II SA/Sz 236/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...]r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Kierownik Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a i d, art. 10 ust. 2 pkt 2, art. 12 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.): 1) ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez P. B. za miesiąc[...] . w łącznej kwocie [...] zł. są świadczeniami nienależnie pobranymi, 2) wezwał P. B. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami 13% naliczonymi od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczenia z funduszu alimentacyjnego do dnia całkowitej spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] P. B, zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W dniu [...]r. P. B. urodziła dziecko Z.- D. B. oraz od dnia [...]r. stała się osobą pełnoletnią. Stosownie do art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dniem urodzenia dziecka P. B. przestała być osobą uprawnioną do otrzymywania tych świadczeń. Wypłata świadczenia w dniu [...]r. nastąpiła już po terminie urodzenia dziecka, co stosownie do art. 2 pkt 7 lit "a" ustawy, pozwala na uznanie wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane przez stronę Organ I instancji podniósł też, że strona w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia [...] r. została pouczona o obowiązku powiadomienia organ wypłacający świadczenie o każdej zmianie, mającej wpływ na prawo do świadczeń. Brak informacji o urodzeniu przez stronę dziecka, spowodował wypłatę nienależnego świadczenia w kwocie [...] złotych. Ponadto organ wskazał, że w dniu [...]r. wpłynęło zaświadczenie z Sądu Okręgowego w K., z którego wynika, że D. B. (matka P. B.) otrzymała od dłużnika A. B. na rzecz P. i K. B. następujące kwoty: [...] zł., W tych okolicznościach oraz zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy, który stanowi, że za świadczenia nienależnie pobrane uważa się, świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, organ uznał, iż świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego w miesiącach [...] , stanowi świadczenie nienależnie pobrane. W decyzji z dnia [...]r. strona również została pouczona, że pobranie alimentów od dłużnika w trakcie wypłaty świadczeń z funduszu, spowoduje uznanie tych świadczeń za nienależnie pobrane. W tych okolicznościach, organ stwierdził, że strona pobrała nienależnie świadczenia, które zgodnie z art. 23 ust. 1 i 7 ustawy, jest obowiązana zwrócić wraz z ustalonymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł., zatem łączna kwota do zwrotu to [...] zł. W odwołaniu od tej decyzji P. B. zarzuciła, że w miesiącach[...]. była uczennicą Z. w K. (na co ma zaświadczenie) i pozostawała na utrzymaniu mamy D. B. W dniu [...] r. urodziła dziecko i o fakcie tym zawiadomiła MOPS w K.. P.B. podała, że obecnie jest samotną matka, nie pracuje i nie ma żadnych dochodów. Na dziecko otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł. i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł. Obecnie wraz z dzieckiem pozostaje na utrzymaniu mamy, która utrzymuje również [...] strony. Nie jest w stanie oddać jakąkolwiek kwotę. Decyzję organu I instancji uważa za krzywdzącą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 10 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania P. B. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, jest pełnoletnia i posiada własne dziecko, zawarła związek małżeński. Kolegium ustaliło, że P. B. jest osobą pełnoletnią od dnia [...]r. zrezygnowała z nauki w szkole oraz w dniu [...]r. urodziła dziecko. W dalszej części uzasadnienia Kolegium przytoczyło treść art. 2 pkt 7 powyższej ustawy, zgodnie z którym, nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego oznacza świadczenie wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenie, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeśli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty, wypłacone w przypadku, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na podstawie zebranych dowodów Kolegium ustaliło, że dłużnik alimentacyjny wpłacił w okresie od [...]r. na rzecz osób uprawnionych P. i K. B. alimenty w łącznej kwocie [...] zł. Uwzględniając powyższy fakt, Kolegium uznało, że pobrane z funduszu alimentacyjnego świadczenia w okresach jak w sentencji decyzji stanowią świadczenia nienależnie pobrane i zgodnie z art. 23 ust. 1 i 7 tej ustawy, podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Ponadto organ odwoławczy pouczył stronę, że na mocy art. 23 ust. 8 ustawy, organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze na tą decyzję P. B. podniosła, że decyzję uważa za krzywdzącą. W [...]r. otrzymywała alimenty z funduszu do [...] r. W miesiącach [...]r. zostały przesłane pieniądze od dłużnika A. B. Skarżąca podkreśliła, że nie ma wiedzy na temat tego czy pieniądze, które otrzymała to alimenty bieżące czy zaległe. Matka skarżącej zwróciła się do Sądu o wydanie zaświadczenia czy otrzymane pieniądze od dłużnika stanowią alimenty bieżące czy zaległe, lecz do chwili obecnej nie otrzymała odpowiedzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie, organy obu instancji uznały, że wypłacone P. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącach [...] r. są świadczeniami nienależnymi pobranymi, a zatem podlegają zwrotowi wraz ze stosownymi odsetkami. Organy ustaliły bowiem, że P. B. w powyższych miesiącach otrzymywała również alimenty od dłużnika A. B. oraz w dniu [...]r. urodziła dziecko, a od [...]r. zrezygnowała z nauki w szkole. W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Powołany przepis zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z którą są to świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. W tym przepisie nie wskazano, o jakie alimenty chodzi, w szczególności, czy o bieżące czy też alimenty też zaległe. W ocenie Sądu jest to jednak celowy zabieg ustawodawcy. To bowiem, o jakie alimenty w tym przepisie chodzi, wynika z innych przepisów tej samej ustawy, a mianowicie z art. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w związku z art. 9 pkt 11 ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią [...] roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią [...] roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Legalna definicja osoby uprawnionej zawarta jest w art. 2 pkt 11 ustawy, zgodnie z którym jest to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się nieskuteczna. Z kolei co należy rozumieć pod pojęciem egzekucji bezskutecznej, wyjaśnia art. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym jest to egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej z powodów wymienionych w pkt a i b, które to w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą. Z powyższego wynika, że tylko wówczas można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy, gdyby w okresie, gdy były wypłacone świadczenia z funduszu, skarżąca otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Innymi słowy, użyte w art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe, dobrowolne wpłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2010r., sygn. akt I OSK 899/10, LEX 745365). W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji w ogóle nie zajmowały się ustaleniem istotnej okoliczności, czy wyegzekwowane od dłużnika alimenty stanowią alimenty zaległe, czy bieżące. Natomiast z oświadczenia matki skarżącej i samej skarżącej wynika, że nie mają wiedzy na ten temat, co może wskazywać, że dłużnik zalega z płaceniem alimentów. Bez wyjaśnienia tej istotnej okoliczności, uznanie iż wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w miesiącach [...]r. jest co najmniej przedwczesna. Tylko bowiem osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do jego zwrotu wraz z ustalonymi odsetkami. Ponadto wymaga wskazania i uwzględnienia, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2010r. w sprawie K5/10 orzekł, że art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 1 oraz w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy utracił moc z dniem 6 grudnia 2010r., a więc dacie orzekana przez organ odwoławczy przepis ten już nie obowiązywał. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wyjaśnić, czy alimenty wyegzekwowane od dłużnika w przedmiotowym okresie były alimentami zaległymi, czy bieżącymi i w zależności od poczynionych ustaleń i wydać rozstrzygnięcie odpowiednie do tych ustaleń. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.