II GZ 434/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. C. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 lipca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 281/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił A. C. Spółce z o.o. w K. (dalej: skarżąca, spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] lipca 2010 r., w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w łącznej wysokości przekraczającej 80.000 zł. (wg. stanu na dzień 31 marca 2011 r.), przeznaczonych na pokrycie bieżących wydatków. Zdaniem Sądu I instancji brak było przeciwwskazań do pokrycia z posiadanych zasobów pieniężnych przez skarżącą spółkę kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nadto z przedłożonego oświadczenia o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych sięga kwoty 5.809.785,39 zł, a zysk za ostatni rok obrotowy zamknął się w kwocie 1.844.173,81 zł. Wskazała też, że posiada rachunek bankowy w Kredyt Banku S.A., na którym saldo ujemne sięga kwoty 111.022,63 zł. Skarżąca dodała, iż na rachunku bieżącym ma udzielony kredyt obrotowy w kwocie 250.000 zł. a ponadto jest poręczycielem kredytu w wysokości 500.000 zł dla innego podmiotu gospodarczego. Skarżąca spółka oświadczyła także, iż posiada nieruchomość obciążoną hipoteką kaucyjną w wysokości 2.500.000 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie WSA wynikało, iż w roku 2010 spółka osiągnęła dochód w kwocie 3.433.526,64 zł. przy przychodach w wysokości 25.761.184,90 zł. Natomiast bilans na koniec miesiąca lutego 2011 r. wskazuje, iż aktywa i pasywa spółki wynosiły po 15.732.639,01 zł., zaś według rachunku zysków i strat spółka wypracowała zysk netto w kwocie 313.760,31 zł. Zdaniem WSA, przedstawiona sytuacja finansowa skarżącej spółki, wynikająca z przedłożonych do akt dokumentów finansowych oznacza, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto skarżąca nie dołączyła dokumentów wskazujących na wysokość kwot przeznaczonych na bieżącą działalność przedsiębiorstwa. Tym samym uniemożliwiła Sądowi I instancji ustalenie czy rzeczywiście sytuacja, w której znajduje się spółka uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie A. C. Spółka z o.o. złożyła zażalenie wskazując, iż z uwagi na krótki termin do złożenia niniejszego zażalenia nie miała możliwości zgromadzenie wszystkich niezbędnych dokumentów, wskazanych w zaskarżonym postanowieniu, które to mogłyby wykazać wysokość średnich miesięcznych kosztów ponoszonych przez stronę skarżącą. W załączeniu do zażalenia skarżąca spółka przedstawiła przykładowy wyciąg z dokumentacji księgowej - obroty kont aktywnych wskazujące wysokość kosztów poniesionych w miesiącu czerwcu 2011 r. tj. 1.915.257,31 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na koncie bankowym. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy na koncie (stan na dzień 31 marca 2011 r.) ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ponad 80.000 zł, co wynika z oświadczenia wnioskującego podmiotu. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała w sposób znaczny niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje, tym bardziej, iż kwota wpisu sądowego wynosi 1000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.