II OZ 221/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1186/11 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1186/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z. T. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie tegoż Sądu z dnia 7 listopada 2011 r. odrzucające – z powodu braku uiszczenia wpisu – skargę Z. T. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż odpis postanowienia z dnia 7 listopada 2011 r. został doręczony skarżącemu w dniu 18 listopada 2011 r. W dniu 21 grudnia 2011 r. Z. T., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę kasacyjną na powyższe postanowienie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie pełnomocnik Z. T. wskazał, że dopiero w dniu 15 grudnia 2011 r. skarżący stawił się w jego kancelarii i był to pierwszy kontakt Z. T. ze swym pełnomocnikiem. Adw. J. U. wskazał też, że o okoliczności uzasadniającej, w jego ocenie, wniesienie skargi kasacyjnej dowiedział się w dniu 19 grudnia 2011 r. w czasie drugiej wizyty skarżącego w jego kancelarii, w trakcie której skarżący przedłożył zaświadczenie urzędu pocztowego z dnia 16 grudnia 2011 r., wskazujące datę odebrania przez skarżącego wysłanego do niego przez pełnomocnika wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd stwierdził, że okoliczność, iż dopiero na kilka dni przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Z. T. po raz pierwszy skontaktował się ze swym pełnomocnikiem nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, lecz wręcz przeciwnie - o braku staranności w prowadzeniu własnych spraw. W ocenie Sądu, przedstawiona we wniosku sytuacja nie stanowi okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności Sąd przytoczył przepis art. 86 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 ustawy w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd wyjaśnił, iż kryterium braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Od profesjonalnych pełnomocników, którzy z racji wykonywanego zawodu reprezentują strony wymaga się zachowania podwyższonej staranności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu okoliczności przedstawione w złożonym wniosku nie stanowiły okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. T., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - adwokata J. U., wniósł o jego zmianę przez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż niezachowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r. nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez skarżącego, uzasadniających przywrócenie terminu do jej wniesienia. Jak wskazano we wniosku o przywrócenie terminu, o okolicznościach uzasadniających skargę kasacyjną pełnomocnik powziął wiedzę dopiero po uzyskaniu od Z. T. zaświadczenia z Urzędu Pocztowego w Piasecznie z dnia 16 grudnia 2011 r., to jest podczas jego drugiej wizyty w Kancelarii, która miała miejsce w dniu 19 grudnia 2011 r. Bez uzyskania tych informacji, w szczególności zaświadczenia Poczty Polskiej, pełnomocnik nie był w stanie dokonać pełnej analizy prawnej sprawy, w szczególności oceny zasadności wniesienia skargi kasacyjnej, a przez to pozbawiony był możliwości sformułowania jakichkolwiek, racjonalnych zarzutów skargi. Czas niezbędny do sporządzenia skargi kasacyjnej, spełniającej nie tylko wymagania formalne, lecz przede wszystkim zawierającej pogłębioną analizę prawną, uwzględniającą realia danej sprawy stanowi niewątpliwą przeszkodę w zachowaniu terminu do jej wniesienia, uzasadniającą w ocenie skarżącego uwzględnienie wniosku o jego przywrócenie. Dodatkowo pełnomocnik wskazał, że trudności w skontaktowaniu się skarżącego z ustanowionym z urzędu pełnomocnikiem były warunkowane podeszłym wiekiem Z. T. oraz opóźnieniami w obrocie korespondencji pocztowej, a zatem okolicznościami niezależnymi od skarżącego, przez co nie mogą być poczytywane za brak staranności skarżącego w prowadzeniu jego spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). A zatem, przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637). Okoliczności przedstawione w skardze kasacyjnej nie uprawdopodabniają braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, iż Sąd I instancji postanowieniem z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1186/11 przyznał Z. T. prawo pomocy poprzez zwolnienie go od części wpisu sądowego od skargi oraz poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 września 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła Z. T. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata J. U. A zatem, zgodnie z art. 67 p.p.s.a. jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu. Niemniej jednak, jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom (art. 67 § 5 p.p.s.a.). Skoro w niniejszej sprawie Sąd I instancji ustanowił skarżącemu pełnomocnika z urzędu, to wydanie takiego postanowienia o przyznaniu pomocy prawnej zobowiązywało ten Sąd do dokonywania dalszych doręczeń pism w postępowaniu sądowoadministrcyjnym zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 29 lipca 2011 r. To zaś oznacza, iż z dniem powiadomienia Sądu przez ORA o wyznaczeniu adwokata J. U. pełnomocnikiem z urzędu Z. T. wszelka korespondencja winna być kierowana do pełnomocnika skarżącego. Tak też postąpił Sąd I instancji doręczając pełnomocnikowi skarżącemu w dniu 23 września 2011 r. wezwanie do uiszczenia brakującego wpisu w kwocie 250 zł. (k. 36). Po ustanowieniu skarżącemu pełnomocnika z urzędu i wyznaczeniu adwokata J. U. brak było podstaw prawnych do kierowania przez Sąd I instancji korespondencji bezpośrednio do skarżącego. Okoliczność, iż adwokat J. U. doręczone mu wezwania do uiszczenia kwoty 250 zł. przesłał do skarżącego, nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Nadmienić należy, iż z powyższego postanowienia Sądu z dnia 7 września 2011 r. jednoznacznie wynika, iż skarżący został zwolniony od uiszczenia wpisu jedynie w kwocie 250 zł. Z treści postanowienia i jego uzasadnienia wynika, iż skarżący nie został zwolniony od uiszczenia wpisu w pozostałej części, tj. w kwocie 250 zł. Adwokat J. U. został wyznaczony przez ORA w dniu 7 września 2011 r., a zatem od tej daty mógł zapoznać się z aktami sprawy. Nadto WSA przesłał odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem do ORA w Warszawie. Powyższe oznacza, iż profesjonalny pełnomocnik z postanowienia WSA z dnia 29 lipca 2011 r. posiadał informację, iż skarżący winien uiścić brakujący wpis w kwocie 250 zł. Tym samym skarżący i jego pełnomocnik winni zadbać o to, aby kwota 250 zł. została zabezpieczona na poczet brakującego wpisu. W tym celu pełnomocnik skarżącego mógł już po dacie wyznaczenia go pełnomocnikiem skarżącego wezwać Z. T. do przekazania tejże kwoty. W tej sytuacji powoływanie się przez pełnomocnika na okoliczność, iż w dniu 26 września 2011 r. przesłał wezwanie do uiszczenia wpisu skarżącemu nie może wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu w przedmiocie oceny winy strony w uchybieniu terminu. Podkreślić także należy, iż profesjonalny pełnomocnik winien być świadomy nie tylko rygoru pod jakim Sąd wzywa do uiszczenia wpisu od skargi, ale także terminu 7 - dniowego do uiszczenia tego wpisu, który jest terminem ustawowym. Nie można też podzielić argumentu pełnomocnika skarżącego, iż dopiero w dacie przekazania mu przez Z. T. zaświadczenia z urzędu pocztowego mógł sporządzić skargę kasacyjną zawierającą analizę prawną uwzględniającą realia tej sprawy. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 214 § 1 i art. 220 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że po wniesieniu bezpośrednio przez stronę skargi do sądu administracyjnego, wezwania tej strony do uiszczenia wpisu sądowego dokonuje się pełnomocnikowi tej strony, nie zaś stronie, która wniosła pismo podlegające opłacie. W związku z takimi zarzutami wskazać należy, iż o tym, że WSA doręczył wezwanie do uiszczenia wpisu pełnomocnikowi – a nie jak uważa adwokat J. U. bezpośrednio stronie – pełnomocnik wiedział już w dniu, w którym doręczono mu wezwanie, tj. w dniu 23 września 2011 r. A zatem, w otwartym terminie 30 – dniowym do wniesienia skargi kasacyjnej, który biegł od dnia 19 listopada 2011 r. (k. 118 – zwrotne potwierdzenie odbioru postanowienia z dnia 7 listopada 2011 r.) do dnia 18 grudnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego posiadał informację pozwalającą na postawienie powyższego zarzutu kasacyjnego. Także powoływanie się w zażaleniu na podeszły wiek skarżącego i opóźnienia w obrocie korespondencji pocztowej nie stanowią podstawy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wszelkie nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/122). Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.