I FZ 11/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Stanik, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 134/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do października 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 134/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił G.B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazując na motywy powyższego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, a zatem nie było możliwości by dokonać rzetelnej oceny jego kondycji finansowej. Sąd podkreślił, wskazując na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), że nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a ocena dokonywana jest na podstawie tylko tych okoliczności, które wskazała strona. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał on na swoją trudna sytuację materialną i dowody, które przedstawił na jej potwierdzenie. Według skarżącego dane te w wyczerpujący sposób obrazują jego rzeczywistą sytuację finansową i jednoznacznie pokazują, że nie posiada on środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie jako niezasadne podlega oddaleniu. Na wstępnie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 popsa prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane powyżej przepisy stanową jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 popsa. W związku z tym, to do wnioskodawcy należy uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, które przytacza we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ciężar dowodu spoczywa na nim, zaś rozstrzygnięcie zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione. Należy mieć na względzie, na co zwrócił już uwagę Sąd pierwszej instancji, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść wnioskodawcy. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 popsa). Wniosek ten ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego, w razie zaś pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, sąd na mocy art. 255 popsa może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, które to dane mają pomóc w dokonaniu oceny przez sąd. Jak wynika z powyższego przepisu wszystkie dokumenty musi dostarczyć sam wnioskujący. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wnioskujący o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie art. 255 popsa, został wezwany przez referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów. Obowiązek ten wykonał tylko częściowo, w pozostałej zaś części ograniczył się do przedłożenia kolejnego oświadczenia. Wnosząc sprzeciw od powyższego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. B. dostarczył kolejne dokumenty, wciąż jednak niepełne i nie pozwalające na ocenę całokształtu jego sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy we wniosku dostatecznie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Zgodnie z art., 243 popsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy wyłącznie na wniosek strony, przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc wyłącznie w interesie strony. Innymi słowy, to strona winna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania. Skoro zaś w niniejszej sprawie strona uchyliła się od przedstawienia żądanej na podstawie art. 255 popsa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokumentacji, a dołączyła wybrane selektywnie informacje i dokumenty, to winna była liczyć się z przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Sąd miał podstawy do uznania, że nie jest możliwe dokonanie na podstawie dostarczonej przez wnioskującego dokumentacji oceny jego sytuacji materialnej, gdyż same oświadczenia, niekompletne, pojedyncze rachunki, pisma banków wskazujące na zadłużenie, wobec braku dokumentów ukazujących w sposób rzetelny wszystkie przychody wnioskującego, nie były w stanie zobrazować całokształtu jego finansów i majątku, tym samym pozytywnego odniesienia się do jego wniosku. W związku z powyższym należało zgodzić się z postanowieniem Sądu pierwszej instancji, że strona nie wykazała, by istniały podstawy do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 popsa, orzekł jak w sentencji.