II SA/Op 68/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na skutek wniosku skarżącej przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez S. H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N., nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W toku postępowania skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy powołując się na przymus adwokacki do sporządzenia skargi kasacyjnej. Uzasadniając swoją prośbę wskazała, że żyje w ubóstwie, bowiem od 1991 r. nie pracuje i na jej utrzymaniu pozostaje dwójka dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, wymieniła dwójkę dzieci: syna D. H. urodzonego [...] oraz córkę D. H. urodzoną [...]. Źródłami dochodów miesięcznych według strony jest zasiłek rodzinny w kwocie 91 zł, alimenty w wysokości 30 zł, oraz dotacja do czynszu mieszkaniowego w wysokości 265,99 zł - w łącznie kwocie 386,99 zł. W rubryce formularza dotyczącej majątku podała: że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m2, innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Na wezwanie referendarza w trybie art. 255 P.p.s.a. strona oświadczyła, że z mężem P. H. łączy ją więź emocjonalna oraz, że nie posiada żadnych nieruchomości, gdyż do 2014 r. zaprzestała prowadzić działalność rolniczą, jak również nie uzyskuje pomocy od osób trzecich z wyjątkiem zasiłku rodzinnego i dotacji mieszkaniowych. Podała, że koszty utrzymania mieszkania to czynsz w wysokości 449,02 zł, energia elektryczna do 100 zł, oraz gaz do 80 zł. Dodała, że nie posiada zadłużenia gdyż nie uzyskała dotacji i okoliczności tej nie musi wywodzić. Zobowiązana wezwaniem referendarza S. H. nie przedłożyła: wyciągów bankowych - z uwagi na brak kont i lokat dewizowych, deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. oświadczając, że nie osiągnęła dochodu za ten okres, dokumentów w przedmiocie sprzedaży i rozdysponowania sumy uzyskanej ze sprzedaży gospodarstwa rolnego wyjaśniając, że dowody są z przed dwóch lat i nie ma obowiązku wykazywać podział bogactwa męża, który dziedziczył gospodarstwo wspólnie z rodzeństwem, jak również specyfikacji ponoszonych wydatków. Jako okoliczności znane sądowi urzędowo ujawniono, iż strona dwukrotnie odmówiła podpisania kontraktu socjalnego i prowadzi gospodarstwo rolne, i w tym celu dołączono do akt kserokopię kontraktów socjalnych z 29 września 2009 r. i 5 lutego 2010 r., złożonych w sprawie II SA/Op 478/10 i kserokopie oświadczenia strony z dnia 23 maja 2011 r., złożonego w sprawie II SA/Op 334/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie adwokata oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 236 § 3 P.p.s.a. adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania adwokata z urzędu w ramach prawa pomocy. Z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po pierwsze godzi się zważyć, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej i zwrotu wydatków) z mocy art. 239 pkt 1 litera a P.p.s.a., gdyż przedmiotem sprawy są świadczenia pomocy społecznej. Po wtóre zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem. Po trzecie zarzucona przez stronę rozbieżność ocen, a w konsekwencji niesprawiedliwość odmowy przyznania prawa ubogich w obecnie rozpoznawanej sprawie, w stosunku do kilku spraw wcześniejszych, w których ustanowiono stronie adwokata, jest wynikiem okoliczności ujawnionych przez sąd z urzędu, a dotyczących posiadania nieruchomości rolnej w K., a zbytej za niebagatelną kwotę 360 tysięcy złotych, z terminem płatności ostatniej raty 31 grudnia 2009 r. Na wyraźne żądanie referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony, w tym także co do kolejnej zabudowanej nieruchomości strony położonej w R., a w większości wydzierżawionej, niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, i są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., poczynając od tak istotnej kwestii jak prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P. H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego, w tym także w aspekcie uzyskiwanych pożytków (czynsz dzierżawny). Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie adwokata z urzędu.