II FZ 500/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 316/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie II FZ 500/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 316/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 11 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: w założonej do sądu I instancji skardze na powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W zakreślonym terminie, po uprzednim wezwaniu, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, wnosząc dodatkowo o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i wnuczką w wieku 15 lat. Na dochód rodziny składa się emerytura skarżącego oraz jego żony odpowiednio w wysokościach 2455 zł oraz 1605 zł, natomiast koszt utrzymania jednej osoby został oszacowany na kwotę 1517 zł. Ponadto skarżący podał, iż jest w posiadaniu domu o powierzchni 109 m2 w K. oraz mieszkania o powierzchni 30 m2 w S. Na potwierdzenie złej sytuacji finansowej oraz problemów z bieżącym egzystowaniem skarżący wskazał fakt zadłużenia w elektrowni oraz gazowni, przedstawiając pismo o zadłużeniu. Strona podkreśliła również, iż stan zdrowia małżonków pozostających w gospodarstwie domowym nie pozwala na podjęcie im dodatkowej pracy. Postanowieniem z 29 czerwca 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując na jego sytuację finansową, a co się z tym wiążę potencjalną możliwość opłacenia wpisu sądowego oraz pełnomocnika. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie tak wysokich opłat związanych z postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił zarówno wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu sąd zważył, iż na gruncie obowiązujących przepisów zasadą jest osobiste ponoszenie kosztów sądowych przez stronę. Prawo pomocy przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść czy to części czy to całości kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie lub swojej rodziny. W konsekwencji pomoc ta powinna być udzielana, jak wskazał sąd, przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i majątku, natomiast z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, że grozi mu niedostatek. Z uwagi na informacje zawarte w formularzu wypełnionym przez skarżącego sąd nie uznał za zasadne przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie z opłat sądowych, a także o przyznanie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż najniższa płaca wynosi obecnie 1.500 zł na osobę, podczas gdy dochody skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego wynoszą 1.353 zł na osobę, przy stosunkowo wysokich kosztach utrzymania oszacowanych na poziomie 1.810 zł na osobę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) jasno wskazuje, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Korzystanie z prawa pomocy musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście nie możliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle trudna, by wypełniała dyspozycję powyżej powołanego przepisu. Jak słusznie wskazał sąd I instancji skarżący i jego żona uzyskują dochód stały z emerytur w wysokości 4.060 zł oraz posiadają dwie nieruchomości, stanowiące znaczne zabezpieczenie materialne. Trafne było również wskazanie sądu, iż tylko wydatki związane z jedną z nieruchomości, w której mieszka skarżący wraz z rodziną można uznać za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Na marginesie wskazać należy, że w orzecznictwie NSA wielokrotnie podkreślano, iż posiadanie przez skarżącego nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich ( por. postanowienie NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 157/09). Ponadto wskazany przez skarżącego fakt zadłużenia m.in. w gazowni i zakładzie energetycznym nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, jak wskazał również sąd I instancji, nie został należycie przez skarżącego udokumentowany, a dodatkowo zważyć należy, iż stały dochód jaki przypada na gospodarstwo domowe skarżącego powinien pozwolić na racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami, a w szczególności na planowanie wydatków. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest także stanowisko, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być przyznawane w drodze wyjątku jako prawo przysługujące osobom żyjącym w ubóstwie. W postanowieniu NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 sąd stanął na stanowisku, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Osoby te powinny poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic niezbędnych do utrzymania siebie oraz pozostałych domowników i dopiero, gdy pozostałe środki nie wystarczą na pokrycie kosztów postępowania, może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Ogół powyższych okoliczności nie pozwala sądowi na uwzględnienie zażalenia. Subiektywne przekonanie skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest nie wystarczające. Wobec powyższego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.