I SA/Wa 338/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 6 lutego 1991 r. Z. S. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w G. o przyznanie jej rekompensaty za mienie pozostawione przez F. J. s. M. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości J., powiat [...], woj. [...], obecnie Republika [...]. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Wojewoda [...], jako organ właściwy do rozpoznania ww. wniosku, odmówił potwierdzenia na rzecz wnioskodawczyni prawa do rekompensaty wskazując, że były właściciel nieruchomości przybył na obecne terytorium RP w marcu 1959 r., a więc na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, która to umowa nie zawierała postanowień, w których Polska przyjmowałaby na siebie obowiązek jakiejkolwiek rekompensaty dla osób repatriowanych na jej podstawie. W tej sytuacji strona postępowania powinna przedstawić szczególne okoliczności, które uniemożliwiły przyjazd w terminie wcześniejszym. Analiza zgromadzonych akt wskazuje jednak, że brak jest dokumentów, które dowodziłyby zmuszenia byłego właściciela do opuszczenia byłych terenów RP i były świadectwem prześladowań, represji itp. Za takie dowody nie mogą być uznane patriotyzm, chęć kształcenia dzieci, poczucie dyskryminacji z uwagi na wyznanie, czy zabranie ziemi do kołchozu. W aktach sprawy brak również dokumentów na potwierdzenie wyjaśnień wnioskodawczyni, że jej ojciec po zakończeniu działań wojennych i zwolnieniu ze służby wojskowej czynił starania o wcześniejszą repatriację, ale mu odmawiano. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm., powoływana dalej jako "ustawa"), jednak pozostawienie nieruchomości musi wiązać się z przymusem pozostającym w bezpośrednim związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., czego w niniejszej sprawie zabrakło. Na skutek odwołania Z. S., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2010 r. i wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. do utraty prawa własności nieruchomości musi dojść w wyniku wypędzenia, opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Nie można zatem wydać decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w sytuacji gdy wnioskodawca lub jego spadkodawca był właścicielem nieruchomości w dniu 1 września 1939 r., a przed repatriacją doszło do jej zbycia lub nastąpiła utrata własności w wyniku innych okoliczności niż wskazane w art. 1 ust. 1-2 ustawy. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego organ wskazał, że trudno uznać składniki mienia objętego nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione". Z akt sprawy wynika, że w momencie opuszczania byłego terytorium RP F. J. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości położonych w miejscowości J., w związku z czym nie można wydać na rzecz jego następców prawnych decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Odnosząc się do kwestii "przymusu" organ wskazał, że zgromadzone w sprawie dokumenty, jak również wyjaśnienia wnioskodawczyni nie wskazują na przymusowy charakter opuszczenia terytorium RP, bowiem nie były wynikiem represji wobec ojca skarżącej. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. S. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że nie jest prawdą, iż w dniu opuszczania byłego terytorium RP F. J. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości w związku z przeprowadzoną wcześniej nacjonalizacją składników mienia. W sprawie wykazano bowiem, że w 1959 r., w trakcie repatriacji, ojciec skarżącej był właścicielem około [...] ha ziemi, domu, chlewu oraz [...]. Powyższe wprost stanowi przesłankę uzasadniającą uznanie powyższych składników mienia za "nieruchomości pozostawione" w wyniku opuszczenia byłego terytorium RP. Zdaniem skarżącej, uznanie nacjonalizacji mienia bez odszkodowania za prawne pozbycie się własności jest niedopuszczalne w kontekście fundamentalnych zasad prawa i współżycia społecznego. Wywłaszczenie ziemi, w sposób oczywisty należy zakwalifikować jako przymus ekonomiczny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie uznając, że została wniesiona z uchybieniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 roku utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 roku odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -(Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Z analizy akt sprawy wynika, że F. J. powrócił do Polski dnia [...] marca 1959 r. w ramach akcji repatriacyjnej (karta repatriacyjna nr [...]), której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. W związku z tym, że umowa ta stwarzała formalnie repatriantom możliwość rozporządzenia imieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie została ona objęta dyspozycją ani art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze późn. zm.), ani nie wymieniał jej przepis art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543, ze zm.), ani też nie wskazywał jej art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), które to ustawy poprzednio regulowały problematykę tzw. mienia zabużańskiego. Z tego samego powodu umowa ta również nie została wymieniona w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o prawie do rekompensaty. Biorąc zatem pod uwagę, że umowa ta nie mieści się w katalogu umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie jedynie przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowiący o tym, że przepis art. 1 ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty. Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Z akt sprawy, w żaden sposób nie wynika aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że przyczyną repatriacji F. J. były- patriotyzm, chęć kształcenia dzieci, poczucie dyskryminacji z uwagi na kultywowanie wyznania rzymsko-katolickiego, zabranie ziemi do kołchozu związane z postępującą kolektywizacją i spełnienie przez F. J. podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty tj. pozostawienia poza obecnym obszarem Państwa Polskiego mienia nieruchomego. Brak w aktach sprawy dowodów, które dowodziłyby zmuszenia do opuszczenia byłych terenów RP i były świadectwem prześladowań czy represji. Przed repatriacją rodzina F. J. pozostawiła we wsi J. działkę ziemi o powierzchni [...] ha, dom i chlew zbudowane do roku 1944 oraz [...] zbudowaną do 1918 roku. Pozostałe składniki majątku zostały wcielone do kołchozu "[...]", do którego rodzina F. J. wstąpiła [...] października 1949 roku. Podstawą tych ustaleń były zeznania świadków i stron oraz zaświadczenie archiwalne z dnia 29 kwietnia 2009 roku znak [...] wydane przez Dyrektora Urzędu Archiwum Państwowego województwa [...]. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie fakt późniejszego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez F. J. w 1959 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Właśnie z tego powodu należało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939r. Wobec powyższego, w ocenie Sądu włączenie mienia do kołchozu ma w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka dopuszczalności przyznania rekompensaty. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.