I SA/Gd 508/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 30 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej kwotę 100(sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 7 grudnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego określił panu K. M. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą A w K. - zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za styczeń 2010 r. Odpis decyzji z prawidłowym pouczeniem o trybie i terminie wniesienia odwołania został doręczony stronie w dniu 10 grudnia 2010 r. na adres prowadzenia działalności gospodarczej. W odwołaniu pan K. M. - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania - zarzucił organowi podatkowemu naruszenie art. 89 ust. 16 ustawy o podatku akcyzowym poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że jednodniowe opóźnienie w złożeniu zestawienia oświadczeń skutkuje zastosowaniem stawki podatku akcyzowego, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ, przywołując treść art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) wskazał, że w przedmiotowej sprawie ostateczny termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 24 grudnia 2010 r., natomiast strona nadała przedmiotowe odwołanie w urzędzie pocztowym w K. w dniu 27 grudnia 2010 r., a zatem wniosła je z uchybieniem ustawowego terminu. Pismem z dnia 9 marca 2011 r. pan K. M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Do wniosku dołączył odpis odwołania, kserokopie postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2011 r. wydanych w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 81-83/11 dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia skargi, kserokopię skróconego aktu zgonu pani R. M. a także kserokopię zaświadczenia lekarskiego z lutego 2011 r. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że od wielu miesięcy cierpi na depresję, którą spowodowało m. in. długotrwałe postępowanie kontrolne prowadzone przez Dyrektora UKS w jego firmie a także wymierzenie w dniu 7 grudnia 2010 r. zobowiązania podatkowego za miesiące styczeń i luty 2010 r. w kwocie przekraczającej 1.700.000 zł. Skarżący podkreślił, że nie bez znaczenia na jego kondycję psychiczną miała śmierć matki w listopadzie 2010 r. Powyższe okoliczności spowodowały zaostrzenie objawów depresyjnych i konieczność podjęcia leczenia farmakologicznego. Pozostając pod wpływem leków psychotropowych, skarżący nie zdawał sobie sprawy z popełnienia pomyłki, polegającej na wysłaniu odwołania w dniu 27 grudnia 2010 r. a nie w dniu 24 grudnia 2010 r. Końcowo wnioskodawca wskazał, że jest to kolejna pomyłka wynikająca z wyżej opisanych okoliczności, potwierdzająca – w jego ocenie- fakt niezawinionych przez stronę zaburzeń w kontroli nad prawidłowością swoich działań. Strona wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając w dniu 17 lutego 2011 r. postanowienia w sprawach sygn. akt I SA/Gd 81-83/11 uwzględnił podane okoliczności i przywrócił termin do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 30 marca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie organu odwoławczego strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przywołując treść art. 162 Ordynacji podatkowej Dyrektor wskazał, że fakt, iż podatnik cierpi na depresję – chorobę długotrwałą i przewlekłą nie zwalnia go od odpowiedzialności za prawidłowe wypełniania obowiązku jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą m. in. wobec organów podatkowych. W ocenie organu choroba jaką jest depresja (stwierdzona w 2010 r. a potwierdzona przez lekarza dopiero w lutym 2011 r.; nie będąca chorobą nagłą ani obłożną) nie stanowi przeszkody aby przy minimum zaangażowania i wysiłku poprawnie wysłać pismo urzędowe. Organ zwrócił uwagę, że choroba strony nie wymaga leżenia, tym samym nic nie stoi na przeszkodzie, by podatnik mógł nadać osobiście w urzędzie pocztowym pismo we właściwym terminie. Dodatkowo Dyrektor Izby Celnej wskazał, że wprawdzie powoływana przez stronę choroba jest niewątpliwie uciążliwa i długotrwała, to jednak podatnik mając świadomość, że choroba ma wpływ na podejmowanie decyzji czy też jakichkolwiek działań, winien zwrócić się o pomoc do innych osób (np. pełnomocnika profesjonalnego). W ocenie organu nie można z depresji czynić argumentu do kolejnych uchybień na gruncie toczących się przed organami podatkowymi oraz sądami postępowań. Dyrektor zwrócił nadto uwagę, że już po wydaniu postanowienia z dnia 3 marca 2011 r. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania do organu wpłynęło pismo (nadane w urzędzie pocztowym w dniu 1 marca 2011 r.) sporządzone przez radcę prawnego. Zdaniem organu jednoczesne korzystanie z usług pełnomocnika profesjonalnego i powoływanie się na zaburzenia w kontroli podejmowanych działań wynikające z choroby wskazują na wybiórcze i selektywne wykorzystywanie przez podatnika swojej choroby i konsekwencji z nią związanych. Dyrektor podkreślił, że stan psychiczny i śmierć członka rodziny podatnika prowadzącego działalność gospodarczą, na którym ciążą zobowiązania podatkowe, nie może stawiać go w uprzywilejowanej pozycji. Organ wskazał, że nawet gdyby przyjąć depresję jako uzasadnioną przyczynę uchybienia terminowi, to i tak nie został w niniejszej sprawie spełniony warunek wynikający z przepisu art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Depresja jest chorobą długotrwałą, u strony rozpoczęła się na skutek prowadzenia postępowania kontrolnego przez UKS, a nasiliła pod koniec 2010 r. i trwała na początku 2011 r. W związku z powyższym nie można uznać, że przyczyna uchybienia ustała. Skoro, jak twierdzi strona, choroba była przyczyną opóźnionego wysłania korespondencji do Urzędu Celnego, co stanowiło kolejną pomyłkę podatnika w ramach postępowania podatkowego w przeciągu kilku miesięcy, to zdaniem organu wniosek o przywrócenie terminu został złożony przedwcześnie, gdyż wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść zgodnie z w/w przepisem w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia a nie od czasu dowiedzenia się o nim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pan K. M wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W ocenie skarżącego argumenty organu, że strona "zasłania się" i "wykorzystuje życiową sytuację i okoliczności z tym związane" są w istocie jednostronnymi, niczym nieuzasadnionymi twierdzeniami. Podkreślono, że brane przez stronę leki powodują stopniową poprawę jej stanu zdrowia, która uzasadniała złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Wskazano, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której strona nie złożyła odwołania, lecz z sytuacją, w której odwołanie zostało złożone wprawdzie po terminie do jego wniesienia lecz strona pozostawała w przekonaniu, że termin został zachowany. Końcowo wskazano, że skarżący od pewnego czasu zaczął korzystać z pomocy pełnomocnika profesjonalnego, któremu sukcesywnie przekazuje do prowadzenia poszczególne sprawy za poszczególne miesiące. Zwrócono nadto uwagę, że udział pełnomocnika związany jest z określonymi kosztami, co pozostaje w jej ocenie bez znaczenia dla organu, który tę okoliczność pomija. Podniesiono również, że bez znaczenia dla organu pozostaje okoliczność czy pismo składa pełnomocnik, czy też pismo sporządzone przez pełnomocnika składa strona. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje i stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych orzeczeń z prawem. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 7 grudnia 2010 r., a w konsekwencji do uznania, czy organ odwoławczy zasadnie odmówił stronie przywrócenia terminu do jego wniesienia. Zgodnie z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że dla przywrócenie terminu koniczne jest łączne spełnienie czterech przesłanek: 1) uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku jej winy, 2) złożenie przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu, 3) dochowanie terminu wniesienia wniosku, 4) dopełnienie czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że nie dokonała czynności bez własnej winy. Zgodnie z poglądem ugruntowanym zarówno w literaturze (por. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki - Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678) jak i orzecznictwie (por. wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2000 r., sygn. akt: I SA/Gd 794/99; z dnia 2 lutego 2000 r., sygn. akt: SA/Sz. 2125/98) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. W orzecznictwie wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (vide: wyroki NSA z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt: II SA 45/99, oraz z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt: I SA 1072/00). Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie (wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1998 r. sygn. akt: III SA 1259/98). Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że to na stronie, która uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, spoczywa obowiązek prezentacji dowodu w celu uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Aby uprawdopodobnić brak swojej winy, winna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak: Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. UNIMEX, Wrocław 2004, s. 590). Przywrócenie terminu uzależnione jest w od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie to środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) o jakimś fakcie (por. S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2007, Wydanie 4, str. 578). Na stronie spoczywa ciężar wykazania w stopniu graniczącym z pewnością, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej. Dla oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy należy odwołać się do obiektywnych mierników staranności. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wnioski sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wykracza poza granice swobody oceny dowodów dozwolonej prawem wnioskowanie z zaświadczenia lekarskiego o rozpoznanej chorobie, że "minimum zaangażowania i wysiłku" umożliwiłoby skarżącemu skuteczne złożenie odwołania w terminie. Przepis art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej jest instytucją o głęboko humanitarnym przesłaniu, umożliwiającym wyrównanie szans na przeprowadzenie postępowania według reguł dwuinstancyjności również wobec osób, które znalazły się w sytuacji uniemożliwiającej podejmowanie czynności procesowych we właściwym czasie. Postrzeganie sytuacji choroby lub śmierci w rodzinie jako podstawy "uprzywilejowanej" sytuacji podatnika prowadzącego działalność gospodarczą jest niedopuszczalne w świetle art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Rozważania dotyczące przedwczesności wniosku złożonego przez pana K. M. są również dotknięte wadą prawną. Logicznie uzasadnionym w okolicznościach stanu zdrowia skarżącego dowodem możności podjęcia działania procesowego jest data złożenia wniosku. Skoro wniosek został złożony przez stronę, która wcześniej z przyczyn przez siebie podanych nie podjęła czynności procesowych, to należy uznać, że ustała przyczyna uniemożliwiająca podatnikowi działanie. Nie jest uprawnione kreowanie twierdzenia o przedwczesności wniosku, co wymagać mogłoby dopełnienia nieprzewidzianego przepisami prawa dodatkowego formalnego wykazywania ustania choroby. Pan K. M. uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powołał się na swój zły stan zdrowia związany z depresją wywołaną długotrwałym postępowaniem kontrolnym prowadzonym przez Dyrektora UKS oraz wymierzeniem zobowiązania podatkowego w wysokości przekraczającej 1.700.000 zł. Podkreślił, że objawy depresyjne pojawiły się po nagłej śmierci matki i nasiliły się grudniu 2010 r. oraz styczniu 2011 r. Z przedłożonego do wniosku zaświadczenia wynika nadto, że na skutek depresji u skarżącego pojawiły się m. in. zaburzenia związane z koncentracją, oraz że wymaga on leczenia farmakologicznego. W ocenie Sądu powyższe uzasadnia, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania spowodowane było przyczyną nie leżącą po stronie wnioskodawcy, a więc przez niego niezawinioną. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale zadaniem strony jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej z pewnością co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Termin przewidziany do wniesienia odwołania to okres czasu, który w całości pokrywa się z okresem nasilenia zaburzeń psychicznych zdiagnozowanych u skarżącego a potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został złożony w terminie 7 dni od powzięcia wiadomości o uchybieniu tegoż terminu. Datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień w jakim strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu. Dotyczy to przypadków kiedy strona dokonując czynności działała w subiektywnym przeświadczeniu, że robi to w terminie (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 1999r. sygn. akt: I SA/Gd 1664/98 niepubl.; wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 1542/09). W przedmiotowej sprawie pan K. M. dopiero w dniu 7 marca 2011 r.. tj. w dniu doręczenia postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 3 marca 2011 r. stwierdzającego złożenie odwołania z uchybieniem terminu, dowiedział się o niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania. Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżący mógł wcześniej niż w dacie otrzymania postanowienia z dnia 3 marca 2011 r. powziąć jakąkolwiek informację o nieterminowym złożeniu odwołania. Zachowując siedmiodniowy termin zakreślony w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej złożył w dniu 9 marca 2011 wniosek o przywrócenie terminu, do którego dołączył odwołanie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy winien dokonać analizy przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w kontekście art. 162 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt I wyroku. Na mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie II. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.