I FZ 365/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 489/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 489/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji w pierwszej kolejności przedstawił treść zawartych na urzędowym formularzu oświadczeń skarżącego dotyczących sytuacji rodzinnej oraz majątkowej. Wynikało z nich, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami (urodzonymi w 1992 r. i 2001 r.). Nie posiada on przy tym żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzyskuje dochód miesięczny z pracy w kwocie 693 zł brutto. Sąd wskazał następnie, że referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów i oświadczeń, które miałby zobrazować sytuacje finansową, w której skarżący się obecnie znajduje. Na powyższe wezwanie skarżący jednak nie odpowiedział. Sąd I instancji, mając na uwadze powyższe okoliczności, wskazał, że skarżący nie dochował należytej staranności przy uzasadnianiu podstaw swojego wniosku. Nie przedłożył bowiem ani dokumentów, ani informacji, które precyzyjnie określono w wezwaniu referendarza, a które pozwoliłyby Sądowi na dokonanie całościowej oceny zarówno sytuacji finansowej, jak i osobistej skarżącego. W sprzeciwie wnioskujący oświadczył jedynie, że mieszka w domu brata, który nie pobiera od niego z tego tytułu żadnych opłat oraz, że wobec córek ma orzeczony obowiązek alimentacyjny. Zdaniem Sądu, mimo obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności, które uzasadniałyby wyjątkowe traktowanie skarżącego, nie potwierdził on swoich oświadczeń stosownymi dokumentami. Powyższe, w ocenie Sądu I instancji, rzutowało na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jej wpływu na możliwość ponoszenia kosztów związanych z udziałem strony w niniejszym postępowaniu. W złożonym zażaleniu skarżący zaznaczył, że Sąd I instancji źle zinterpretował dane zawarte w wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie prowadzi bowiem gospodarstwa z dwiema córkami. Jego córki, które podlegają obowiązkowi szkolnemu, nie osiągają żadnych dochodów, a ponadto mieszkają wraz ze swoimi matkami. Wskazał również, że nie ma możliwości przedstawienia dokumentów należących do jego brata. Zaznaczył jednocześnie, że jego trudna sytuacja finansowa została potwierdzona w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 9 sierpnia 2011 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne prowadzonego w stosunku do jego osoby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Taka właśnie redakcja tego przepisu oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd może nie mieć wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nie można zatem uznać, że Sąd I instancji w sposób nieprawidłowy odniósł się do wniosku skarżącego. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze trudną sytuację finansową strony skarżącej, która została dodatkowo potwierdzona w złożonym dopiero na etapie zażalenia postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 8 września 2011 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowił, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., orzec jak w sentencji.