II FZ 606/11

Dnia 26 października 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 450/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 11 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od gier za październik 2010r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącej- B. spółki z o.o. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 11 maja 2011 r. w przedmiocie określenia podatku od gier za październik 2010r . We wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi1 000 000 zł, a wartość będących w jej dyspozycji środków trwałych- 13 545 277,28 zł. Saldo jej rachunku bankowego na dzień złożenia wniosku wynosiło 2,37 zł. Spółka prowadzi działalność wydawniczą, w zakresie produkcji gier, zabawek, związaną z grami losowymi oraz zakładami wzajemnymi, rozrywkową sportową, rekreacyjną, transportową, handlową ( hurtową i detaliczną) , a także działalność związaną z zatrudnieniem. Aktualnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, co wynika ze zmiany przepisów dotyczących podatku od gier, w związku z wejściem nowych regulacji nie była w stanie na bieżąco regulować swoich zobowiązań podatkowych z tego tytułu, zaś w następstwie postępowań egzekucyjnych zajęte zostały jej rachunki bankowe, a także udziały posiadane przez nią w innej spółce kapitałowej. W chwili obecnej skarżąca czyni starania o zmniejszenie kosztów własnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wniosek za bezzasadny. Przytoczył art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i stwierdził, że gramatyczna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że rozpatrywanie wniosków osób prawnych o przyznanie im prawa pomocy odbywa się niejako dwuetapowo. Na wstępnie badana jest przesłanka w postaci braku środków na pokrycie postępowania, jako kategoria obiektywna, po czym sąd podejmuje decyzję w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy, w ramach przyznanego mu z woli ustawodawcy uznania, ograniczonego jedynie zasadą poszanowania prawa strony do sądu. Biorąc te przesłanki pod uwagę Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze w ocenie Sądu spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na opłaty sądowe, gdyż jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym, dysponuje ona majątkiem znacznej wartości, o czym świadczy chociażby wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych , wynosząca 13 45 277, 28 zł. Nie uzasadnia to przyznania jej pomocy ze środków publicznych w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. Niezależnie od tego Sąd stwierdził, ze spółka, utrzymując, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania w pełnej wysokości, nie wykazała również, że podjęła jakiekolwiek działania zmierzające do ich pozyskania. Spółka prowadzi cały czas działalność o charakterze zarobkowym, podejmując kroki zmierzające do zmniejszenia kosztów własnych. Trudno zaś uznać, że źródła oszczędności w tym zakresie powinna poszukiwać przede wszystkim poprzez czynienie starań mających na celu uzyskanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Nie może ona bowiem domagać się przerzucenia części kosztów związanych z funkcjonowaniem w obrocie gospodarczym, do których to kosztów zaliczyć należy koszty postępowań sądowych, na podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych, tym bardziej, że odmowa uwzględnienia jej wniosku w tym przedmiocie nie będzie skutkować pozbawieniem jej prawa do sądu. W zażaleniu na to postanowienie strona skarżąca domagała się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zarzucając naruszenie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. Strona wskazała, że w tej sprawie została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podkreślała, że ponosi straty finansowe, związane przede wszystkim z wprowadzeniem nowych regulacji podatkowych. Niemożność terminowego regulowania należności podatkowych stała się powodem wszczęcia przeciwko spółce wielu postępowań egzekucyjnych. Posiadany przez spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonego zezwolenia. Z uwagi na fakt, że nowe zezwolenia nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku jest obecnie zerowy. W orzecznictwie sądowym wyrażono natomiast pogląd, że wprawdzie posiadanie majątku wyklucza przyznanie prawa pomocy, jednakże reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie prawa pomocy nie posiadają możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu. Ponadto wyprzedaż majątku trwałego, który jest obecnie jedynym źródłem dochodu skarżącej, pomijając już brak możliwości jego zbycia, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie na rynku. Sprzedaż majątku nieruchomego miałaby zaś charakter nieodwracalny. Spółka zwróciła uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepisy o kosztach sądowych nie mogą prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem. Strona przywołała także inny pogląd, wyrażony w orzecznictwie, że sytuacja majątkowa strony nie powinna stawać się przeszkodą dla możliwości przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być w związku z tym oceniany indywidualnie, indywidualnie też powinny być oceniane realne , a nie hipotetyczne możliwości poniesienia przez stronę opłat sądowych. Strona zwróciła uwagę, że w chwili obecnej toczy kilka spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie i przed innymi sądami administracyjnymi, a wysokość wpisów w tych sprawach wynosi łącznie 15 997 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane stronie będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie może ponieść kosztów sądowych w całości. Z przepisu tego wywodzi się obowiązek strony przedstawienia jej sytuacji majątkowej w sposób zupełny, wskazujący na brak środków na pokrycie w całości kosztów sądowych. W tej sprawie skarżąca przedstawiła, poza wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bilans i rachunek strat za rok 2010, wyciąg z rachunku bankowego, przykładowe tytuły wykonawcze wystawione przeciwko spółce. Wskazała także, że w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych zajęto jej rachunki bankowe. W zażaleniu i sprzeciwie od wcześniejszego postanowienia referendarza wywodziła także, że jej majątek trwały jest niezbywalny. Okoliczności te, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wskazują na brak możliwości pokrycia przez stronę kosztów postępowania w całości. Trafnie bowiem zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, że z informacji zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strona prowadzi działalność gospodarczą w wielu dziedzinach. Musi zatem pozyskiwać z tytułu tej działalności na bieżąco środki pozwalające na jej prowadzenie. Strona nie wskazuje bowiem, że nie ma środków na prowadzenie działalności, a jedynie, że ogranicza koszty tej działalności. Możliwość ograniczenia kosztów działalności nie wyklucza możliwości zaoszczędzenia w ten sposób kwoty niezbędnej na wpis od skargi. Znaczny majątek, jaki spółka posiada, może też umożliwić jej zaciągnięcie kredytu, a zatem pozyskanie środków na opłacenie wpisu bez wyzbywania się majątku trwałego. Strona skarżąca nie wskazała, że uzyskanie kredytu nie jest w jej sytuacji możliwe. Ponadto strona dołączyła do wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynie wyciąg z jednego rachunku bankowego, choć z uzasadnienia wniosku wynika, że posiada tych rachunków więcej ( podano informację o zajęciu rachunków bankowych) , co oznacza, że może na innych rachunkach posiadać środki, pozwalające na opłacenie wpisu. Budzi zresztą wątpliwość posiadanie przez spółkę tylko jednego rachunku bankowego, na którym ( mimo prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej) przez 7 miesięcy nie wykonano żadnej operacji. Z tych względów uznać należy za prawidłowe stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że strona skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Zażalenie należało zatem oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.