II FZ 743/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 905/11 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia oddalić zażalenie. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 kwietnia 2011 r., nr [...]w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę, R.P. zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wniosek, skarżąca wskazała, że wraz z małżonkiem, decyzjami organów podatkowych obejmujących lata 2004 – 2007, została zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie przekraczającej 2.000.000,- zł (bez odsetek za zwłokę). Podniosła, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, z którego przychody mają charakter sezonowy. Skarżąca zwróciła uwagę na okoliczność zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa przez ustanowienie hipoteki na działkach gruntu posiadanych przez stronę i uprawianych w aktualnym czasie. Według niej, sprzedaż części gruntu wchodząca w skład gospodarstwa rolnego, uniemożliwiłaby zebranie plonów, a tym samym odzyskanie środków zainwestowanych w uprawę gruntów. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji, wskazując, że skarżąca nie przedstawiła pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej, który pozwoliłby na ocenę, czy wykonanie decyzji, spowoduje nieodwracalne skutki o jakich mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) W kolejnym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z dnia 22 sierpnia 2011 r. skarżąca podkreśliła, że jest osobą niepracującą i pozostającą na wyłącznym utrzymaniu męża, prowadzącego gospodarstwo rolne na dużą skalę (500 ha). Skarżąca podkreśliła, że osiągane przez małżonków dochody pozwalają jedynie na finansowanie bieżącej działalności gospodarstwa, a czteroosobowa rodzina ma na swoje utrzymanie jedynie dochód męża w kwocie około 5.000 zł miesięcznie. Podała również, że rocznie małżonkowie płacą 400.000,- zł z tytułu podatku rolnego oraz czynszu dzierżawnego. Koszty produkcji rolnej (zasiew, środki ochrony roślin, zbiory) wynoszą aktualnie 1.000.000,- zł. Dalej skarżąca wskazała, że gospodarstwo dotknęła klęska suszy w 2006 r., a w 2009 i 2010 r. miało miejsce zalanie gruntów. W związku z tymi klęskami naturalnymi skarżąca wraz z mężem została zmuszona do zaciągnięcia kredytu klęskowego w wysokości 673.000,- zł. W obecnej sytuacji majątkowej, małżeństwo nie ma innej możliwości, niż sprzedaż majątku prywatnego w postaci działek z możliwością zabudowy, czy gruntów rolnych. Jedyną możliwością wyegzekwowania tak wysokiej kwoty zobowiązań, przy braku środków finansowych, jest egzekucja w drodze licytacji majątku, co musi prowadzić do wyrządzenia znacznej szkody, bowiem sprzedaż majątku odbędzie się warunkach przymusowych znacznie poniżej wartości i przy poniesieniu dodatkowych kosztów. Skarżąca wskazała także, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w W. podjął czynności zabezpieczające, składając w dniu 29 czerwca 2011 r. kolejne wnioski (wcześniejsze zostały oddalone) o ustanowienie hipoteki przymusowej na wskazanym majątku. Jej zdaniem w sprawie nie zachodzi obawa utraty lub ukrycia majątku, ani też że zobowiązanie wynikające z zaskarżonej decyzji nie zostanie wykonane. Pismem z dnia 05 września 2011 r. skarżąca załączyła do akt sprawy tytuły wykonawcze oraz skierowane do różnych banków zawiadomienia o zajęciu przez organy podatkowe kwoty 136.061,90 zł. Postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, przedłożone do akt sprawy dokumenty nie pozwalały na ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej. Strona nie przedstawiła listy posiadanych przez siebie gruntów. Nie dołączyła również do akt sprawy historii posiadanych przez siebie rachunków bankowych, która pozwoliłaby dokonać analizy skali wydatków ponoszonych przez małżonków na utrzymanie gospodarstwa. Powyższe postanowienie R.P. zaskarżyła zażaleniem, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, że rozpoznając sprawę poprzestał na ustaleniach odnoszących się do sytuacji majątkowej skarżącej, nie analizując czy w wykonanie decyzji skutkuje powstaniem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie jest postanowienie WSA we Wrocławiu odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z normą zawartą w art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153 Poz. 1269 ze zm., dalej: P.u.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów. Sąd kasacyjny, co do zasady, nie rozpoznaje sprawy po raz kolejny merytorycznie, a jedynie bada legalność procesu stosowania prawa przed sądem pierwszej instancji. W przypadku instytucji wstrzymania wykonania aktu lub czynności, kontrola ma szczególny charakter, gdyż postanowienie zapadające w tym przedmiocie jest rozstrzygnięciem uznaniowym. Przesądza o tym treść art. 61 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym "po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania." . Poprzez użycie przez ustawodawcę wyrażenia "może" Sądowi została pozostawiona swoboda podjęcia rozstrzygnięcia w tym względzie. Nawet zaistnienie ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności, nie obliguje Sądu do uwzględnienia wniosku. Z drugiej jednak strony należy mieć na uwadze, iż wyłączną podstawą podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu lub czynności jest wcześniejsze ustalenie zaistnienia ustawowych przesłanek w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instancyjna kontrola orzeczenia dotyczyć może zarówno postanowienia wstrzymującego wykonanie aktu lub czynności, jak również zapadłego w tym przedmiocie postanowienie odmownego (stosownie do art. 194 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) O ile w przypadku postanowień wstrzymujących akt lub czynność, sąd kasacyjny bada, czy orzeczenie sądu oparte było na przesłankach merytorycznych, o tyle kontrola legalności postanowienia odmawiającego wstrzymania ograniczona jest do badania zgodności z prawem samego procesu rozpoznawania wniosku przez Sąd, procedury ustalania stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz formalnej prawidłowości rozstrzygnięcia (m.in. konstrukcji uzasadnienia orzeczenia). Kwestia zaistnienia przesłanek wstrzymania nie ma wpływu na legalność rozstrzygnięcia odmownego; kontrolą NSA objęta jest jedynie zgodność z obowiązującym prawem procedury samego ustalania zaistnienia tych przesłanek w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. W przypadku postępowań wpadkowych, które wszczynane są na wniosek strony, na wnioskodawcy spoczywa obowiązek co najmniej uprawdopodobnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia incydentalnego. Sąd rozpoznający kwestię wpadkową nie orzeka jednak wyłącznie na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów, ale na podstawie akt całej sprawy (do art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a.). W przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności zasadniczą kwestią jest konkretne określenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie dopełnienie tego obowiązku przez wnioskodawcę i poprzestanie na samym ogólnym wskazaniu zaistnienia zagrożenia bliżej nieokreśloną szkodą, uniemożliwia Sądowi poczynienie stosownych ustaleń w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Na wnioskodawcy ciąży również obowiązek szczegółowego opisania swojej sytuacji majątkowej, która stanowi podstawę oceny zaistnienia zdarzeń uzasadniających uwzględnienie wniosku. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił, że strona nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji majątkowej. Skarżąca nie przedstawiła ani szczegółowego wykazu swego majątku, zwłaszcza nieruchomości wchodzących w jego skład, ani wyciągów z rachunków bankowych, które obrazowałyby stan zgromadzonych przez wnioskodawczynię środków pieniężnych. Słusznie zatem uznał WSA we Wrocławiu, że skarżąca nie udokumentowała w sposób pełny swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło sądowi ustalenie stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Również zagrożenie szkodą w postaci skierowania egzekucji administracyjnej do majątku nieruchomego skarżącej nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione. W ustawowej konstrukcji administracyjnego postępowania egzekucyjnego egzekucja z nieruchomości traktowana jest jako środek o charakterze ostatecznym, do którego zastosowania organ egzekucyjny jest uprawniony dopiero w momencie, gdy zawiodą inne instrumenty prawne wyegzekwowania należności. Jak stanowi art. 110 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 Nr 229 Poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne. O zagrożeniu skutkami egzekucji z nieruchomości można mówić zatem dopiero z chwilą, gdy zastosowanie innych instrumentów zapewniających przymusowe wykonanie zobowiązania okaże się niemożliwe lub bezskuteczne. Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła konkretnych okoliczności, świadczących o niebezpieczeństwie wszczęcia egzekucji z należącego do niej majątku nieruchomego. O takim zagrożeniu nie świadczą starania organu egzekucyjnego o zabezpieczenie należności względem Skarbu Państwa hipoteką przymusową, jako że zastosowanie tego środka nie prowadzi do żadnego przesunięcia majątkowego. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawczyni nie dopełniła wskazanych powyżej obowiązków w zakresie uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w związku z czym Sąd pierwszej instancji, zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, wniosek oddalił. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.