V SA/Wa 161/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. A. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2010 r., odmawiającą skarżącej przyznania statusu osoby represjonowanej w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 1 lit.b "ustawy kombatanckiej". Skarżąca wiosła o przywrócenie jej uprawnień kombatanckich i zaliczenie w poczet osób represjonowanych w rozumieniu art.4 ust.1 pkt1 lit.b "ustawy kombatanckiej". W uzasadnieniu skargi, skarżąca wskazała, że jest ofiarą represji wojennych, od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. jako dziecko przebywała w hitlerowskim obozie w D. , w którym jak twierdzi, warunki pobytu nie różniły się od warunków w innych obozach koncentracyjnych, ponadto została oddzielona od rodziców. Z obozu została wywieziona do pracy przymusowej u niemieckiego gospodarza. Podkreśliła, że Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie przyznała jej status więźnia obozów pracy wychowawczej, osoby represjonowanej i prześladowanej z przyczyn rasowych przez III Rzeszę Niemiecką. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych odmówił A. K. przyznania uprawnień z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. Wniosek A. K. był rozpatrywany na podstawie art.4 ust.1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jed.Dz.U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach. Odmawiając przyznania wnioskowanych uprawnień Kierownik Urzędu powołał się na opinię Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 21 stycznia 1998 r., zgodnie z którą obóz w D. został utworzony w końcu 1939 r. jako obóz dla internowanych, ujętych w akcji skierowanej przeciw inteligencji, wokół której mógł się koncentrować ruch oporu, osoby te były więźniami gestapo, były rozstrzeliwane na miejscu lub wysyłane do obozów koncentracyjnych poprzez obóz w D. W drugiej połowie 1940 r. obóz został podporządkowany policji bezpieczeństwa w K. i nadal pełnił rolę obozu przejściowego, następnie obóz został przekształcony w obóz pracy wychowawczej. Równolegle na obszarze obozowym wyznaczano punkt zbiorczy dla osób przesiedlanych, w którym osadzenie miało zazwyczaj charakter krótkotrwały, a osoby tam osadzone nie pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy. Organ orzekający ustalił, że A. K. przebywała w obozie przeznaczonym dla osób wysiedlonych i nie pozostawała w dyspozycji władz bezpieczeństwa, w związku z czym nie spełniła przesłanek do przyznania jej uprawnień kombatanckich na podstawie art.4 ust.1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się decyzją ostateczną. Wnioskiem z [...] lipca 2005 r. A. K. po raz drugi wystąpiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich, uzasadniając wniosek pobytem w obozie karnym w D. w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. oraz wykonywaniem pracy przymusowej w okresie od listopada 1942 r. do lutego 1945 r. w gospodarstwie rolnym należącym do A. S. wcielonego do armii niemieckiej. W wyniku rozpoznania tego wniosku Kierownik Urzędu, powołując się na przepis art.154 k.p.a. decyzją z dnia [...] września 2005 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] listopada 1999 r. i przyznał wnioskodawczyni uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. Powołując się na przepis art.107§4 k.p.a. organ orzekający odstąpił od sporządzenia uzasadnienia decyzji. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2009 r. Kierownik Urzędu powiadomił A. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2005 r. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Kierownik Urzędu, na podstawie art.156§1 pkt 2 stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] września 2005 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu wyjaśnił, że decyzja z dnia [...]września 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w związku z czym konieczne było stwierdzenie jej nieważności. Decyzja ta została wydana na podstawie art.154§1 i 2 k.p.a., a więc w trybie nadzwyczajnym. Zgodnie z przepisem art.154 k.p.a. organ orzekający może wzruszyć decyzję ostateczną jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W tym trybie wykluczona jest ocena prawidłowości zastosowania przepisów przy wydawaniu decyzji ostatecznej oraz ponowna ocena stanu faktycznego. Stosując tryb nadzwyczajny Kierownik Urzędu w istocie rozpoznał wniosek strony pod względem merytorycznym. Powołanie się przez stronę na jej słuszny interes nie mogło prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu zainteresowanej uprawnień kombatanckich, w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw prawnych. Uprawnienia kombatanckie w trybie art.154 k.p.a. zostały przyznane na podstawie tych samych dokumentów, na podstawie których Kierownik Urzędu wydał decyzję o odmowie przyznania tych uprawnień. Dlatego wydane rozstrzygnięcie zostało uznane za wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu przepisu art.156§1 pkt 2 k.p.a. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych oraz poglądy doktryny wywodziła, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej jej uprawnienia kombatanckie. Opisała również swoje przeżycia w trakcie transportu do obozu w D. oraz w samym obozie, podkreślając, że miały one wpływ na całe jej życie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2010 r. stwierdzając, że przy wydawaniu decyzji przyznającej stronie uprawnienia kombatanckie doszło do rażącego naruszenia prawa. Wyjaśnił ponadto, że sprawa przyznania stronie uprawnień kombatanckich zostanie rozpatrzona w odrębnym postępowaniu. Po stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] września 2005 r. do rozpoznania pozostał złożony w 2005 r. wniosek A. K. o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Organ orzekający, działając zgodnie z dyspozycją art. 235 §1 k.p.a., zakwalifikował wniosek do rozpoznania w trybie art.154 k.p.a podnosząc, że strona nie wskazała aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne czy prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Po rozpoznaniu sprawy w trybie art. 154 k.p.a. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] września 2010 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] listopada 1999 r. Uzasadniając decyzję organ orzekający stwierdził, że w trybie art.154 k.p.a. decyzja ostateczna może zostać wzruszona jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie można uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Organ orzekający zwrócił się pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. do Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej o wskazanie, w którym z obozów na terenie D. mogła przebywać rodzina strony. Na podstawie odpowiedzi IPN oraz ustalonych w sprawie okoliczności – wysiedlenia rodziny strony, organ orzekający ustalił, że rodzina A. K. przebywała obozie przesiedleńczym i nie spełnia wymogów do uzyskania uprawnień kombatanckich. Rozpoznając sprawę ponownie w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2009 r. Uzasadniając decyzję Kierownik Urzędu stwierdził, że najważniejsza jest kwestia istnienia lub nieistnienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony, które mogłyby uzasadniać uchylenie decyzji ostatecznej. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Kierownik Urzędu wyjaśnił, że w przejściowym obozie policji bezpieczeństwa i SD w D. nie umieszczano osób wysiedlonych, dla których utworzono w części oddzielonej od obozu policji bezpieczeństwa, obóz przejściowy dla osób wysiedlanych. Nie jest więc możliwe aby wysiedlona rodzina została umieszczona w obozie policji bezpieczeństwa. Reasumując organ orzekający stwierdził, że okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiały za uchyleniem decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145§1 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie. W pierwszej kolejności należało ocenić, czy prawidłowo postąpił organ orzekający kwalifikując wniosek strony z [...] lipca 2005 r. jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że ze względu na niewskazanie przez zainteresowaną żadnego z nadzwyczajnych trybów postępowania organ orzekający zgodnie z dyspozycją art.235§ 1 k.p.a. zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Art. 235§1 k.p.a. ( w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) stanowił, że skargę w sprawie, w której w toku postępowania administracyjnego została wydana decyzja ostateczna, uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu. Wobec niewskazania przez stronę istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję, brak było podstaw do zastosowania trybu wznowienia postępowania. Złożone przez stronę dwa pisma zawierające oświadczenia świadków z dnia [...] maja 2010 r. zawierają informację o przebywaniu skarżącej w obozie w D. w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. i potwierdzają fakt znany organowi i nie kwestionowany. W tej sytuacji brak było podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art.145§1 pkt 5 k.p.a. Brak było również podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Dlatego dokonany przez Kierownika Urzędu wybór rozpoznania żądania strony zawartego we wniosku z dnia [...] lipca 2005 r. w trybie art.154 k.p.a. Sąd uznał za zgodny z art.235§1 k.p.a. oraz ze sformułowaną w art.7 k.p.a. zasadą załatwiania sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Stosownie do art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z cytowanego przepisu wynika, że do organu administracji orzekającego w sprawie należy ocena czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej. Postępowanie prowadzone na podstawie cytowanego przepisu jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Również postępowanie dowodowe winno być prowadzone jedynie pod kątem ustalenia, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe polegało na skorzystaniu przez organ orzekający z informacji zawartych w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej, dotyczących charakteru obozu w D., ze szczególnym uwzględnieniem informacji dotyczących obozu przejściowego dla osób wysiedlonych. Informacje zawarte w tym piśmie potwierdziły informacje wynikające z opinii z dnia [...] stycznia 1998 r. Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, które stanowiły podstawę do ustalenia, że pobyt wnioskodawczyni w obozie w D. w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. nie był pobytem w obozie w rozumieniu przepisu art. 4 ust.1 pkt 1 lit.b ustawy o kombatantach. Odnosząc się do przesłanki słusznego interesu strony Sąd stwierdza, że ten słuszny interes nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie przepisu art.4 ust.1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przyznanie stronie wnioskowanych uprawnień, w sytuacji gdy nie spełnia ona ustawowych warunków do przyznania tych uprawnień stanowiłoby naruszenie ww. przepisu . Sąd podkreśla, że przesłanką zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. nie jest jakikolwiek interes strony, ale "słuszny interes strony". Nie może być uznany za słuszny, taki interes strony, który prowadziłby do naruszenia przepisów prawa. Jak wyżej wspomniano przyznanie stronie wnioskowanych uprawnień prowadziłoby do naruszenia przepisów ustawy o kombatantach . Wydanie orzeczenia sprzecznego z przepisami ustawy byłoby również sprzeczne z interesem społecznym. Dla możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej odmawiającej skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich nie ma znaczenia fakt przyznania jej przez F.P.-N. P. "statusu więźnia obozów pracy wychowawczej , osoby represjonowanej i prześladowanej z przyczyn rasowych przez III Rzeszę", ponieważ uprawnienia przyznawane przez Fundację przyznawane są na podstawie innych przepisów niż te, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Dlatego Sąd uznając, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.