II SA/Lu 489/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia SO (del.) Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie bezzwrotnego zasiłku celowy oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania E. G., w całości uchyliło zaskarżoną decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania jej zasiłku celowego i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że E. G. wniosła w dniu [...] czerwca 2011 r. o udzielenie jej pomocy finansowej w wysokości do 100.000 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów związanych z odbudową zalanego przez powódź wiosną 2010 r. budynku mieszkalnego położonego w K. [...], gmina W.. Z wyceny kosztorysowej remontu (odbudowy) jednorodzinnego domu mieszkalnego, który uległ dwukrotnie częściowemu zalaniu w wyniku powodzi w miesiącu maju i czerwcu 2010 roku sporządzonego przez technika budowlanego wynika, że przedmiotowy budynek – będący współwłasnością E. G. i H. F. – jest budynkiem parterowym, murowanym, wewnątrz otynkowanym, niepodpiwniczonym, posiadającym instalację elektryczną, centralne ogrzewanie w kuchni oraz wodę z ujęcia własnego jak i wodociągu. Powódź spowodowała w nim uszkodzenia uzasadniające konieczność remontu. Koszty prac remontowych oszacowano na łączną kwotę 65.682,42 zł. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działając z upoważnienia Wójta Gminy decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmówił przyznania E. G. zasiłku celowego w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że wnioskodawczyni mieszka w K. a nie w K., gmina W., gdzie został zalany budynek mieszkalny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 k.p.a. w związku z art. 40 ust. 2 i 3 oraz z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Kolegium zarzuciło organowi, że ten nie zebrał pełnego materiału dowodowego oraz nie uzasadnił należycie decyzji. Wątpliwości budziła też – zadaniem organu odwoławczego – sama sentencja, z której nie można jednoznacznie wywnioskować, czy odmawia się przyznania zasiłku celowego w wysokości 100.000 zł, czy też 20.000 zł. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił E. G. przyznania pomocy w formie bezzwrotnego zasiłku w wysokości do 100.000 zł, z przeznaczeniem na pokrycie kosztów związanych z remontem budynku mieszkalnego położonego w miejscowości K. Ośrodek Pomocy Społecznej w W. podkreślił, że wnioskodawczyni mieszka w K., a nie w budynku zalanym przez powódź, znajdującym się w K. Ponadto stwierdzono, że również przed powodzią strona zamieszkiwała w K. Organ ustalił też, że zalane budynki były ubezpieczone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania E. G. zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W oparciu zebrane dokumenty, twierdzenia strony, wywiad środowiskowy oraz faktyczne zameldowanie skarżącej w K., Kolegium uznało, że skoro E. G. zamieszkuje w miejscowości K., to decyzja organu została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż właściwym do rozpoznania jej wniosku jest organ pomocy społecznej miejsca zamieszkania strony. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. G. podniosła, że nie zgadza się z orzeczeniami wydanymi przez organy I i II instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdziła, że miejscem zamieszkania jej rodziny jest K. w gminie W., gdzie było centrum spraw życiowych rodziny, a także miejsce pracy i zarobkowania jej męża. Skarżąca wyjaśniła, że zamieszkanie w K. było uzasadnione prowadzaniem gospodarstwa rolnego, m.in. uprawą chmielu, a obecnie na powierzchni 0,5 ha malin, sadu i trawy. Stale w budynku przebywał też syn D., który jest właścicielem części gospodarstwa w K. i zamieszkiwał tam ze względu na bezpieczeństwo gospodarstwa i budynków. E. G. dodała, że zamieszkuje w K. pomimo faktu zameldowania w K. Zdaniem skarżącej Ośrodek Pomocy Społecznej w W. przeciągał termin wydania decyzji i działał niewłaściwie. Wskazała również, że druga współwłaścicielka domu wystąpiła o odszkodowanie i uzyskała pomoc w wysokości 20.000 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na odpowiedź organu skarżąca wnosiła o uwzględnienie skargi, zmianę decyzji organów I i II instancji oraz przyznanie odszkodowania na odbudowę domu w K. Podkreśliła, że jej mąż stale mieszka i pracuje w tym gospodarstwie od 20 lat, a syn mieszka i będzie mieszkał w K., gdzie jest zameldowany na stale. Dołączyła kserokopię potwierdzenia zamalowania syna D. G. w K. od dnia [...] czerwca 2011 r. Powołała się na otrzymane z Urzędu Gminy wytyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawarte w piśmie z dnia 27 maja 2010 r. SVS 1744/2010, według których o odszkodowanie może ubiegać się właściciel domu lub ktoś kto ma tytuł prawny do danego budynku. W celu udokumentowania własności budynku przedstawiła akt notarialny, a jej dane osobowe spisane zostały z dowodu osobistego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"). W tym kontekście zawarte w skardze wnioski skarżącej o merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Sąd i przyznanie jej świadczenia w ramach pomocy społecznej nie mogły zostać uwzględnione, bowiem leży to poza granicami kognicji sądu administracyjnego. Mając na uwadze przedmiot sprawy i niewadliwie dokonane przez organy ustalenia faktyczne, organ II instancji prawidłowo przyjął, iż zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W związku z tym, że powołana ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", należy je interpretować zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą art. 25 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania w świetle wskazanego przepisu decydują zatem dwa czynniki: pierwszy zewnętrzny, czyli stan faktyczny rozumiany jako fakt przebywania osoby w określonej miejscowości i drugi wewnętrzny, czyli zamiar osoby stałego pobytu w tej miejscowości, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Oczywiście zamiar stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, ponieważ nie jest czynnością prawną. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. W oparciu o zebrane w sprawie dowody – dokumenty, twierdzenia strony, wywiad środowiskowy oraz faktyczne zameldowanie w Karczmiskach I, organy obu instancji ustaliły, że miejscem zamieszkiwania E. G. jest miejscowość K., gmina K. Ustalenie to jest prawidłowe i Sąd podziela w tej mierze argumentację organu zawartą w zaskarżonej decyzji, której nie ma tu potrzeby powtarzać. Warto tylko zaakcentować, że skarżąca pracuje w L., a sama we wniosku o przyznanie pomocy w formie bezzwrotnego zasiłku celowego w związku z poniesionymi stratami w budynkach mieszkalnych w wyniku powodzi, wskazała K. jako miejsce jej czasowego pobytu, wskazując jako adres zamieszkania miejscowość K. (k. 1 akt administracyjnych). Dodatkowo w uzupełnieniu wniosku o udzielenie pomocy z dnia [...] czerwca 2010 r. wskazała, że w K. przebywa okresowo od marca do października (k. 6 akt administracyjnych). W ocenie Sądu wskazane okoliczności jednoznacznie przesądzają o zamiarze skarżącej odnośnie miejsca zamieszkania, którym jest miejscowość K., nie zaś miejscowość K. Zgodnie z art. 19 k.p.a., który ma zastosowanie również w sprawach z zakresu pomocy społecznej, organ administracji publicznej przestrzega z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Oznacza to, że po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania w danej sprawie, pierwszą czynnością organu administracji, w tym organu pomocy społecznej, jest ustalenie, czy jest on kompetentny (właściwy) rzeczowo i miejscowo do rozpoznania tej sprawy. Zaniechanie zbadania właściwości organu, którego następstwem może być jej brak w danej sprawie powoduje, że decyzja wydana w takim postępowaniu dotknięta jest nieważnością (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Tym samym organ pomocy społecznej, do którego wpłynął wniosek E.G. o przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego, powinien był w pierwszej kolejności ustalić miejsce zamieszkania wnioskodawczyni, a następnie, w zależności od ustaleń, rozpoznać wniosek, bądź stwierdzając swoją niewłaściwość przekazać wniosek organowi właściwemu w oparciu o dyspozycję art. 65 § 1 k.p.a. W zaistniałej sytuacji, gdy wniosek o przyznanie zasiłku celowego został złożony do organu niewłaściwego – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W., powinien zostać przekazany do organu miejsca zamieszkania strony. Ponieważ organ I instancji rozpoznał sprawę merytorycznie wydając decyzję odmowną, nie będąc właściwym do jej rozpoznania, to decyzja organu II instancji, którą uchylono decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. i umorzono postępowanie pierwszej instancji jest prawidłowa, gdyż koryguje naruszenie prawa do jakiego doszło w postępowaniu przed organem I instancji. Sąd podziela bowiem przywołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd doktryny, iż jeżeli organ odwoławczy ustali, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., wówczas uchyla zaskarżoną decyzje i umarza postępowanie pierwszej instancji (B. Adamiak, J. Borkowski – Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 2005, s. 608). Ustalenie miejsca zamieszkania skarżącej E. G., jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, jest istotne dla prawidłowego określenia właściwego do rozpatrzenia wniosku organu (OPS), jednak ustalone miejsce zamieszkania samo przez się nie przesądza jeszcze kwestii przyznania skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który umożliwia przyznanie zasiłku celowego osobom, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z przytoczonych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.