II SA/Wa 1071/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Olga Żurawska – Matusiak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2011 r. nr [...], odmawiającą wnioskodawcy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Natomiast wnioskodawca orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2010 r. nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz nie osiągnął wieku emerytalnego, bowiem ma 56 lat. Wobec tego nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, co skutkuje odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. W. podniósł, że decyzją Prezesa ZUS jest zbulwersowany i nie może się z nią pogodzić, gdyż przez 36 lat (w tym 15 w szczególnych warunkach) odprowadzał składki na ubezpieczenie, które miało zapewnić mu środki utrzymania w przypadku choroby. Ponadto zakwestionował uznanie go przez lekarzy orzeczników ZUS za osobę zdolną do pracy, pomimo wielu schorzeń potwierdzonych dokumentacją medyczną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych, niż podane przez skarżącego. W myśl przepisu art. 107 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Powyższy przepis określa składniki decyzji typowej, natomiast zgodnie z art. 107 § 2 kpa, przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja. W orzecznictwie przyjmuje się, że zakwalifikowanie danego pisma jako decyzji administracyjnej nie wymaga, by to pismo zawierało wszystkie składniki decyzji przewidziane w omawianym przepisie (np. wyrok NSA z dnia 22 września 1981 r., SA 791/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 91). Natomiast w wyroku z dnia 20 lipca 1981 r. (SA 1163/81, OSP 1982, z. 9-10, poz. 169 z glosą J. Borkowskiego), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "pisma zawierające rozstrzygnięcia w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 kpa, jeśli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygniecie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji". W świetle powyższego elementem koniecznym decyzji jest podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Ujęcie decyzji administracyjnej jako oświadczenia woli czyni istotnym złożenie podpisu, bowiem dopiero po złożeniu podpisu na dokumencie oświadczenie woli zostaje wyrażone w formie pisemnej (wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991 r., SA/Lu 889/90, OSP 1992, z. 2, poz. 27 z glosą J. Stelmasiaka i M. Zdyba). Podpis służy przede wszystkim do identyfikowania osoby składającej podpis oraz ustalenia treści złożonego przez nią oświadczenia woli. W orzecznictwie widoczna jest rozbieżność poglądów co do skutków braku podpisu pod decyzją administracyjną. Według pierwszego z nich decyzja niepodpisana jest nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 7 kpa, zaś zgodnie z drugim, do momentu podpisania przez osobę reprezentującą organ akt administracyjny jest projektem i nie wchodzi jeszcze do obrotu prawnego (B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 50). Za tym właśnie poglądem opowiada się Sąd w rozpoznawanej sprawie, w której bezsporne jest, że akt administracyjny z dnia [...] lutego 2011 r., który organ nazywa decyzją odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie zawiera podpisu. Należy w związku z tym przyjąć, że mamy do czynienia z projektem, który nie wszedł do obrotu prawnego. W tej sytuacji rozpoznanie przez Prezesa ZUS wniesionego od niego środka odwoławczego w postaci wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i utrzymanie go w mocy zaskarżoną decyzją, nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa, obligującym Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.