II FSK 1779/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Nina Półtorak, Protokolant Katarzyna Domańska, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 891/11 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 13 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na rzecz M. C. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 891/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 stycznia 2011 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 23 października 2009 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. orzekł decyzją o odpowiedzialności podatkowej M. C. w niniejszej sprawie, jako członka zarządu "R." Sp. z o. o. za zaległość tej Spółki w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. Decyzja ta została doręczona w trybie art. 150 § 2 w zw. z art. 150 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej "O.p.") w dniu 17 listopada 2009 r. Następnie w dniu 30 kwietnia 2010 r. (data stempla pocztowego) Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania argumentując, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem do [...] Urzędu Wojewódzkiego Wydział Spraw Cudzoziemców z dnia 13 października 2008 r. poinformował właściwy organ, iż przebywa poza Polską. W związku z powyższym decyzja organu pierwszej instancji nie została należycie doręczona, z uwagi na fakt, że Skarżący przebywał poza Polską i nie miał możliwości zapoznania się z nią. Skarżący podniósł również, że w dniu 21 kwietnia 2009 r. E. M. poinformowała organ o fakcie, iż Skarżący znajduje się poza Polską. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że informację o spornej decyzji podjął dopiero w dniu 27 kwietnia 2010 r. w [...] Urzędzie Skarbowym W., czego dowodem jest złożony w aktach sprawy wniosek o skserowanie akt sprawy. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania oraz odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do jego wniesienia. Organ podkreślił, że Skarżący nie spełnił wymogu uprawdopodobnienia, że przekroczenie terminu nastąpiło bez jego winy w rozumieniu art. 162 O.p. Powołana przez Skarżącego okoliczność zmiany miejsca zamieszkania poza granicami Polski nie znajduje potwierdzenia w materiałach postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił naruszenie art. 108 § 3 O.p. z uwagi na brak doręczenia decyzji Skarżącemu, co spowodowało brak możliwości odwołania od decyzji. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W jego ocenie spełnił wszystkie przesłanki określone w art. 162 O.p., które warunkują przywrócenie terminu, w związku z czym organ winien był wydać stosowne postanowienie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę Skarżącego, powołał się na art. 162 O.p. i podkreślił, że sporna w rozpoznawanej sprawie pozostaje kwestia uprawdopodobnienia przez Skarżącego braku winy w uchybieniu przez niego terminowi do złożenia odwołania. W ocenie Sądu, organ skarbowy prawidłowo ustalił, że powoływana przez Skarżącego jako przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania okoliczność opuszczenia terytorium Polski (wyjazd do Norwegii), nie mogła być uznana za sytuację nagłą, nieprzewidywalną, a zatem taką przeszkodę w terminowym dopełnieniu określonej czynności procesowej, której strona nie mogła przewidzieć. W takiej sytuacji, nie może wyłączać zawinienia fakt czasowego przebywania zainteresowanego poza miejscem stałego zamieszkania, jeżeli doszło w tym czasie do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 5 września 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1313/01, LEX nr 75179; wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, LEX nr 55307). Jak wskazał organ podatkowy, w aktach sprawy brak było jakiejkolwiek wzmianki o wyjeździe, nie została ona również zarejestrowana przez organy odpowiedzialne za prowadzenie odpowiednich rejestrów dotyczących ewidencji cudzoziemców, o czym świadczy pismo, datowane na dzień 12 lutego 2009r. nr [...] Urzędu do Spraw Cudzoziemców Biuro Informatyki i Ewidencji Cudzoziemców, będące odpowiedzią na zapytanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 1 lutego 2010 r., a także pismo Wojewody M. z dnia 23 lutego 2010 r. nr [...]. Także w piśmie z dnia 13 października 2010 r. nr [...] M. Urząd Wojewódzki w W. Wydział Spraw Cudzoziemców Oddział Legalizacji Pobytu poinformował, że nie może jednoznacznie potwierdzić dokonania przez Skarżącego zwrotu zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela Unii Europejskiej oraz jego wyjazdu na stałe z Polski. W ocenie Sądu, samo zgłoszenie wyjazdu nie stanowi dowodu potwierdzającego opuszczenie terytorium kraju. Strona nie uprawdopodobniła bowiem w żaden inny sposób zaistnienia tej okoliczności, pomimo że to na niej ciąży obowiązek uprawdopodobnienia w tym zakresie, jak również to ona dysponuje możliwościami wykazania dowodów potwierdzających wskazywane okoliczności. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że z treści pełnomocnictwa z dnia 9 kwietnia 2010 r. udzielonego dla radcy prawnego P. S. wynika, że do tego dnia Skarżący posługiwał się adresem: ul. O. 10, [...] W., co potwierdza, że do tego właśnie dnia wskazany adres był wciąż aktualny i właściwy do doręczeń. W ocenie Sądu, skoro Skarżący nie podjął stosownych kroków w celu zabezpieczenia swoich interesów, niewątpliwie dopuścił się winy co najmniej w jej w lżejszej postaci, tj. niedbalstwa. Powołane przez Skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniają natomiast braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenie prawa procesowego przez jego niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 162 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie formułując zarzuty skarżący przywołał jako naruszony cały art.162 O.p., bez wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej, jednakże analiza uzasadnienia środka odwoławczego, stanowiącego jego integralną część, daje podstawy do stwierdzenia, że zarzut dotyczy naruszenia art.162 § 1 O.p. Instytucja przywrócenia terminu służy umożliwieniu stronie, która uchybiła terminowi bez swej winy, dopełnienia czynności postępowania. Z treści art.162 § 1 i 4 O.p. wyprowadzić należy wniosek, że aby przywrócenie terminu było możliwe, konieczne jest spełnienie kilku przesłanek: -przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony, -wniosek musi dotyczyć terminu procesowego, -termin ten nie został zachowany przez stronę postępowania, -przyczyna uchybienia musi być niezawiniona przez stronę, - strona musi uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się w zasadzie jednolicie, że przywrócenie terminu wyklucza każdy rodzaj winy. Usprawiedliwiają je okoliczności nagłe, nieprzewidwywalne, takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec. Nie budzi wątpliwości, że w tej sprawie skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu procesowego- do wniesienia odwołania. Wniosek ten złożył w terminie i spełniał on wymogi formalne. Spór obecnie dotyczy tego, czy skarżący uchybił terminowi bez swej winy i uprawdopodobnił brak winy. Strona skarżąca jako powód złożenia odwołania po terminie wskazuje opuszczenie terytorium Polski i pobyt poza jej granicami w dacie, w jakiej doręczono jej decyzję. Zaznaczyć należy, że zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji przyjęły, że decyzja orzekająca o odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością została doręczona w sposób zastępczy- skutek doręczenia nastąpił w wyniku nieodebrania w terminie dwukrotnie awizowanej przesyłki, zawierającej decyzję. W ocenie organów podatkowych, zaakceptowanej przez Sąd, wyjazd z Polski nie był okolicznością, której nie można było przewidzieć. Ponadto skarżący nie zadbał, aby informacja o jego wyjeździe dotarła do organów prowadzących odpowiednie rejestry dotyczące ewidencji cudzoziemców. Czasowy wyjazd skarżącego nie może w związku z tym usprawiedliwiać uchybienia terminu, jeżeli w tym czasie doszło do skutecznego doręczenia decyzji. Pisma w postępowaniu podatkowym doręcza się osobom fizycznym w miejscu ich zamieszkania lub w miejscu pracy. Pisma te mogą również być doręczanie w siedzibie organu podatkowego lub w miejscu pracy osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji, a w razie niemożności doręczenia pisma w którymkolwiek ze wskazanych wyżej miejsc- w każdym miejscu, w którym zastanie się adresata (art.148 § 1-3 O.p.). Strona w toku postępowania podatkowego ma obowiązek zawiadomić organ o każdej zmianie swojego adresu (art.146 § 1 O.p.). W razie zaniechania tego obowiązku pisma uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem i pozostawia w aktach sprawy (art.146 § 2 O.p.). Jeżeli strona nie wyraziła zgody na doręczanie jej pism na adres elektroniczny, to w razie wyjazdu poza granice kraju na okres powyżej dwóch miesięcy, winna ustanowić pełnomocnika do spraw doręczeń, a o jego ustanowieniu zawiadomić organ właściwy w sprawie (art.147 § 1 i 3 O.p.). Obowiązek ten dotyczy również nierezydentów (art.147 § 2 O.p.). Zaniechanie tego obowiązku skutkuje w przypadku nierezydenta uznaniem pisma wysłanego na adres ostatniego czasowego pobytu za doręczone na ten adres (art.147 § 4 pkt 2 O.p.). Pismo uważa się także za doręczone, gdy w przypadku nieobecności adresata i niemożności doręczenia w sposób wskazany w art.148 i 149 O.p., operator pocztowy pozostawi je w placówce pocztowej, a o nadejściu pisma zawiadomi dwukrotnie adresata, wskazując miejsce pozostawienia przesyłki (art.150 § 1 pkt 1, § 1a i § 2 O.p.). Skutek doręczenia następuje wówczas z upływem 14 dnia od pozostawienia pisma w placówce pocztowej operatora pocztowego (art.150 § 2 O.p. in fine). Z powołanych przepisów wynika, że strona, która wie (bądź co najmniej ma potencjalną możliwość dowiedzenia się lub w wyniku własnego zaniedbania ją utraciła) o toczącym się postępowaniu podatkowym, ma obowiązek informowania o zmianie adresu zamieszkania bądź tymczasowego pobytu, a także ustanawiania pełnomocnika do spraw doręczeń, jeżeli opuszcza kraj na okres przekraczający dwa miesiące. Z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie o przeniesienie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na skarżącego zostało wszczęte z urzędu. Organ ustalił skład zarządu spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym. Następnie ustalono w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców Biurze Informatyki i Ewidencji Cudzoziemców, że w prowadzonej ewidencji figuruje M. C. i podczas postępowania o zarejestrowanie pobytu obywatela UE podał adres pobytu [...] W., ul. O. 10. Kolejnym pismem z dnia 17 września 2008 r. Centrum Personalizacji i Dokumentów MSWiA poinformowało organ podatkowy, że skarżący ma zarejestrowany pobyt czasowy od dnia 27 lipca 2007 r. do dnia 30 listopada 2011 r. pod adresem L., gmina P., ul. O. 10. Postanowienie o wszczęciu postępowania zostało pierwotnie skierowane do skarżącego na adres [...] W., ul. O. 10. Operator pocztowy nie doręczył pisma na wskazany adres i zwrócił przesyłkę organowi z adnotacją, że przy ul. O. 10 nie ma budynku. Z nieznanych przyczyn (w aktach sprawy podatkowej nie ma żadnej notatki służbowej czy pisma, z którego wynikałoby, z jakich źródeł organ uzyskał informację o tym adresie skarżącego), postanowienie to wysłano ponownie na adres [...] P., ul. O. 10. Na ten adres kierowane były następne pisma do skarżącego, także i decyzja organu pierwszej instancji. Operator pocztowy doręczał je w sposób wskazany w art.150 O.p. Z dotychczasowego przebiegu postępowania nie wynika zatem w sposób niewątpliwy, że skarżący nawet potencjalnie mógł uzyskać informację o toczącym się postępowaniu o przeniesieniu na niego jako członka zarządu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Okoliczność ta, co uszło uwadze zarówno organów podatkowych, wskazujących w ustaleniach faktycznych na sposób ustalenia adresu skarżącego, jak i Sądu pierwszej instancji, ma niewątpliwie znaczenie przy ocenie uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu, a przede wszystkim ocenie, czy w ogóle doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. O ile bowiem co do zasady, gdy strona ma świadomość toczącego się przeciwko niej postępowania, wyjazd z Polski i niepowiadomienie organu o zmianie adresu nie może stanowić przesłanki usprawiedliwiającej złożenie odwołania po terminie, o tyle w sytuacji, gdy wszelka korespondencja do strony kierowana była na inny adres niż wynikający z jej zgłoszeń do organów zajmujących się ewidencją cudzoziemców, okoliczność ta winna być przy ocenie zawinienia strony uwzględniona. Nie można bowiem wykluczyć, że w razie skierowania przesyłek na adres wynikający z ewidencji (do miejscowości L., skoro adres warszawski okazał się błędny) skarżący mógłby uzyskać informację o nadejściu przesyłki, a nawet którąkolwiek z nich odebrać i dowiedzieć się o toczącym się postępowaniu. Bez wyjaśnienia kwestii doręczeń zarówno decyzji, jak i pism poprzedzających decyzję, nie można jednoznacznie twierdzić, że wyjeżdżając z Polski bez poinformowania o tym fakcie organów prowadzących ewidencję cudzoziemców i organów podatkowych skarżący dopuścił się niedbalstwa w prowadzeniu swoich spraw i tym samym uchybił terminowi do wniesienia odwołania ze swej winy. Istotną okolicznością jest w tym wypadku także termin, w jakim skarżący opuścił terytorium Polski i data, w jakiej zwrócił zaświadczenie o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE. Z tych względów zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art.145 § 1 pkt 1lit.c p.p.s.a. w zw. z art.162 § 1 O.p. jest w pełni zasadny. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, stosownie do art.185 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ponownie oceni legalność postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania oraz odmawiającego przywrócenia terminu, zwracając uwagę na sposób doręczenia skarżącemu przez organ decyzji i innych pism w sprawie i uwzględniając wynikające z takiego sposobu doręczania obowiązki skarżącego dotyczące informowania o zmianie adresu. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art.209, art. 204 pkt 1, art.205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust.1 pkt 2 lit.a i pkt 1 lit.a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 461).