II OZ 934/11

Dnia 12 października 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 474/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] kwietnia 2011r., Nr [...] w przedmiocie zgody na ekshumację zwłok postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie 2. przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 474/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił I. K. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zgody na ekshumację zwłok. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Jego przyznanie stronie jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 p.p.s.a. Sąd I instancji uznał, że przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zostały spełnione. W sprawie ustalono, że I. K. nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1017 zł miesięcznie. Ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (mieszkanie w bloku administrowanym przez Spółdzielnię Mieszkaniowa w L.) oraz drewniany dom. Nie posiada innych wartościowych składników majątkowych. Skarżąca pozostaje w stałym leczeniu okulistycznym oraz leczeniu związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów, układu moczowego, nerwicą i miażdżycą. Na potwierdzenie czego dołączyła faktury potwierdzające zakup leków w aptece. W ocenie Sądu Wojewódzkiego pomimo, że comiesięczne dochody skarżącej nie są wysokie, to jednak zapewniają jej pokrycie wszystkich ponoszonych wydatków oraz podstawowych potrzeb wnioskodawczyni. Skarżąca nie jest osobą ubogą oraz nieporadną i jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Na marginesie Sąd zwrócił uwagę, że przedmiotem skargi jest decyzja kasacyjna, którą organ II instancji uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...] marca 2011 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W jej wyniku organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2011 r. wydał ponowną decyzję Nr [...] o odmowie wyrażenia zgody na ekshumację i przewiezienie szczątków zwłok. Zdaniem Sądu to na tym rozstrzygnięciu wnioskodawczyni powinna skoncentrować swoje działania, wnosząc w pierwszej kolejności odwołanie do organu administracji wyższego stopnia (zgodnie z zawartym w niej pouczeniem). Sąd zaznaczył również, że nawet w przypadku przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem i skutecznego wniesienia przez adwokata skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę, przedmiotem kontroli NSA byłoby wyłącznie postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu, nie zaś merytoryczna treść zaskarżonej decyzji. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że z uwagi na niewielką emeryturę nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego I. K. wykazała, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych jak również kosztów pomocy prawnej udzielanej przez profesjonalnych pełnomocników. Dane dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej wskazują, iż posiada ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. I. K. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest emerytura w wysokości 1017 zł netto, niemniej jednak należy uwzględnić także pozostałe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej, jak i stanu jej zdrowia. I. K. pozostaje w stałym leczeniu okulistycznym oraz leczeniu związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów, układu moczowego, nerwicą i miażdżycą, ponosi wydatki na leczenie oraz zakup leków. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 327 zł miesięcznie, a wiec stanowią znaczne obciążenie zwłaszcza, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwości finansowe skarżącej są ograniczone, co uzasadnia na obecnym etapie sprawy przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnosząc się do zaskarżonego postanowienia, to za nieprzekonującą należało uznać argumentację dotyczącą prawnych aspektów aktualnego stanu sprawy. Wbrew temu co podał Sąd, profesjonalny pełnomocnik mógłby skorzystać nie tylko ze środka prawnego w postaci skargi kasacyjnej, ale mógłby ewentualnie rozważyć możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, zwłaszcza, że w wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi brak było pouczenia, że strona może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto mając na względzie dotychczasowe działania skarżącej oraz treść składanych przez nią pism procesowych, należało przyjąć, że uzasadniony jest jej wniosek o przyznanie ustanowienia prawa pomocy w zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.188 w zw. z art.197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.