II FZ 35/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 231/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 25 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku rolnym za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2011 r. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wezwała J.S. - skarżącego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 25 lutego 2011 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku rolnym - do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że pobiera rentę w kwocie 1373,24 zł, (brutto), a jego miesięczne wydatki stanowią: 270 zł na lekarstwa oraz 1264 zł. na, podatki, środki czystości, żywność, spłatę pożyczki. Wnioskodawca zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący jest właścicielem wymagającego remontu domu o pow. 123 m², mieszkania o pow. 98 m², nieruchomości rolnej o pow. 1,69 ha (grunty V i VI klasy) i samochodu osobowego Fiat 126p z 1979 roku. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych przez przedłożenie m.in. odpisu zeznania podatkowego lub przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego za 2010 r. obojga małżonków. Wnioskodawca przesłał dodatkowe wyjaśnienia dotyczącego jego sytuacji finansowej, do których dołączył dokumenty poświadczające wysokość pobieranego świadczenia rentowego spłatę dwóch kredytów, opłaty związane z utrzymaniem nieruchomości (kwoty: 57,51 zł, 101,10 zł i 25,25 zł). Do wniosku dołączono także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne. Wnioskodawca nie przedłożył zeznania podatkowego wyjaśniając, że jedyny egzemplarz złożył do urzędu skarbowego, a koszt zaświadczenia (40 zł) przekracza jego możliwości płatnicze. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. I SA/Rz 231/11 Referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy, od którego następnie został wniesiony sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że z wyjaśnień skarżącego i przedłożonych dokumentów wynika, iż miesięczne koszty utrzymania skarżącego przewyższają zadeklarowane dochody. W ocenie sądu pierwszej instancji podważa to wiarygodność oświadczenia skarżącego, który wskazał, że nikt nie partycypuje w kosztach utrzymania jego gospodarstwa domowego. WSA zwrócił także uwagę, że skarżący w sprawach prowadzonych przed tym sądem konsekwentnie nie przedkładał zeznań podatkowych, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe. Na powyższe postanowienie skarżący pismem nadanym w dniu 19 sierpnia 2011r. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania Referendarza sądowego, zeznań podatkowych, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawił w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Było to szczególnie istotne wobec faktu, że zadeklarowane przez skarżącego wydatki były wyższe niż uzyskiwane dochody. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej skarżącego, tylko dokumentowały poszczególny przychody i wydatki. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.