II OSK 2371/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia NSA Małgorzata Stahl Protokolant asystent Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. S. i L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 681/11 w sprawie ze skargi H. S. i L. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przeprowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. S. i L.S. solidarnie na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011r., sygn. akt I SA/Wa 681/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L.S. i H.S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie nakazania przeprowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu odwołania H.S. i L.S., od decyzji Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze, nr [...] z [...] lutego 2010 r. uchylającej decyzję Lubuskiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze, nr [...] z [...] stycznia 2008 r. i nakazującej H.S. i L.S. przeprowadzenie robót budowlanych i zabezpieczających przed zniszczeniem dworu położonego w miejscowości Stary Dworek gm. Bledzew, na działce nr ewid. A, wpisanego do rejestru zabytków; 1. uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie rozstrzygniętym w jej pkt 2 i w tym zakresie nakazał L.S. oraz H.S. (współwłaścicielom przedmiotowego dworu) przeprowadzenie prac konserwatorskich i robót budowlanych przy dworze położonym w miejscowości Stary Dworek gm. Bledzew, na działce nr ew. A, polegających na: a) wykonaniu prac mających na celu zachowanie ścian oraz sklepień poprzez wzmocnienie ścian i uzupełnienie brakujących partii cegieł, b) wykonaniu prac mających na celu zabezpieczenie zalewania ścian dworku, c) wykonaniu prac mających na celu zachowanie dwóch kominów poprzez wzmocnienie i uzupełnienie brakujących partii cegieł, d) wykonaniu prac mających na celu zachowanie dachu, e) wykonaniu prac mających na celu zabezpieczenie wnętrza budynku przed zalewaniem, - w terminie do dnia 1 lipca 2011 r. 2. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie rozstrzygniętym w jej pkt 1. W uzasadnieniu organ wskazał, że Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Zielonej Górze decyzją z [...] lutego 2010 r. uchylił swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z [...] stycznia 2008 r. i nakazał H.S. i L.S. przeprowadzenie robót budowlanych i zabezpieczających przed zniszczeniem dworu położonego w miejscowości Stary Dworek gm. Bledzew na działce nr ewid. A, wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze z [...] marca 1961r., w zakresie obejmującym: wykonanie prac budowlanych mających na celu usunięcie gruzu i drewna pochodzącego z zawalonych elementów, wykonanie prac budowlanych mających na celu naprawienie, przenumerowanie i uzupełnienie zawalonych i zniszczonych fragmentów ścian i sklepień grożących zawaleniem, wykonanie prac budowlanych mających na celu zabezpieczenie ścian od góry przed zalewaniem, wykonanie prac mających na celu zachowanie dwóch kominów, wykonanie prac mających na celu zabezpieczenie otworów drzwiowych i okiennych, wykonanie prac mających na celu zachowanie osłabionych ścian, wykonanie prac mających na celu zabezpieczenie budynku przed zalewaniem wodą z opadów atmosferycznych poprzez zamknięcie budowli lekką konstrukcją dachu z pokryciem z papy lub blachy do czasu odbudowy dworu, wykonanie orynnowania budynku, wykonanie prac mających na celu usunięcie samosiewów i krzewów rosnących przy murach budynku w pasie 4 metrów od ścian budynku oraz ukształtowania nawierzchni tak, aby woda opadowa odpływała od ścian budynku, w terminie do dnia 1 maja 2010 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż po wykonaniu czynności kontrolnych zabytku w dniu 23 marca 2006 r. wydał w dniu 25 maja 2006 r. zalecenia pokontrolne, dołączając do nich dokumentację dotyczącą oceny stanu technicznego dworu z określeniem sposobu i zakresu koniecznych prac zabezpieczających. Ponowne czynności kontrolne zabytku przeprowadzono 16 listopada 2007 r. stwierdzając pogarszający się stan techniczny budynku. Ze względu na powyższe oraz brak czynności właściciela mających na celu przeprowadzenie jakichkolwiek prac remontowych, organ pierwszej instancji w dniu [...] stycznia 2008 r. wydał decyzję nakazującą wykonanie prac zabezpieczających dwór, w terminie do 31 grudnia 2008 r. Do Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wpłynął w dniu 16 października 2009 r. wniosek H.S. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] stycznia 2008 r. Wnioskodawczyni wskazała, że bez własnej winy, nie brała udziału w postępowaniu zakończonym w/w decyzją ostateczną. Postanowieniem z [...] listopada 2009 r. nr [...]Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze nr [...] z [...] stycznia 2008 r. Organ ochrony zabytków kolejną kontrolę przeprowadził 3 grudnia 2009 r., a następnie pismem z dnia 23 grudnia 2009 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji nakazującej wykonanie robót budowlanych i zabezpieczających zabytek przed zniszczeniem oraz o możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami i materiałami w przedmiotowej sprawie. Od zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2010 r., wnieśli odwołanie H.S. i L.S. Zdaniem odwołujących się, organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję wykroczył poza granice zapisów art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie określając jednocześnie w sposób precyzyjny i wyczerpujący rodzaju i zakresu nakazanych prac. Skarżący zarzucili ponadto organowi ochrony zabytków, iż nie przeprowadził analizy stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, a wydając zaskarżoną decyzję oparł się wyłącznie na przesłankach z 2006 r. W ocenie skarżących organ I instancji nie wziął ponadto pod uwagę postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Międzyrzeczu z [...] listopada 2003 r. oraz faktu, iż obowiązek ochrony zabytku nie spoczywa wyłącznie na właścicielu, a wykonanie nakazanych prac w trzymiesięcznym terminie jest niemożliwe. Wskazano również w treści odwołania naruszenie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 2000 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, dalej jako "k.p.a."), poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Rozpoznając odwołanie i analizując akta sprawy organ wskazał, powołując się na treść art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 148 § 1 k.p.a., że analiza wniosku H.S. o wznowienie postępowania wykazała, iż wniosek ten spełnia wymogi formalne i złożony został w terminie. Organ wskazał, iż z odpisu z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dacie wydania decyzji Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze z [...] stycznia 2008 r. H.S. była współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości, na której położony jest zabytkowy dwór. Decyzja Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze z [...] stycznia 2008 r. nie została jej doręczona, nie była ona także uznana za stronę w postępowaniu zakończonym tą decyzją. Zdaniem organu, H.S. jako współwłaścicielka dworu w miejscowości Stary Dworek gmina Bledzew, powinna być stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze z dnia [...] stycznia 2008 r. nakazującej przeprowadzenie robót budowlanych i zabezpieczających przed zniszczeniem dworu. Organ uznał, że zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Minister wskazał, że wzruszana decyzja wydana została na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Właściwość organu ochrony zabytków wynika z faktu, iż przedmiotowa sprawa dotyczy osiemnastowiecznego dworu, zlokalizowanego na działce nr ewid. A w miejscowości Stary Dworek gmina Bledzew, objętego ochroną konserwatorską na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze, wpisującej go do rejestru zabytków pod numerem [...] w dniu [...] marca 1961 r. Organ wyjaśnił, że analiza art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wskazuje, iż jedyną przesłanką zastosowania nakazu wykonania określonych prac lub robót konserwatorskich, jest stan zachowania zabytku. Aby organy konserwatorskie mogły nakazać wykonanie prac lub robót w oparciu o powyższy przepis, stan zachowania zabytku musi być taki, iż wykonanie w/w prac lub robót jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. W ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego materiał dowodowy wskazuje na zły stan zachowania zabytkowego dworu w miejscowości Stary Dworek, gmina Bledzew. Organ odwoławczy podzielił w tym względzie stanowisko organu pierwszej instancji. Dach nad partią centralną zawalił się, widoczne są ugięcia połaci dachu nad parterowymi częściami dworu, liczne ubytki ceramicznego pokrycia dachu, przebicia stropu i dachu, zawalona część ściany elewacji od strony zachodniej, poluzowane partie cegieł, brak połączenia pomiędzy korpusem budynku a ryzalitem, osypujące się, spękane kominy. Organ odwoławczy stwierdził, iż stan zachowania dworu jest taki, że przeprowadzenie robót budowlanych i prac konserwatorskich jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo zawalenia ścian, dachu oraz kominów a także zalewania wnętrza budynku. Mając na uwadze powyżej opisane zagrożenia zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem dworku oraz zakres prac, które organ może nakazać do przeprowadzenia w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ odwoławczy zmienił w tym zakresie katalog prac i robót nakazanych zaskarżoną decyzją. W ocenie organu powyższa zmiana spowodowana jest tym, iż nie wszystkie prace nakazane zaskarżoną decyzją mieściły się w katalogu prac możliwych do nakazania w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Orzekając reformatoryjnie organ nakazał: 1) wykonanie prac mających na celu zachowanie ścian oraz sklepień (prace powinny doprowadzić do takiego stanu poprzez wzmocnienie ścian i uzupełnienie brakujących partii cegieł, w którym ściany dworku nie będą groziły zawaleniem); 2) wykonanie prac mających na celu zabezpieczenie zalewania ścian dworku; 3) wykonanie prac mających na celu zachowanie dwóch kominów (prace powinny doprowadzić do takiego stanu poprzez wzmocnienie, uzupełnienie brakujących partii cegieł, w którym kominy dworku nie będą groziły zawaleniem); 4) wykonanie prac mających na celu zachowanie dachu (prace powinny doprowadzić do takiego stanu poprzez wzmocnienie konstrukcji dachu, w którym nie będzie on groził zawaleniem); 5) wykonanie prac mających na celu zabezpieczenie wnętrza budynku przed zalewaniem. Zdaniem organu powyższe prace są niezbędne aby uchronić dwór w miejscowości Stary Dworek gmina Bledzew przed jego zniszczeniem i mieszczą się w zakresie prac możliwych do nakazania w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, bowiem są działaniami mającymi na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku oraz zahamowanie procesów jego destrukcji. Organ uznał, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jest wystarczający do oceny stanu zachowania dworu. W przedmiotowej sprawie Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków, w celu ustalenia stanu zachowania dworu przeprowadził w dniu 3 grudnia 2009 r. oględziny zabytku. Z oględzin tych spisano protokół oraz sporządzono dokumentację fotograficzną. Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków wielokrotnie wcześniej dokonywał oględzin przedmiotowego zabytku (m.in. oględziny z 12 października 2009 r.) W aktach sprawy znajduje się także dokumentacja fotograficzna z przeprowadzonej w dniu 12 października 2009 r. kontroli zabytku. Minister podniósł, że wbrew zarzutom odwołania organ pierwszej instancji przeprowadził po wznowieniu postępowania, postępowanie dowodowe. Pismem z 24 listopada 2009 r. Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków zawiadomił strony o oględzinach przedmiotowego dworu. Strony były obecne podczas oględzin obiektu w dniu 3 grudnia 2009 r. a pismem z 10 grudnia 2009 r. zostały zawiadomione o zakończeniu postępowania dowodowego. Organ wskazał, że za bezzasadny należy uznać zarzut braku rozważenia stanu przedmiotowego budynku z daty jego zakupu. Stanowiący podstawę prawną do wydania nakazu art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, odnosi się wyłącznie do obecnego stanu zachowania zabytku. Dodatkowo organ wskazał, iż skarżący nabyli przedmiotową nieruchomość w grudniu 2002 r. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przewiduje, iż opieka nad zabytkiem sprawowana jest przez właściciela lub posiadacza i polega m.in. na zapewnieniu warunków do: prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenia i utrzymania zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie a także korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli L. i H. małżonkowie S. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa: 1) art. 49 ust. 1 i 3 w zw. z art. 3 pkt 6 i 8 ustawy z 23.07.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm., dalej jako "ustawa o ochronie zabytków") w zw. z art. 28 i 30 ustawy z 07.07.1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.) poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie; 2) art. 13 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o ochronie zabytków poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się tym, iż organ II instancji miał możliwość z urzędu wydania decyzji o skreśleniu zabytku z rejestru, z uwagi na to, że uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, co umożliwiałoby skarżącym wystąpienie o pozwolenie na przeprowadzenie jego rozbiórki w świetle art. 67 Prawa budowlanego; 3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 149 § 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się tym, że organ II instancji bazował na ustaleniach organu I instancji, które to postępowanie nie zostało przeprowadzone w zakresie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w tym na postępowaniu dowodowym, które było prowadzone wyłącznie w stosunku do jednej strony, tj. L.S. w uchylonym postępowaniu i w innym stanie technicznym budynku, którego to stanu nikt nie badał na dzień wydawania spornych decyzji, natomiast organ II instancji nie oparł nakazów przeprowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych na żadnej ocenie technicznej budynku i wskazań w zakresie możliwych do użycia materiałów budowlanych; 4) art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżących o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 5) art. 7 i 11 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne rozpatrzenie i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i pominięcie słusznego interesu prawnego małżonków L. i H. S., czym organ naruszył także zasadę zaufania obywateli do organów Państwa; 6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Wskazując na przedstawione uchybienia skarżący wnieśli o 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. co do pkt 1 i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. poprzez nakazanie skarżącym rozbiórki spornego obiektu budowlanego i nakazanie Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie wykreślenie zabytku z rejestru ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2011 r. w części, tj. co do pkt 1 i przekazanie sprawy Ministrowi do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. uznał, iż skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu I instancji zakres nakazanych skarżącym prac nie wykracza poza granice określone przepisem art. 49 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 6) i 8) ustawy o ochronie zabytków, a także art. 28 i 30 Prawa budowlanego. Sąd I instancji wskazał, iż skarżący nie wykazali na czym miałoby polegać naruszenie art. 28 i 30 Prawa budowlanego. Sąd podkreślił, iż z komparycji zaskarżonej decyzji oraz jej uzasadnienia wyraźnie wynika, że organ nakazał skarżącym wykonanie prac, których celem jest zabezpieczenie przed zniszczeniem i uszkodzeniem zabytku. Wbrew twierdzeniom skargi, nie są to prace polegające na wykonaniu nowego obiektu. W ocenie Sądu I instancji wykonanie prac mających na celu zachowanie ścian, sklepień i kominów poprzez uzupełnienie cegieł, zabezpieczanie zalewania ścian i wnętrza, zabezpieczenie dachu przed zalaniem, są pracami stricte zabezpieczającymi i nie polegają na wzniesieniu nowego obiektu budowlanego. Dla zastosowania przepisu art. 49 ust. 1 ustawy nie ma znaczenia techniczne zużycie zabytku i ekonomiczna opłacalność wykonania robót. Celem tego przepisu jest bowiem uchronienie zabytku przed całkowitą jego degradacją. Sąd I instancji stwierdził, iż podnoszona przez skarżących konieczność znacznych nakładów na ewentualne przyszłe zrekonstruowanie dworu, a tym samym nieopłacalność ekonomiczna takiej inwestycji, nie stanowią przesłanek z art. 49 ust. 1 ustawy, a nawet z art. 13 ust. 1 ustawy, który to przepis dotyczy wykreślenia z rejestru zabytków (vide wyrok NSA z 22 marca 1995 r., sygn. akt I Sa 87/94). Wobec tego Sąd uznał, iż zarzut skargi, co do niewzięcia pod uwagę postanowienia PINB z [...] listopada 2003 r. co do ekonomicznej opłacalności robót, jest bezzasadny. Nadto Sąd nie podzielił zarzutu skarżących, że wskazany termin wykonania prac był nierealny. Skarżący nabywając w 2002 r. obiekt wpisany do rejestru zabytków znali jego stan techniczny i mieli świadomość konieczności stałego utrzymywania go w stanie umożliwiającym zachowanie walorów zabytkowych i zapobieganiu jego dalszemu niszczeniu. Termin powinien także motywować właścicieli i być odpowiedni, aby jak najszybciej zapobiegać dalszej degradacji. Wyznaczenie półrocznego terminu na wykonanie robót jest terminem uzasadnionym w okolicznościach sprawy. Sąd nie podzielił stanowiska skarżących, że organ w sposób nieprecyzyjny i ogólny określił zakres robót. Wskazany w komparycji sposób wykonania prac został doprecyzowany w uzasadnieniu decyzji. Decyzję należy rozpatrywać w jej całokształcie, a nie tylko w aspekcie jej komparycji. W ocenie Sądu I instancji zbyt kazuistyczne wskazanie sposobu wykonania robót byłoby o tyle nieracjonalne, gdyż krępowałoby właściciela, zarówno co do samego wykonania, jak i koniecznych kosztów. Wykonawca ma wybrać taki sposób wykonania, który spowoduje zachowanie ścian oraz sklepień poprzez wzmocnienie ścian i uzupełnienie cegieł, uchroni ściany i sklepienie przed zalewaniem i zawaleniem, zachowa kominy poprzez uzupełnienie cegieł tak, aby nie groziły zawaleniem, wzmocni kominy i konstrukcję dachu tak, ażeby uchronić go przed zawaleniem. Sąd I instancji nie zgodził się ze skarżącymi, że nakazanie powyższych prac jest de facto odbudową dworu. Organ zobowiązał jedynie do wykonania prac konserwatorskich zabezpieczających przed całkowitym zniszczeniem zabytku. Sąd I instancji stwierdził, iż nieskuteczny okazał się zarzut braku konieczności wykonania zastępczego. Sprawa wykonania zastępczego wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania. To ewentualne nowe postępowanie nie może być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Organ nie może z góry zakładać, że osoba zobowiązana nie wykona nakazanych prac konserwacyjnych. Co do zarzutu naruszenia art. 13 ustawy o ochronie zabytków Sąd uznał, że jest on chybiony bowiem niniejsze postępowanie nie dotyczy wykreślenia z rejestru zbytków. Sąd zaznaczył, że tylko w postępowaniu o wykreślenie z rejestru organ mógłby badać, czy zły stan techniczny dworu spowodował utratę jego wartości historycznej, o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Nadto nawet przy żądaniu wykreślenia z rejestru zabytków, przesłanką, która musi być spełniona, aby takie wykreślenie nastąpiło, jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku, lecz zniszczenie w takim stopniu, który powoduje utratę wartości historycznej i naukowej itd. Jednakże są to kwestie, które mogą być rozważane wyłącznie w postępowaniu o wykreślenie z rejestru zabytków. Sąd I instancji uznał, że organ nie naruszył przepisu art. 13 ustawy, gdyż go nie stosował i nie był uprawniony do jego zastosowania w niniejszym postępowaniu. W ocenie Sądu I instancji kwestia niepouczenia o możliwości podjęcia starań o dofinansowanie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek z art. 49 ust. 1 ustawy. Obowiązkiem organu jest informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych dla toczącego się postępowania. Dlatego zarzut naruszenia przepisów art. 8 i 9 k.p.a. jest bezzasadny. Sąd nie podzielił stanowiska skarżących, że organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego odnośnie aktualnego stanu technicznego dworu. Stan dworu jest bezsporny, opisany przez organ w zaskarżonej decyzji (por. k. 4 decyzji) i nie był przez skarżących kwestionowany. Zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny, w tym protokoły z kontroli zabytku, oględziny, materiał fotograficzny, dokumenty pokontrolne, były wystarczające do wydania decyzji. Stan zabytku pogorszył się, wobec czego organ odwoławczy uprawniony był do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem miał obowiązek uwzględnić stan faktyczny z dnia wydania decyzji. Sąd I instancji zaznaczył, że organ wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym także dowody zebrane w postępowaniu przed jego wznowieniem. Jednakże po wznowieniu postępowania przeprowadzono ponowne oględziny, uzupełniono dokumentację fotograficzną. Dlatego w ocenie Sądu I instancji niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów art. 7 k.p.a. , art. 11 k.p.a., art. 77 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i 149 § 2 k.p.a. (przy czym strona nie wyjaśniła na czym miałoby polegać naruszenie przepisów art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Sąd I instancji dostrzegł, że w komparycji postanowienia o wznowieniu postępowania jako podstawę wznowienia wskazano art. 145 § 1 pkt 5 zamiast pkt 4 k.p.a. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podając, że przyczyną wznowienia było to, że strona postępowania H.S. bez swej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Również we wniosku o wznowienie postępowania skarżąca wskazała przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Z zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji wynika, że przyczyną wznowienia był brak udziału strony. W ocenie Sądu I instancji wskazanie w komparycji postanowienia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy uznać za oczywistą omyłkę niemającą wpływu na faktyczny zakres wznowienia postępowania. W tej sytuacji nie można uznać, że w rzeczywistości organ naruszył przepis art. 149 § 2 k.p.a.. Zakres wznowienia postępowania był jednoznaczny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli L.S. i H.S. reprezentowani przez radcę prawnego. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego: - przez błędną wykładnię art. 49 ust. 1 i 3 w zw. z art. 3 pkt 6 i 8 ustawy o ochronie zabytków poprzez przyjęcie, przez Sąd meriti, iż: a) zaskarżona decyzja nakazująca skarżącym wykonanie określonych w niej prac nie stanowi nakazu jego odbudowy, a jedynie prace stricte zabezpieczające, co stoi w sprzeczności z celem omawianego przepisu prawa i materiałem dowodowym, który ukazuje zabytek w kompletnej ruinie, na szczątkach którego nie odważy się podjąć pracy żadna ekipa budowlana, co całkowicie uniemożliwia wykonanie decyzji Ministra Kultury z dnia [...].01.2011 r., a co znajduje potwierdzenie w postanowieniu z dnia [...].11.2003 r. znak [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Międzyrzeczu, w którym zwrócono uwagę już na tamten czas, że stan techniczny obiektu pogarsza się w szybkim tempie, ale właściciel poprawnie zabezpieczył budynek. PINB wskazał w postanowieniu, że przeprowadzenie jakichkolwiek robót z ekonomicznego punktu widzenia jest nieuzasadnione, a sam sposób wykonania robót ze względu na bezpieczeństwo wymaga specyficznego sprzętu oraz technologii, co również podraża koszty. Zdaniem skarżących obecnie w roku 2011 (po 8 latach) przeprowadzenie robót jest całkowicie niewykonalne; b) wyznaczony w decyzji półroczny termin na wykonanie robót jest terminem uzasadnionym w okolicznościach sprawy i realnym do wykonania, w sytuacji gdy: - termin do dnia 01 lipca 2011 r., całkowicie nie uwzględnia zakresu zleconych prac oraz ewentualnego czasu niezbędnego na zaskarżenie decyzji i uprawomocnienie się orzeczenia nakazującego prace; - na przeprowadzenie orzeczonych prac, skarżący będą musieli uzyskać stosowne pozwolenia na budowę lub zezwolenia i wynająć specjalistyczne firmy budowlane oraz tego, że nikt nie podejmie się wykonania tych prac, z uwagi na zagrożenie życia jakie się wiążą z jakimikolwiek pracami na przedmiotowym obiekcie budowlanym, a czego Sąd w ogóle nie rozważył; c) prace w zaskarżonej decyzji zostały określone w sposób nieprecyzyjny i ogólny. Sąd uznał, że sposób zakreślenia prac do wykonania jaki przyjął Minister Kultury, pozostawia skarżącym swobodę wyboru sposobu ich wykonania, bez rozważenia zarzutu, że w pewnych przypadkach zakreślone prace nie są możliwe w ogóle do przeprowadzenia, tak jak: - nakaz wykonania prac mających na celu zabezpieczenie zalewania ścian dworku; - wykonanie prac mających na celu zachowanie dachu, który de facto już nie istnieje; 2) błędną wykładnię art. 13 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez przyjęcie przez Sąd meriti, iż Minister Kultury pomimo możliwości wydania z urzędu decyzji o skreśleniu objętego niniejszym sporem zabytku z rejestru, z uwagi na to, że uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, nie mógł tego uczynić w danym postępowaniu, w sytuacji kiedy z materiału dowodowego organ administracji miał wiedzę i pełną świadomość zniszczenia i utraty wartości historycznej, artystycznej lub naukowej spornego zabytku, a zatem miał podstawy do podjęcia działań zmierzających do wydania decyzji wykreślającej zabytek z rejestru; oraz naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd orzekający meriti słusznego interesu skarżących, polegającego na nie wzięciu pod uwagę, tego, że organy administracji nie wykorzystały wszelkich możliwości zebrania dokumentów i oceny stanu technicznego, jak i poprzez wydanie orzeczenia w głównej mierze w oparciu o uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a nie na podstawie akt sprawy, a tym samym błędne ustalenie, iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie dowodowe odnośnie aktualnego stanu technicznego dworu - zabytku i że nie był on kwestionowany przez skarżących, w sytuacji gdy organy administracji pominęły analizę stanu technicznego nieruchomości - dworu położonego w miejscowości Stary Dworek gm. Bledzew na działce nr A, w tym brak rozpatrzenia zapisów z oceny technicznej budynku z dnia 12.12.2005r. sporządzonej przez Zespół Rzeczoznawców Budowlanych Zarządu Oddziału Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa w Gorzowie Wlkp., w której to ocenie już na rok 2005 obiekt budowlany był wskazywany do przeprowadzenia rozbiórki i wskazywał zużycie budynku w 90% (wnioski nr 4.1 str. 20), co przez kolejnych 6 lat się tylko pogłębiło. Na dzień wydawania decyzji nie było sporządzonej nowej oceny technicznej budynku adekwatnej na dzień wydawania spornych decyzji, gdzie były by wskazane konkretne zakresy prac. Nie przeprowadzono postępowania w świetle obecnego stanu zagospodarowania dworu i jego aktualnej kondycji technicznej, a oparcie decyzji nastąpiło wyłącznie na okolicznościach i dokumentach, które organ I instancji przeprowadził w roku 2006, tj. postępowanie które prowadzone było tylko przy udziale strony L.S. i lapidarnej kontroli w 2009 roku, a które stanowiły podstawę do wydania skarżonej decyzji. Ma to istotne znaczenie z uwagi na to, że "stanowiący podstawę prawną do wydania nakazu art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, odnosi się wyłącznie do obecnego stanu zachowania zabytku", którego to Minister Kultury, a tym samym Sąd nie znali w stopniu wystarczającym w dniu wydawania rozstrzygnięć w niniejszej sprawie; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dopuszczenie się przez Sąd nadinterpretacji stanu faktycznego i prawnego istniejącego w danej sprawie oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, a także przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym; - art. 145 w zw. z art. 134 i art. 3 p.p.s.a. poprzez utrzymanie w obrocie prawnym decyzji, która zawierała wady prawne oraz poprzez nie rozpatrzenie wykazywanych przez skarżących naruszeń prawa, w kontekście społeczno-gospodarczych skutków wywołanych wadliwą decyzją. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację zawartą w powyższych zarzutach, wskazując, iż Sad I instancji, tak samo jak organ II instancji nie uwzględnił faktu, że na przedmiotowym zabytku (obiekcie budowlanym) nie można prowadzić prac konserwacyjnych, ponieważ jest on w stanie zniszczenia i globalnego zużycia w wysokości 90%, a w świetle kryteriów techniczno-ekonomicznych budynek należałoby jak najszybciej zlikwidować. Podniesiono, iż stopień degradacji budynku, znajduje potwierdzenie w postanowieniu z dnia [...].11.2003r. znak [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Międzyrzeczu, w którym zwrócono uwagę już na tamten czas, że stan techniczny obiektu pogarsza się w szybkim tempie, ale właściciel poprawnie zabezpieczył budynek. PINB wskazał w postanowieniu, że przeprowadzenie jakichkolwiek robót z ekonomicznego punktu widzenia jest nieuzasadnione, a sam sposób wykonania robót ze względu na bezpieczeństwo wymaga specyficznego sprzętu oraz technologii, co również podraża koszty. Obecnie w roku 2011 (po 8 latach) wykonanie robót budowlanych jest całkowicie niewykonalne. Nie można w żadnej mierze przyjąć, że są możliwe i konieczne do wykonania jedynie prace remontowe, które to twierdzenie zawarł w skarżonym wyroku Sąd. Nadto podniesiono, iż termin do dnia 01 lipca 2011 r., zupełnie nie uwzględnia zakresu zleconych prac oraz ewentualnego czasu niezbędnego na zaskarżenie decyzji i uprawomocnienie się orzeczenia nakazującego prace. Zdaniem skarżących Sąd I instancji błędnie przyjął, że prace w zaskarżonej decyzji nie zostały określone w sposób nieprecyzyjny i ogólny. Sąd pomylił swobodę stron (skarżących) co do wyboru sposobu wykonania nakazanych decyzją prac, z możliwością swobodnego określenia nakazanych decyzją prac w zakresie rzeczowym. Decyzje muszą być jasne i klarowne, szczególnie co do nakładanych na strony obowiązków. Zdaniem skarżących Sąd I instancji doszedł do niczym nie uzasadnionego przekonania, iż Minister Kultury pomimo możliwości wydania z urzędu decyzji o skreśleniu objętego niniejszym sporem zabytku z rejestru, z uwagi na to, że uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, nie mógł tego uczynić w danym postępowaniu. W uzasadnieniu zarzutów procesowych podniesiono, iż Sąd I instancji nie uwzględnił słusznego interesu skarżących, co polega na niewzięciu pod uwagę tego, że organy administracji nie wykorzystały wszelkich możliwości zebrania dokumentów i oceny stanu technicznego. Sąd wydał zatem wyrok w głównej mierze w oparciu o uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a nie na podstawie akt sprawy, co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie dowodowe odnośnie aktualnego stanu technicznego dworu - zabytku i że nie był on kwestionowany przez skarżących. Nadto na dzień wydawania decyzji i wyroku nie było sporządzonej nowej oceny technicznej budynku adekwatnej na dzień wydawania spornych rozstrzygnięć, gdzie były by wskazane konkretne i możliwe do wykonanie zakresy prac, możliwe do wykorzystania materiały budowlane i techniczne. Zdaniem skarżących bez ekspertyz wskazujących możliwe do wykonanie prace oraz możliwe do wykorzystania materiały budowlane i sprzęty techniczne, na dzień wydawania decyzji Minister Kultury nie miał podstaw do zakreślenia skarżącym zakresu prac i terminu ich wykonania. W tej sytuacji Sąd był władny do uchylenia skarżonej decyzji, czego nie uczynił, niesłusznie oddalając skargę jako bezzasadną. Podniesiono także, iż Sąd I instancji bezprawnie pozostawił w mocy decyzję organu II instancji, która została wydana z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie powołanych wyżej przepisów, w oparciu o błędne ustalenia faktyczne niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd w zaskarżonym wyroku dopuścił się licznych uchybień proceduralnych i naruszeń w stosunku do wykładni prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w szczególności kosztów zastępstwa procesowego, od strony przeciwnej na rzecz organu. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną podtrzymano argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się przesłanek nieważności wskazanych art. 183 § 2 p.p.s.a., stąd rozpatrywał sprawę jedynie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia, a to z poniższych względów. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej są w znacznej mierze powtórzeniem zrzutów zawartych w skardze kierowanej do Sądu I instancji. W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie może być przedmiotem subsumcji do dyspozycji odpowiednich przepisów prawa materialnego. Należy także przypomnieć, iż Sąd I instancji dokonując legalności zaskarżonej decyzji nie ustala stanu faktycznego, a jedynie kontroluje ustalenia dokonane przez organy administracyjne. W przedmiotowej sprawie jak to słusznie stwierdził Sąd I instancji nie można mieć zastrzeżeń co do ustalonego stanu faktycznego w sprawie a przede wszystkim stanu technicznego dworu. Organ odwoławczy wydając decyzję reformatoryjną w postępowaniu wznowieniowym przeprowadził ponowne oględziny, uzupełnił dokumentację fotograficzną i uwzględnił zebrany w sprawie cały materiał dowodowy, nie można więc uznać za zasadne zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania dowodowego przedstawionych w skardze kasacyjnej w powiązaniu z naruszeniem art. 133 p.p.s.a. Decyzja organu odwoławczego uwzględnia aktualny stan techniczny budynku na datę jej wydania. Pozostałe dwa zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są także niezasadne. Skarżący zarzucili w skardze kasacyjnej naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., kwestionując przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne dotyczące stanu technicznego obiektów objętych ochroną. Zauważyć należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, jakie powinno posiadać uzasadnienie wyroku: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten może być samodzielną podstawą kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera któregoś z wymienionych ustawowych elementów, a w szczególności jeżeli w ramach "zwięzłego przedstawienia stanu sprawy" sąd nie zawarł w uzasadnieniu stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39). Zarzucając naruszenie tego przepisu, nie można więc skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez wojewódzki sąd administracyjny stanu faktycznego. W tej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności stanowisko Sądu I instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku. Natomiast drugi z zarzutów dotyczących naruszenia art. 145 p.p.s.a. bez wskazania jego jednostek redakcyjnych oraz bardzo ogólnego sposobu naruszenia jest nieprawidłowo sformułowany i w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości odniesienia się do niego w sposób merytoryczny. Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego to również nie zasługują na uwzględnienie. Należy w pełni podzielić pogląd Sadu I instancji, iż zakres prac, które obejmuje zaskarżona decyzja nie wykracza poza dyspozycje art. 49 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 6 i 8 ustawy o ochronie zabytków. Wykaz prac objętych decyzją oraz uzasadnienie decyzji wskazuje, iż nie można tych prac zakwalifikować jako prac polegających na odbudowie zabytku a wyłącznie za prace konserwatorskie zabezpieczające przed całkowitym zniszczeniem zabytku. Kwestie ekonomiczno- techniczne też nie mają w sprawie znaczenia, gdyż dyspozycja art. 49 ust. 1 jest jasna i klarowna "uchronienie zabytku przed jego całkowitą degradacją". Skarżący kasacyjnie mieli świadomość nabywając w 2002 r. obiekt wpisany do rejestru zabytków, że będą na nich spoczywać obowiązki przewidziane przepisami ustawy o ochronie zabytków w szczególności utrzymanie go w stanie umożliwiającym zachowanie walorów zabytkowych i zapobieganiu jego dalszemu niszczeniu i właśnie te kwestie są przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego. Nie ulega wątpliwości, że nakazane prace przy zabytku stanowią znaczne obciążenie finansowe dla właściciela, jednakże argumenty natury ekonomicznej, a nie prawnej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej przedmiotowego budynku, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją. Kwestia wyznaczonego terminu na wykonanie prac nie nasuwa żadnych wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego i ocena Sadu I instancji jest w tym zakresie prawidłowa. Należy zauważyć, iż skarżący kasacyjnie popadają w sprzeczność, mając na uwadze treść stawianych zarzutów, gdyż z jednej strony kwestionują w ogóle potrzebę wykonania jakichkolwiek prac zabezpieczających, ich ekonomiczną opłacalność, a z drugiej strony podnoszą, iż nie mogą być one wykonane w zakreślonym terminie. Odnośnie zarzutu dotyczącego błędnej wykładni art. 13 ust. 1, 3, 5, i 6 ustawy o ochronie zabytków, to jest on pozbawiony jakichkolwiek podstaw, gdyż w kontrolowanym postępowaniu nie mógł być stosowany, jeżeli skarżący kasacyjnie uważają, iż obiekt utracił wartości historyczne, artystyczne lub naukowe to nic nie stoi na przeszkodzie złożenia w tym zakresie stosownego wniosku na podstawie art. 13 ust. 6 wymienionej ustawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.