II GZ 12/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 327/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno – rentowe rolników postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata; 2. przyznać M.W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Zaskarżonym postanowieniem z 17 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., sygn. akt I SA/Gd 327/11 umorzył postępowanie z wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lutego 2011 r. w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. umarzając postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako p.p.s.a.) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata WSA w G. wniosek ten oddalił, stwierdzając, że to na skarżącej spoczywał ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z pomocy. Wskazał, że wnioskodawczyni uchyliła się, powołując na zbyt krótki wyznaczony przez Sąd termin na przedłożenie istotnych dla oceny jej sytuacji finansowej dowodów w postaci zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych za 2010 r. oraz wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego. Wobec tego skarżąca, w ocenie Sądu I instancji nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Od powyższego postanowienia M.W. złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata. W zażaleniu wskazała, że oświadczyła w piśmie z 30 września 2011 r. iż nie uzyskiwała dochodów w 2010 r. i w związku z tym nieskładała zeznań podatkowych. Załączyła do zażalenia pismo z banku w którym posiada konto, iż od maja do października 2011 r. nie były prowadzone na nim żadne operacje, a saldo wynosiło 0 zł. Przesłała również kopię tytułu wykonawczego odnośnie egzekucji pieniężnych z tytułu niezapłaconego podatku rolnego. Ponadto przesłała wyciąg z drugiego konta bankowego z którego wynika, że saldo na tym rachunku wynosi 4,68 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 239 pkt. 1 lit e p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych co oznacza, że skarżąca jest zwolniona z mocy prawa od ponoszenia kosztów sądowych, które to zwolnienie obejmuje, stosownie do treści art. 241 p.p.s.a., zarówno zwolnienie od obowiązku wnoszenia opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Natomiast, co do żądania skarżącej w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu uznać należy, iż zażalenie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odnośnie obowiązku udokumentowania swojej sytuacji majątkowej przy składania wniosku o przyznanie prawa pomocy lub na wezwanie Sądu. Jednakże w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca udowodniła, mimo, nie dostarczenia żądanego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec tego zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przekonanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, oparł na następujących okolicznościach przedstawionych przez nią we wniosku, dodatkowych oświadczeniach oraz dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego: zeznania podatkowego matki wnioskodawczyni za 2010 r., odcinka emerytury za czerwiec 2011 r., oświadczenia matki wnioskodawczyni o nieposiadaniu kont bankowych, decyzji z dnia 16 listopada i 28 grudnia 2010 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności rolnośrodowiskowej, oświadczeń osób trzecich z 20 września i 5 października 2010 r. w przedmiocie stanu gospodarstwa wnioskodawczyni, zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia w sprawie zniszczenia mienia, faktury z 31 maja 2011 r. za wodę, ugody z 6 lipca 2011 r. rozkładającej na raty należności za dostarczone paliwo gazowe, zawiadomienia z 4 lipca 2011 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni z tytułu składek na ubezpieczenie oraz pisma o wysokości składek za lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r., faktury z 19 lipca 2010 r. za kontrolę w procesie certyfikacji w ekologicznym gospodarstwie rolnym, upomnienia z 13 grudnia 2010 r. dotyczącego zaległości w podatku rolnym, zaświadczenia z banku z 14 września 2011 r., zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z 9 lutego 1999 r. i decyzji z 22 maja 2001 r. o wykreśleniu z tej ewidencji oraz faktury z 5 września 2011 r. za prąd, tytuł wykonawczy z 2 maja 2011 r. odnośnie egzekucji niezapłaconego podatku rolnego oraz wykaz rachunków skarżącej z saldami na tychże rachunkach. Z powyższych dokumentów oraz oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów ani nie uzyskała ich w roku ubiegłym, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.294,74 zł, będącą ich jedynym źródłem utrzymania. Ani wnioskodawczyni ani jej matka nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 i nieruchomość rolna o obszarze 7,51 ha. Wnioskodawczyni jest w posiadaniu gospodarstwa rolnego, które nie przynosi jej żadnych dochodów, gdyż w 2010 r. utraciła wszystkie uprawy w wyniku zalania jej gruntów, zaś wiosną 2011 r. nie mogła dokonać nowych nasadzeń z uwagi na nieuregulowanie stosunków wodnych na swoim terenie. Zatem biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość osiąganych dochodów przeznaczonych na potrzeby gospodarstwa domowego, które to gospodarstwo tworzą skarżąca oraz jej matka, oraz brak środków pieniężnych na pokrywanie bieżących zobowiązań, skarżąca w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.