II FZ 579/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 818/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 876/11 oddalającym skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 26 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r, sygn. akt I SA/Rz 818/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek T. S. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie pełnomocnika. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, skarżąca występując o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata, złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z którego wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 1.144,55 zł miesięcznie brutto, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. W dodatkowym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym w sprawie o sygn. I SA/Rz 1147/12 skarżąca stwierdziła, że należący do niej dom, wymieniony między innymi w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym w niniejszej sprawie, w dniu 15 października 2012 r., darowała swojej siostrze, co miało miejsce 8 stycznia 2013 r. Postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r., powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. zwanej dalej: P.p.s.a.) stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy, gdyż nie sposób jest przyjąć, że udzielenie jej tego rodzaju ulgi jest uzasadnione jej sytuacją materialną i stanem majątkowym. Ocena taka wynika przede wszystkim z faktu, że skarżąca, już po złożeniu skargi o wznowienie postępowania, wyzbyła się prawie całego majątku, dokonując darowizny należącego do niej domu na rzecz siostry. W tej więc sytuacji nie może ona zasadnie podnosić faktu nieposiadania majątku, jako okoliczności świadczącej o jej złej sytuacji materialnej, gdyż jest to efektem jej świadomego i celowego działania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, że jest w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu, które ogranicza się do ogólnych twierdzeń. Kluczową okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca już po złożeniu skargi o wznowienie postępowania darowała należącą do niej nieruchomość siostrze, a zatem wyzbyła się części majątku, wiedząc o konieczności ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Osoba świadomie wyzbywająca się majątku nie może oczekiwać, aby Skarb Państwa ponosił koszty postępowania, które w pierwszej fazie postępowania ciążą na stronie skarżącej. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie jako bezzasadne należało w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.