I OZ 582/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/11 odrzucające wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/11 w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w rozpoznaniu wniosku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie wglądu do książki ewidencyjnej korespondencji urzędowej lub wydania kopii tej książki postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek A. Z. o zmianę postanowienia tegoż sądu z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. odrzucono skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w rozpoznaniu wniosku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie wglądu do książki ewidencji korespondencji urzędowej lub wydania kopii tej książki. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 8 listopada 2011 r. Postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. Zażalenie wniesione przez A.Z. na powyższe orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 302/12. Następnie pismem złożonym dnia 28 maja 2012 r. skarżący na podstawie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - dalej powoływana jako P.p.s.a.) wniósł o zmianę treści sentencji postanowienia z dnia 27 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na mocy art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. wniosek A. Z. odrzucił. Stwierdził, że w myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy jednak zauważyć, że uchylenie lub zmiana prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tym trybie, wskutek zmiany okoliczności sprawy wchodzi w grę, jeżeli po pierwsze, doszło do zmiany podstawy faktycznej – a nie prawnej – wydanego rozstrzygnięcia, a po drugie, możliwość ta występuje tylko w toku postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, dopóki nie zostanie ona prawomocnie zakończona. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie jest dopuszczalne uchylenie lub zmiana na podstawie art. 165 P.p.s.a. postanowienia wydanego w toku tego postępowania (vide postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06). W przedmiotowej sprawie skarżący złożył wniosek o zmianę "treści sentencji" postanowienia w dniu 28 maja 2012 r., czyli już po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie, gdyż postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. skarga strony została odrzucona, a orzeczenie to stało się prawomocne od dnia 8 listopada 2011 r. Skoro zatem wniosek skarżącego o zmianę postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. został złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania głównego w sprawie, to podlega on odrzuceniu jako niedopuszczalny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem jego nieważności. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 183 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 4 na skutek art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 141 § 4 w związku z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. oraz art. 165 w związku z art. 171 na skutek art. 166 P.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postanowienie WSA w Olsztynie narusza w sposób istotny art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wadliwe i niezgodne z prawem uznanie, iż postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy jest postanowieniem sądowym niekwalifikującym się prawnie do jego merytorycznego rozpoznania w zakresie wniosku wystosowanego na mocy art. 165 P.p.s.a. Sąd mimo nakazu prawa i zakresu swoich obowiązków odmówił rozpoznania sprawy, która należy do właściwości sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu. Stosownie do regulacji art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych czy prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Na przeszkodzie w uchyleniu lub zmianie postanowienia nie stoi fakt, że postanowienie stało się prawomocne, i to niezależnie od tego, czy uprawomocniło się na skutek niezaskarżenia, czy też Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w stosunku do niego zażalenie. Zaznaczyć należy, że przewidziana w art. 165 P.p.s.a. możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia niekończącego postępowania występuje tylko w toku postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, dopóki nie zostanie ono prawomocnie zakończone. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie jest dopuszczalne uchylenie lub zmiana na podstawie art. 165 P.p.s.a. postanowienia wydanego w toku tego postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/11 odrzucił skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w rozpoznaniu wniosku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie wglądu do książki ewidencji korespondencji urzędowej lub wydania kopii tej książki. Postanowienie to na podstawie art. 169 P.p.s.a. stało się prawomocne od dnia 8 listopada 2011 r. Powyższe świadczy o prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie. Tymczasem wniosek skarżącego o zmianę na mocy art. 165 P.p.s.a. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wpłynął do WSA w Olsztynie w dniu 28 maja 2012 r. (prezentata sądu). Wniosek taki złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Dlatego też postanowienie Sądu I instancji odrzucające wniosek A. Z. odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie naruszył również konstytucyjnej zasady prawa do sądu wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się podstaw do uznania, iż wyłączeniu z mocy prawa podlegał sędzia Adam Matuszak. Zgodnie zaś z treścią art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi wówczas gdy w składzie sądu brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Tymczasem sędzia Adam Matuszak nie podlegał wyłączeniu na żadnej z podstaw wskazanych w treści art. 18 § 1 P.p.s.a Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.