VI SA/Wa 1056/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (zwana dalej jako "Komisja II stopnia"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j. Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 – zwanej dalej jako "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm. – zwaną dalej jako "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania M. R. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 r. Pani M. R. przystąpiła do egzaminu radcowskiego na postawie art. 361 ust. 1 u.r.p. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. (zwana dalej także jak "Komisja I stopnia") uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że M. R. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z pierwszej części egzaminu stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu - ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu - ocenę niedostateczną, z czwartej - ocenę dobrą oraz z piątej - ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja ustaliła, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Egzaminatorzy sprawdzający pracę zdającej z części trzeciej egzaminu (prawo cywilne), dokonując oceny apelacji sporządzonej przez egzaminowaną, wskazali na następujące uchybienia. B. B. – Sędzia Sądu Okręgowego wskazała, że w zakresie zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji zdająca nie dokonała prawidłowej oceny umowy łączącej strony, gdyż przyjęła koncepcję umowy przedwstępnej i zaskarżyła oddalenie powództwa w zakresie kosztów kredytu oraz ulgi, a zatem zgłosiła żądanie nie tylko w granicach "ujemnego interesu umownego" bez powołania się na prawidłową podstawę odpowiedzialności pozwanego (art. 471 kc.). Oceniająca pracę stwierdziła także, że rozstrzygnięcie nie jest prawidłowe. Apelacja jest zbyt zachowawcza, a jednocześnie zaskarżono nieudowodnioną ulgę. Sąd II instancji nie jest związany zarzutami naruszenia prawa materialnego, ale brak zarzutu naruszenia prawa procesowego (art. 232 – 233 kpc.) spowoduje nieskuteczność apelacji, co jest niekorzystne dla powodów, podobnie jak niezgłoszenie wszystkich uzasadnionych w stanie sprawy roszczeń. A. R. – radca prawny również podniosła, że w apelacji brak jest zgłoszonych zarzutów naruszenia prawa procesowego, w zarzutach materialnych brak jest powołania się na przepisy art. 471 kc., art. 361 kc., art. 65 § 2 kc., art. 389 kc., art. 391 kc. Dokonano także nieprawidłowej oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego (casusu). W zakresie poprawności zaproponowanego przez zdającą rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazała, że zdająca wnosząc o 25000 złotych działała z naruszeniem interesów klienta. Z kolei wobec oceny niedostatecznej uzyskanej przez zdającą z części piątej egzaminu (prawo administracyjne) zajęto następujące stanowiska. M. K. – sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazała, że zdająca nie zrozumiała przepisu oraz nie potrafiła ocenić decyzji administracyjnej w związku z dokumentami stanowiącymi akta sprawy. Uzasadnienie podanego w pracy zarzutu naruszenia art. 1 ust. 1 i 5 ustawy wskazuje, że zdająca poza przepisaniem fragmentów przepisów ustawy oraz Kodeksu cywilnego nie dokonała samodzielnej wykładni przepisu. Zarzut dotyczy jedynie, jak podano, naruszenia prawa materialnego bez wskazania na naruszenie przepisów postępowania art. 7 i 77 w związku z art. 80 k.p.a. H. P. – radca prawny wskazała między innymi, że zdająca nie wskazała naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności charakteru nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zdaniem egzaminatora z treści skargi nie wynika, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego, na okoliczność stanu nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy oraz nie poczynił wystarczających ustaleń co do charakteru nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, co miało w sprawie znaczenie podstawowe. W świetle tak stwierdzonych uchybień, egzaminatorzy ocenili pracę na ocenę niedostateczną. Od ww. uchwały na podstawie art. 368 ust. 1 u.r.p. M. R. (zwana dalej także “skarżącą") wniosła odwołanie do Komisji II stopnia, domagając się uchylenia uchwały nr [...] i orzeczenia w przedmiocie uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu radcowskiego, podnosząc następujące zarzuty. Skarżąca, odnosząc się do zadania z prawa cywilnego, stwierdziła, że sporządzona przez nią apelacja jest poprawna pod względem formalnym, a z punktu widzenia akt będących podstawą opracowania zadania, strony łączyła umowa przedwstępna o tzw. słabszym skutku. Za wystarczającą podstawę zarzutu materialnego w przedmiotowej sprawie należało uznać art. 390 kc., który stanowi samodzielną regulację dotyczącą podstawy odpowiedzialności i zakresu odszkodowania w przypadku niezawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej. Jak podała, wartością przedmiotu zaskarżenia w sporządzonej apelacji było 25 tys. zł, na które składa się kwota 10 tys. zł z tytułu zwrotu kosztów obsługi kredytu bankowego oraz kwota 15 tys. zł z tytułu utraty ulgi podatkowej. W ocenie skarżącej uzasadnione było dochodzenie na rzecz powodów odszkodowania w ramach tzw. ujemnego interesu umownego, w którego zakres wchodzą rzeczywiste straty oraz utracone korzyści, ale w węższym zakresie. Brak było podstaw, jej zdaniem, do dochodzenia na rzecz powodów odszkodowania wyrażającego się różnicą w cenie mieszkań (150 tys. zł). W uzasadnieniu odwołania skarżąca powołała się na opinię prof. M. R. z dnia 13 sierpnia 2010 roku sporządzoną na zlecenie OIRP w W.. Na poparcie swojego stanowiska, iż umowa będąca przedmiotem zadania egzaminacyjnego była umową przedwstępną, a nie deweloperską, skarżąca powołała się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.08.2010 roku, sygn. akt S 3/10 TK, w którym Trybunał stwierdził m.in., że umowa deweloperska zawarta w zwykłej formie pisemnej staje się umową przedwstępną o tzw. słabszym skutku. Skarżąca podniosła również, że wymogi formalne apelacji zostały zachowane, a język, styl i staranność pracy były poprawne. W zakresie zadania z prawa administracyjnego skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale, że za sporządzoną przez nią skargę otrzymała ocenę niedostateczną mimo, że w uzasadnieniu tej oceny wskazano, iż prawidłowo sporządziła skargę na decyzję SKO i wymogi formalne tej skargi zostały spełnione. Poprawnie zaproponowała też w skardze sposób rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. Zarzut braku sygnatury jest niesłuszny, gdyż jest ona ujęta w końcowej części pracy. W uzasadnieniu oceny cząstkowej wskazano, że skarga zawiera zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. w związku z art. 461 kc., zaś interpretacja tych przepisów jest poprawna. Jej zdaniem, nie może mieć charakteru przesądzającego o ocenie niedostatecznej brak podniesienia zarzutu naruszenia prawa postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Prawidłowo podniesiony i wywiedziony zarzut naruszenia prawa materialnego, przy uwzględnieniu poprawności formalnej skargi, przesadza o skuteczności wniesionej skargi i o tym, że uwzględniła interes klienta. Wobec tego ocena niedostateczna jest niezasadna i niesprawiedliwa. Komisja II stopnia, uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji I stopnia w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że po ponownej analizie i ocenie pracy skarżącej z części piątej egzaminu, zaistniały podstawy do podwyższenia oceny z tej części egzaminu. Jednocześnie Komisja II stopnia wskazała, że mankamenty sporządzonej przez nią pracy w części trzeciej egzaminu, tj. z prawa cywilnego są na tyle istotne, że nie pozwalały na uznanie, iż skarżąca wykazała się wystarczającą wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja II stopnia co prawda przyznała, ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa cywilnego, że ze stanu faktycznego kazusu będącego przedmiotem egzaminu radcowskiego nie wynika, że kategorycznie należało przyjąć, iż zawarto umowę developerską, a nie przedwstępną. Zagadnienie to jest problematyczne z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących nienazwanej umowy developerskiej, jej podobieństw i różnic z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i 390 umową przedwstępną. Odpowiednio przeprowadzona argumentacja pozwala, jak wskazała Komisja II stopnia, na obronę poglądu, iż zadanie egzaminacyjne dotyczyło umowy przedwstępnej. Jednocześnie jednak, zdaniem Komisji II stopnia, nie może budzić wątpliwości fakt, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego, opartą na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego), gdyż tylko wówczas interes powodów zostałby należycie zabezpieczony. Zdająca błędnie zaskarżyła rozstrzygnięcie, co do kwoty 15.000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem I instancji, a żadne nowe dowody na tą okoliczność nie zostały powołane w apelacji. Uzasadnienie przedstawione w apelacji, a dotyczące utraconej ulgi podatkowej, jest niespójne i lakoniczne, tak więc stanowisko skarżącej w tym zakresie jest nietrafne. W stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Tymczasem skarżąca podniosła, iż na podstawie art. 390 § 1 kc. powodowie mogli domagać się jedynie odszkodowania w ramach tzw. ujemnego interesu umownego. Zakwalifikowanie przez zdającą umowy jako przedwstępnej, doprowadzić ją mogło do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14.10.2005 r., sygn. akt III CK 103/05). W takim wypadku, jak wskazała Komisja II stopnia, zdająca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Chociaż pracy zdającej nie można zdyskwalifikować z powodu przyjęcia, że w opisanym stanie faktycznym, zdająca przyjęła umowę przedwstępną, to jednak obranie koncepcji umowy deweloperskiej, jak wskazano, dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 kc.), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 kc., poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku. Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Komisja II stopnia stwierdziła, że gdyby zdająca przyjęła istnienie umowy deweloperskiej łączącej strony, a nie przedwstępnej, to ilość i ciężar zarzutów naruszenia przez sąd I instancji zarówno prawa materialnego, jak i procesowego byłby większy (z uwagi chociażby na zastosowanie art. 471 kc. i ogólne zasady ponoszenia odpowiedzialności przez dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania). Przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej również nie wykluczało, jak podano, podjęcia polemiki jurydycznej z ustaleniami sądu I instancji. Komisja II stopnia ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa administracyjnego wskazała między innymi, że podstawowym argumentem egzaminatorów dyskwalifikującym pracę zdającej z tej części egzaminu, jest niepodniesienie przez nią w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Wobec tego istotną kwestią jest rozstrzygnięcie, czy brak zarzutu naruszenia prawa postępowania, jest na tyle istotnym brakiem, że przesądza o dyskwalifikacji pracy. Brak tego zarzutu jest niewątpliwie mankamentem pracy sporządzonej przez zdającą. Należy jednakże dokonać, jak podano, oceny tego braku w świetle pozostałych elementów sporządzonej skargi. Skarga sporządzona przez zdającą została oceniona przez egzaminatorów jako poprawna formalnie i stylistyczne. Zdająca dokonała trafnego wyboru sposobu rozstrzygnięcia problemu, który wynikał z zadania i uwzględniła interes reprezentowanej strony. W zadaniu z tej części egzaminu radcowskiego należało zdecydować się na wybór pomiędzy sporządzeniem skargi, a sporządzeniem opinii o jej niecelowości. W skardze należało postawić dwa zarzuty, jeden dotyczący naruszenia prawa materialnego i drugi dotyczący naruszenia przepisów postępowania. Postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego, z zawarciem poprawnego wywodu dotyczącego tego zarzutu, oraz spełnieniem innych przesłanek skuteczności skargi, należy ocenić jako wystarczający element poprawnego rozstrzygnięcia problemu, który uwzględnia interes reprezentowanej strony. Należy zastrzec, że brak takiego zarzutu, nie pozwala ocenić tej pracy jako dobrej, ale pozwala na stwierdzenie, że skarga taka wyczerpuje minimalne wymagania zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych elementów i negatywnych ocenianej pracy. Bilans takiego porównania, jak wskazała Komisja II stopnia, wypada korzystnie dla zdającej. Z tych względów sporządzona przez zdającą skarga zasługuje na podwyższenie oceny niedostatecznej, do oceny dostatecznej. Mając powyższe na uwadze, Komisja II stopnia doszła do przekonania, że zarzuty zdającej co do oceny wystawionej za część piątą egzaminu radcowskiego są uzasadnione, co czyni zasadnym jej odwołanie. Opracowana przez zdającą skarga, jako rozwiązanie z ww. części egzaminu, tj. zadania z prawa administracyjnego, spełnia minimalne wymogi pozwalające uznać, że zdająca wykazała się w zakresie tej części egzaminu wystarczającą wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja II stopnia stwiedziła, że w sytuacji, w której niezasadne okazało się odwołanie od jednej z części egzaminu, to stosownie do treści art. 366 ust. 1 u.r.p., oznacza to, iż zdająca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zarzuciła jej: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na barku ustosunkowania się przez Komisję II stopnia do wszytkich zarzutów zawartych w sprządzonej apelacji, w szczególności w zakresie skarżenia kosztów obsługi kredytu bankowego oraz zniesienia wzajemnie między stronami kosztów, co miało wpływ na utrzymanie oceny niedostatecznej za zadanie z prawa cywilnego, podczas gdy wskazne zarzuty stanowią potwierdzenie działania w interesie strony. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 1) naruszenie art. 364 ust. 10 oraz 365 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia w związku z utrzymaniem oceny niedostatecznej z części trzeciej egzamniu radcowskiego w sytuacji, gdy mając na uwadze kontrowersyjny stan faktyczny zadania egzaminacyjnego i rozbieżności występujące w doktrynie i orzecznictwie, jak również poprawność formalną sporządzonej przez skarżącą apelacji, za uzasadnione należało uznać podwyższenie oceny za zadanie z tej części egzamniu do oceny pozytywnej; 2) naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia w związku z utrzymaniem oceny niedostatecznej z części trzeciej egzaminu, w sytuacji, gdy w skali całego kraju powszechne były przypadki pozytywnego oceniania przez poszczególne komisje egzaminacyjne prac, w których przyjęte założenia były tożsame z założeniami sporządzonej przez skarżącą apelacji. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie uchwały Komisji II stopnia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, przywołując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a.) Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowoadministracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, dokonywana w myśl przywołanego art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (por. dla przykładu: wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. I GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 187/07), który stwierdził, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu". Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. nr 70 poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.p.r.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.p.r.). W myśl przepisu art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., w myśl którego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a.. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (por: m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r. Sa/Wr 1996/95 ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987, IV SA 385/87). Na podstawie delegacji zawartej w art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. 09.164.1314). Rozporządzenie to reguluje m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, nie zmienia jednak (i nie może zmieniać) norm wynikających z odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozporządzenie to również wskazuje, że przedmiotem ostatecznej oceny Komisji Odwoławczej jest cała uchwała Komisji Egzaminacyjnej. Zgodnie z § 5 tegoż rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie mając w szczególności na uwadze przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., tj. ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd w pierwszej kolejności zbadał zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie, gdyż Komisja II stopnia jako organ odwoławczy w sprawie, oparła się na materiale dowodowym, który stanowił materiał zgromadzony przed Komisją I stopnia oraz o ustalenia własne. Z uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia wynika, że zgromadzone w sprawie dowody zostały poddane wszechstronnej analizie i ocenie. Potwierdza to także częściowe przychylenie się do zarzutów odwoławczych i uwzględnienie jej argumentacji, że apelację, będącą przedmiotem zadania egzaminacyjnego, można było wywieść również z umowy przedwstępnej oraz, co warte podkreślenia, uwzględnienie tych zarzutów sformułowanych co do oceny z części piątej egzaminu radcowskiego (prawa administracyjnego). Również przywołana argumentacja prawna, która jest integralną częścią uzasadnienia nie budzi jakichkolwiek wątpliwości lub zastrzeżeń. Jednocześnie organ szczegółowo odniósł się do przedstawionych przez skarżącą zarzutów. Dodatkowo należy podnieść, że również uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa, tj. art. 107 § 3 k.p.a. elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały zarówno Komisja I stopnia, jak i organ odwoławczy, podały przesłanki podjętych rozstrzygnięć, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Podkreślić przy tym trzeba, że Komisja II stopnia, jako organ odwoławczy, nie ograniczyła się wyłącznie do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji, ale w ramach administracyjnego toku instancji - w trybie odpowiedniego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - dokonała całościowej oceny jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty, co także wyjaśniła w uzasadnieniu uchwały. Podjęta uchwała w pełni realizuje również zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli oraz pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa. W tym miejscu podnieść trzeba, że rozstrzygnięcie organu, nie budzące wątpliwości co do jego zakresu, choć rozbieżne z interesem strony, w pełni odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 k.p.a.) oraz zgodne jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 K.p.a.), a także z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszeń prawa materialnego, wskazanych przez skarżącą, a zwłaszcza błędnego zastosowania przez Komisję II stopnia kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., która uznając zasadność wniesionej apelacji i przyznając, że apelacja skarżącej spełnia wymogi formalne pisma procesowego oraz, że konstrukcja apelacji oparta na umowie przedwstępnej nie dyskwalifikuje apelacji, mimo tego uznała, iż odwołanie nie zasługuje ma uwzględnienie, a apelacja na ocenę pozytywną oraz bezpodstawnego na tym tle przyjęcia, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozwiązania zadania nie uwzględnia interesu klienta reprezentowanego przez skarżącą, podczas gdy z treści powołanych w odwołaniu przepisów wynika, że skarżąca proponując rozwiązanie zadania egzaminacyjnego uwzględniła interes klienta. Sąd nie może podzielić stanowiska skarżącej. Przypomnienia wymaga, iż skarżąca wybrała jedną z możliwych, lecz mniej korzystną dla swoich klientów kwalifikację umowy będącej podstawą powództwa. Co jednak najistotniejsze, a na co wskazała Komisja II stopnia, które to stanowisko Sąd w pełni akceptuje, przyjmując za zdającą, że strony łączyła umowa przedwstępna, to w takim wypadku egzaminowana winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu – czego zdająca nie uczyniła. Zgodzić też należy się z poglądem organu, że z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej, nie można wyciągać niekorzystnego dla reprezentowanej strony wniosku o ograniczeniu obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego. Odpowiednio przeprowadzona argumentacja prawna pozwalałaby na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Zdająca błędnie też wniosła o zasądzenie kwoty 15.000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem pierwszej instancji, a żadne nowe dowody na tą okoliczność nie zostały powołane w apelacji. Wszystkie wytknięte błędy przez Komisję II stopnia słusznie, zdaniem Sądu, zdecydowały o niemożności wystawienia oceny pozytywnej za tę część egzaminu. Dlatego nie można zgodzić się z argumentem skarżącej, że "proponując przyjęte rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, uwzględniała interes klienta". Ponieważ skarżąca zarzuca także "brak niezależnej, obiektywnej oceny" z zakresu prawa cywilnego, przypomnieć należy, iż każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2008 r. - sygn. akt VI SA/Wa 1217/07). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oznacza, iż komisje egzaminacyjne maja prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (pogląd taki prezentowany jest także w piśmiennictwie – por: J. Zimmermann. Prawo administracyjne, wyd. Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest oczywiście dowolny i swobodny. Na gruncie niniejszej sprawy ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego - ustawę o radcach prawnych, o czym stanowi art. 364 ust. 1 oraz art. 361 ust. 2 u.r.p. oraz przez przepisy proceduralne - zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. komisje II stopnia zobowiązane są odpowiednio stosować przepisy k.p.a. Sama okoliczność różnicowania ocen wystawianych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne na terenie całego kraju, jak również rodzaju i "siły" przedstawionej przez nich argumentacji jest i będzie rzeczą naturalną albowiem nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice zostały uwzględnione przez ustawę o radcach prawnych - w art. 364 ust. 9 i 10 u.p.r., gdzie przyjęty jest stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych względów nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 36 5 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie - w ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - pewnej swobodzie oceny prac osób zdających. Także werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zarzut naruszenia art. 364 ust. 10 u.r.p. jest, zdaniem Sądu, nietrafny również z tego powodu, iż przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Podkreślić w tym miejscu należy, iż kryterium oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w art. 364 ust. 1 i art. 363 ust. 2 u.r.p., zaś tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Nie stanowi naruszenia przytoczonych przepisów także to, że egzaminatorzy wyrazili także swoją opinię co do języka, jakim posłużyła się przy sporządzaniu projektu apelacji skarżąca. Jest bowiem oczywistym, że język pracy rzutuje na jej przejrzystość i egzaminator ma prawo wyrazić w tym względzie swoją opinię. Nie można także uwzględnić zarzutu skarżącej co do utrzymania wystawionej oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu radcowskiego, "w sytuacji, gdy w skali całego kraju powszechne były przypadki pozytywnego oceniania przez poszczególne komisje egzaminacyjne prac, w których przyjęte założenia były tożsame z założeniami sporządzonej przez skarżącą apelacji". Jak już bowiem podniesiono wcześniej, każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego – ustawy o radcach prawnych – wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Dlatego też Sąd uznał jako oczywiście bezpodstawny zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, tj. zasady równego traktowania w związku z “różną" oceną poszczególnych komisji egzaminacyjnej tego samego zadania egzaminacyjngeo. W końcu, Sąd analizując zarzuty skarżącej, nie dopatrzył się także przekroczenia tzw. luzu administracyjnego w ocenie jej pracy przez egzaminatorów oraz organ odwoławczy, a także – na tym tle – jej słusznego interesu. Reasumując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia – skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a, należało oddalić.