zarządzenia o pozostawieniu pisma strony z dnia [...] marca 2011 r. bez rozpoznania. Skarżąca jednak - na co słusznie zwróciła uwagę autorka skargi kasacyjnej podnosząc zarzut naruszenia art. 227 P.p.s.a. - w terminie przepisanym do wniesienia zażalenia na powyższe zarządzenie, złożyła pismo, w którym wyraźnie odniosła się do zarządzenia z dnia [...] maja 2011 r. W niniejszym zatem przypadku, istniały podstawy do przyjęcia, że w istocie celem strony było zaskarżenie zarządzenia Przewodniczącego z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie pozostawienia pisma z dnia [...] marca 2011 r. bez rozpoznania. Celem zaś wniesionego środka zaskarżenia mogło być podważenie wyrażonego w kwestionowanym zarządzeniu stwierdzenia, że strona w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. nie doprecyzowała charakteru pisma z dnia [...] marca 2011 r. poprzez wskazanie, iż stanowiło ono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli Przewodniczący nie był przekonany co do charakteru złożonego przez skarżącą w dniu [...] maja 2011 r. pisma, powinien, tak jak zrobił to poprzednio, wezwać ją do złożenia w tym zakresie stosownego oświadczenia. Kwestionowanie przez stronę stanowiska Przewodniczącego, wyrażonego w zarządzeniu z dnia [...] maja 2011 r., stanowi podstawę do przyjęcia, że pismo J. S. z dnia [...] maja 2011 r. w istocie rzeczy jest zażaleniem. W związku z tym winno ono – w pierwszej kolejności – podlegać kontroli instancyjnej. W zależności zaś od rozstrzygnięcia Sądu II instancji, Sąd Wojewódzki będzie mógł przyjąć, że strona w ogóle nie doprecyzowała charakteru pisma z dnia [...] marca 2011 r. oraz że pismo to nie stanowiło wniosku o przyznanie prawa pomocy, co będzie skutkowało odrzuceniem złożonej przez J. S. skargi. Jeżeli zaś okaże się, że zarządzenie Przewodniczącego zostanie uchylone, z uwagi na sprecyzowanie przez stronę charakteru pisma z dnia [...] marca 2011 r., będzie on zobligowany przed rozważeniem odrzucenia złożonej przez nią skargi to pismo rozpoznać. Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji orzeczenia. Wyjaśnić także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.