II GZ 413/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 161/11 w zakresie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 161/11 zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia jako podstawę prawną wydanego orzeczenia Sąd I instancji powołał przepis art. 125 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu. Sąd I instancji podniósł, że z akt sprawy wynika, iż P. P. – U. J.S. P. Spółka jawna z siedzibą w G. W. było stroną postępowania administracyjnego, w związku z czym na podstawie przepisu art. 33 § 1 p.p.s.a. jest ono również uczestnikiem postępowania sądowego. Na skutek dwukrotnej niemożności doręczenia temu uczestnikowi pism procesowych w postaci pouczeń, odpisu skargi oraz zawiadomień o terminie rozprawy, Sąd I instancji w dniu 26 maja 2011 r. wezwał Fundusz do wskazania aktualnego adresu uczestnika postępowania. Z zachowaniem wyznaczonego przez Sąd terminu Fundusz złożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż nie jest mu znany aktualny adres uczestnika postępowania, ponieważ nie dopełnił on rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym. W ocenie Funduszu, uczestnik ukrywa adres i siedzibę o czym świadczy wynik postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie z powodu braku możliwości dalszego skutecznego jego prowadzenia. Na powyższe postanowienie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej złożył zażalenie, zaskarżając orzeczenie w całości oraz zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naruszenie to miało, w ocenie Funduszu, istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do bezpodstawnego zawieszenia postępowania sądowego. W zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu Fundusz stwierdził, że w ocenie Sądu I instancji bezpośrednim powodem zawieszenia postępowań jest fakt, iż Fundusz nie zastosował się do wezwania do wskazania adresu uczestnika postępowania, tj. P. P. – U. J.S. P. Spółka jawna. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący stwierdził, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę m.in. tezy, iż "przerzucenie na skarżącego obowiązku aktualizacji adresów uczestników postępowania ... pod rygorem zawieszenia postępowania i następnie jego zawieszenie na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. może doprowadzić w istocie do pozbawienia go prawa do sądu poprzez niemożność nadania sprawie dalszego biegu". Skarżący podkreślił, iż w piśmie z dnia 10 czerwca 2011 r. ustosunkował się do wezwania Sądu I instancji do usunięcia braku w postaci wskazania aktualnego adresu uczestnika postępowania oraz podał przyczyny niemożności ustalenia tego adresu, zwłaszcza w wyznaczonym przez Sąd terminie 14 dni, a także wskazał adres kuratora Przedsiębiorstwa w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości. Zatem, w ocenie Funduszu, Sąd I instancji wiedział o celowym uchylaniu się uczestnika postępowania od wykonywania obowiązków podatkowych w stosunku do skarżącego oraz od zastosowania się do zarządzeń organów egzekucyjnych obu instancji. Ponadto Przedsiębiorstwo nigdy nie przesłało do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej informacji odnośnie zmiany miejsca swej siedziby – choćby czasowego, a także nie wskazywało żadnego adresu do doręczeń na czas nieobecności pod stałym i znanym adresem. W ocenie Funduszu, pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zawieszeniu postępowania może spowodować całkowite uniknięcie przez uczestnika postępowania odpowiedzialności podatkowej wskutek jego celowego działania. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania konieczna jest ocena prawidłowości postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie zawieszenia postępowania sądowego. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu zawiesić postępowanie, jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu. Podkreślić należy, iż przepis ten odnosi się do adresu skarżącego a nie innych uczestników postępowania. Zarządzenie wskazane w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie może więc odnosić się do obowiązku ustalania przez strony adresów czy miejsc zamieszkania stron procesu sądowoadministracyjnego. Treścią takiego orzeczenia mogą być tylko takie nakazy, które wynikają z przepisów prawa i nie pozostają w sprzeczności z podstawowymi zasadami, choćby zasadą równości stron. (Z. Czarnik, Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na niemożność nadania biegu sprawie, Administracja 2008/2/5). Jak słusznie podniesiono w zażaleniu, przerzucanie na skarżącego aktualizacji adresów uczestników postępowania może w istocie prowadzić do pozbawienia go prawa do sądu (por. post. NSA z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 795/04, OSP 2006, Nr 4, poz. 44). Prawdą jest, iż nieustalenie informacji o aktualnych adresach uczestników postępowania sądowego uniemożliwia kontynuowanie i zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego, a brak tych adresów może stanowić przeszkodę w procesowaniu. W świetle powyższego nie można zatem zupełnie wykluczyć możliwości zawieszenia postępowania z tej przyczyny. Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, nie może to nastąpić przed wyczerpaniem możliwości, jakie ma sąd dla ustalenia adresów uczestników postępowania oraz przed pouczeniem skarżącego, że postępowanie będzie się mogło toczyć dalej po ustanowieniu kuratora do doręczeń, zgodnie z treścią art. 78 i art. 79 p.p.s.a. (patrz w: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis Warszawa 2010 r., str. 302 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie zarządzeniem z dnia 25 maja 2011 r. zobowiązał Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej do wskazania aktualnego adresu uczestnika postępowania P. P. – U. J.S. P. Spółka jawna. W związku z powyższym wezwaniem Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pismem z dnia 10 czerwca 2011 r. udzielił odpowiedzi, iż nie jest mu znany aktualny adres uczestnika postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezsprzecznie należy zatem uznać, iż strona skarżąca w sposób prawidłowy zareagowała na wezwanie Sądu I instancji i w wyznaczonym terminie wykonała zarządzenie, stosownie do wiedzy jaką posiadała w żądanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe, należy wskazać, iż wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania sądowego z powodu braku możliwości ustalenia adresu uczestnika postępowania powinno być poprzedzone podjęciem przez Sąd czynności zapewniających stronom inicjatywę w tym względzie oraz pouczeniem, stosownie do art. 6 p.p.s.a., o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, w oparciu wspomniane już wyżej przepisy art. 78 i 79 p.p.s.a. Już tylko na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 31 maja 2007 r., sygn. akt III R Ns 87/07 Sąd Rejonowy w G. W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich (k. akt 199) ustanowił kuratora w osobie pana E. P., zamieszkałego w N. S., ul. W. 20 do reprezentowania P. P. – U. J.S. P. Spółka jawna w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien zbadać czy ustanowienie kuratora nastąpiło wyłącznie na potrzeby sprawy administracyjnej, a tym samym czy wywierało skutek również w zakresie postępowania sadowoadministracyjnego czy też nie. W okolicznościach niniejszej sprawy należało również rozważyć czy postępowanie sądowoadministracyjne dotyczy tego samego przedmiotu co postępowanie administracyjne oraz tych samych stron postępowania, a także czy konieczne było ponowne wystąpienie o ustanowienie kuratora dla uczestnika postępowania w sytuacji, gdy od dnia wydania postanowienia Sądu Rejonowego kurator dla tego Przedsiębiorstwa jest już ustanowiony. Należałoby zatem zbadać czy powyższe postanowienie nie rozciąga zakresu swego obowiązywania na całe postępowanie, a nie tylko na postępowanie administracyjne. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie zachodziły podstawy do zawieszenia postępowania i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.