II SA/Wa 951/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Referent – stażysta Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M.T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w [...] działając na podstawie art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówił M.T. przyznania stypendium za miesiąc grudzień 2010 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż M.T. złożył wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej ewentualnie na aplikacji prokuratorskiej. Jednak Dyrektor Krajowej Szkoły odmówił przyjęcia go na aplikację sędziowską i na aplikację prokuratorską, w związku z tym nie został spełniony warunek, od którego zależało zachowanie prawa do pobierania stypendium za miesiąc grudzień 2010 r. M.T. wniósł do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej błędną wykładnie przepisów prawa materialnego. Wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy Dyrektorowi Krajowej Szkoły do ponownego rozpoznania. W dniu [...] marca 2011 r. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu powyższego odwołania, na podstawie art. 104 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 kpa, decyzję nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podał, iż stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest prawidłowe. Wskazał, iż analiza całokształtu regulacji zawartych w ustawie o Krajowej Szkole, dotyczących zasad przyznawania stypendium prowadzi do wniosku, że "przyznanie" aplikantowi stypendium, o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole nie wymaga formy decyzji administracyjnej. Organ wyjaśnił, że ustawodawca enumeratywnie wymienił w tej ustawie sprawy, w których Dyrektor Krajowej Szkoły posiada kompetencję do wydania decyzji administracyjnej, natomiast pozostałe sprawy załatwiane przez Dyrektora Krajowej Szkoły, w tym zwłaszcza przyznanie (albo odmowa przyznania) stypendium, w ocenie organu odwoławczego mają charakter czynności materialno-technicznych. Natomiast czynność materialno- techniczna nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, nie może być także być – zdaniem organu, przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję M.T. wniósł o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Zaskarżonej decyzji zrzucił naruszenie art. 42 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w związku z art. 104 § 1 kodeksu kpa, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie przewiduje możliwości wydania decyzji w przedmiocie stypendium za miesiąc następujący po miesiącu, w którym aplikant zakończył aplikację ogólną, podczas gdy zgodnie z prawidłową interpretacją przywołanego przepisu, przedmiotowa sprawa jest załatwiana w drodze decyzji administracyjnej oraz naruszenie art. 105 § 1 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na umorzeniu postępowania w pierwszej instancji, podczas gdy organ odwoławczy powinien był rozpoznać sprawę co do istoty. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Oznacza to, że ocenie Sądu podlega zgodność aktu administracyjnego zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego, a kontrola sądu ogranicza się do zbadania czy organ w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga M.T. oceniana z takiego punku widzenia podlega uwzględnieniu, albowiem zarzuty skargi okazały się zasadne. Zgodnie z art. 41 ust 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) Dyrektor Krajowej Szkoły przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas aplikacji ogólnej, aplikacji sędziowskiej oraz aplikacji prokuratorskiej, z wyłączeniem okresu stażu, o którym mowa w art. 31 ust. 2. Stosownie zaś do ust. 4 tego przepisu aplikant aplikacji ogólnej, który ubiega się o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, zachowuje prawo do pobierania przysługującego mu stypendium do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym zakończył aplikację ogólną. Sąd podziela pogląd organu, iż z powyższego unormowania nie wynika, iż przyznanie stypendium następuje w drodze decyzji administracyjnej. Sąd w pełni podziela również pogląd, iż działanie to następuje w formie czynności materialno – technicznej. Zatem w przypadku przyznania przedmiotowego świadczenia wystarczy pismo informacyjne i dokonanie tej czynności, poprzez wypłatę środków. Należy jednak zwrócić uwagę, iż w niniejszej sprawie nie doszło do dokonania tej czynności materialno - technicznej, ponieważ przedmiotem rozważań jest odmowa przyznania świadczenia, czyli odmowa wykonania tejże czynności. Jest to odmienna sytuacja, bowiem zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja strony i dlatego też sama informacja o nieprzyznaniu świadczenia nie wystarczy. Takie pismo nie gwarantowałoby stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym. Dlatego też w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż odmowa dokonania czynności materialno – technicznej winna być dokonana w drodze decyzji, albowiem jest to negatywne rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej, o której załatwienie zwróciła się strona, mająca w tym interes prawny. Taka forma załatwienia, umożliwiająca instancyjną i pozainstancyjną kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z prawem, w najlepszy sposób chroni zarówno interes społeczny, jak i interes indywidualny strony (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1983 r. sygn. akt II SA 2083/82, ONSA z 1983 r., nr 1 poz. 14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 761/08, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo w doktrynie prawa administracyjnego panuje pogląd, według którego w sytuacji, gdy przepis prawny nie określa formy konkretyzacji sytuacji prawnej obywatela, organ administracji publicznej powinien dokonać jej w formie decyzji administracyjnej (por. J. Jaśkowska, B. Adamiak /w:/ glosa do wyroku NSA z 27 kwietnia 1981 r., sygn. akt SA 761/81, OSPiKA nr 5, 1982 r.). Za takim rozwiązaniem przemawia też interes strony i jej konstytucyjne prawo do sądu. Jednostka ma bowiem prawo do tego, by jej oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej procedury. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów wykonujących administrację publiczną, w którym wnioski jednostki załatwiane są poza postępowaniem administracyjnym ogólnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2007 r., I OSK 699/06, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości odmówił stronie prawa do zbadania zasadności stanowiska Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Takie działanie, w nawiązaniu do powyżej przedstawianego stanowiska Sądu, jest nieprawidłowe i nieuzasadnione. Jak wykazano powyżej ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej jedynie w sytuacji przyznania przedmiotowego stypendium. Ustawa nie reguluje natomiast formy odmowy przyznania świadczenia, a skoro tak, to należy tu zastosować ogólne zasady postępowania administracyjnego i wydać decyzję administracyjną. Tylko takie rozstrzygnięcie organu pozwala bowiem na jego kontrolę instancyjną i kontrolę sądową, a jednocześnie jest realizacją prawa do sądu strony. Reasumując należy przyjąć, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości uchylająca decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z uwagi na brak podstawy do wydania decyzji administracyjnej, narusza prawo. Dlatego też organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wytyczne Sądu i oceni sprawę pod kątem zaistnienia przesłanek ustawowych do odmowy przyznania M.T. stypendium. Na marginesie jedynie należy wskazać, iż Sąd nie badał zasadności odmowy przez organ I instancji przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Z uwagi bowiem na uchybienia organu II instancji, ocena ta byłaby przedwczesna i pozbawiałaby stronę prawa do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy w toku administracyjnym. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).