I OSK 1197/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 505/11 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt IVSA/Gl 505/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając w imieniu Prezydenta Miasta J., decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 21, art. 16 ust. 4, art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139 poz. 992 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129 poz. 1058), przyznał K. M., jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie za okres od 1 grudnia 2010 r. do 30 kwietnia 2012 r. Organ wskazał, że K. M. w dniu 26 sierpnia 2008 r., złożyła w Miejskim Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt [...], została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2012 r. W dniu 23 grudnia 2010r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Powołując się na brzmienie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz datę wydania wyroku Sądu Rejonowego i datę złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny organ wyjaśnił, iż strona wystąpiła o przyznanie jej świadczenia po upływie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia przyznanie tego uprawnienia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Od tej decyzji K. M. wniosła odwołanie, wnosząc o przyznanie jej uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 26 sierpnia 2008 r. przy jednoczesnym przywróceniu jej terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Wskazała, iż jako osoba niepełnosprawna nie uczestniczyła w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, a reprezentował ją tam pełnomocnik z urzędu. Po wydaniu wyroku w dniu 3 sierpnia 2010 r. uzyskała od niego informację, iż sprawa nie jest jeszcze zakończona, ze względu na wniesione przez pełnomocnika zażalenie w przedmiocie kosztów zastępstwa adwokackiego. Prawomocny wyrok otrzymała dopiero w dniu 15 grudnia 2010r. i niezwłocznie złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem odwołującej uchybiła terminowi do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z datą wsteczną ze względu na błędną informację uzyskaną od swego adwokata. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] marca 2011r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że termin określony w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu, a więc przyczyny, dla których nie został dochowany nie mają znaczenia. Na tę decyzję K. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach raz jeszcze przedstawiając przyczyny niedochowania trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Odwołała się ponadto do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanego w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07, cytując, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt IVSA/Gl 505/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że nowelizacja art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana poprzez wprowadzenie ustępu 2a, nastąpiła w związku z zakwestionowaniem przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 przepisu art. 24 tej ustawy, jako niezgodnego z art. 2 Konstytucji RP. Sąd podkreślił, że termin określony w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Wobec tego Sąd pierwszej instancji za słuszne uznał stanowisko organów, że żądanie przywrócenia uchybionego terminu o charakterze materialnym nie mogło być uwzględnione, gdyż z jego upływem skarżąca utraciła uprawnienie przyznane jej mocą art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym przyczyny, z powodu których skarżąca złożyła wniosek z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu biegnącego od chwili wydania wyroku Sądu Rejonowego w S., jak też kwestia daty uzyskania prawomocności wyroku sądu powszechnego, nie miały dla sprawy istotnego znaczenia. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożyła K. M., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o ustalenie przysługującego jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 sierpnia 2008 r. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, to jest art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) polegające na uznaniu, że skarżąca nie dochowała ustawowego terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, skutkiem czego nie zostało jej przyznane świadczenie od pierwszego miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że za datę rozpoczynającą bieg trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a powołanej ustawy, należy uznać datę uprawomocnienia się ostatecznego orzeczenia kończącego postępowanie. Wskazano, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje co należy rozumieć pod pojęciem orzeczenia, o którym mowa w art. 24 ust. 2a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje stanowisko, podzielając tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji. ` Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wskazać w tym miejscu należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, w którym to wyroku Trybunał orzekł o niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Zatem Trybunał w tym ściśle określonym przypadku, zakwestionował prawidłowość określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zaznaczyć należy, że po wydaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 tej ustawy dodano ustęp 2a, który wprowadził zasadę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W świetle powyższego, wniosek strony zainteresowanej jest zatem niewątpliwie czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie, co oznacza, że decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Wskazany bowiem w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest terminem, który podlega przywróceniu, gdyż jest terminem prawa materialnego, które nie są przywracalne. Terminy materialnoprawne ustanawiane są dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wobec tego, w razie niezachowania terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku. Z woli ustawodawcy bowiem termin do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego został ograniczony czasowo do trzech miesięcy liczonych od dnia wydania orzeczenia w tym przedmiocie. Po upływie tego terminu strona zainteresowana traci uprawnienie do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Utrata tego uprawnienia następuje przez sam fakt bezskutecznego upływu terminu. W niniejszej sprawie – jak wynika z jej akt – wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt [...], skarżąca kasacyjnie została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2012 r. Natomiast wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła w dniu 23 grudnia 2010 r., a więc po upływie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego uznać należy, że zasadnie – z uwagi na niezachowanie trzymiesięcznego terminu – przyznano zasiłek począwszy od miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.