I SA/Wa 347/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Joanna Skiba Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...]: - uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, - uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości zaliczki w wysokości [...] zł na poczet postępowań prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2008 r., w sprawie ustalenia odszkodowań za nieruchomości przeznaczone pod lokalizację inwestycji pn. "rozbudowa skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury technicznej", a także o zobowiązaniu do uiszczenia kosztów zaliczki Prezydenta Miasta K. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Nieruchomość położona w K. w obrębie [...], oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. o ustaleniu lokalizacji drogi, została przeznaczona pod rozbudowę skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury technicznej. Na mocy tej decyzji działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i [...]. Natomiast na mocy decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] października 2009 r., o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. rozbudowa skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury, działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] także została przeznaczona pod w/w inwestycję drogową. Pismem z dnia 29 stycznia 2010 r. Wojewoda [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2010r., nr [...], Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz H. W. w wysokości [...] zł z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, a także zobowiązał Prezydenta Miasta K. do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym w/w decyzja stanie się ostateczna. Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury złożył Prezydent Miasta K., wskazując na nieprawidłowe ustalenie kwoty należnego odszkodowania poprzez objęcie nim także składników budowlanych posadowionych na działce nr [...], która objęta została decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] października 2009 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. rozbudowa skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury - a która to decyzja na dzień wydania zaskarżonej decyzji organu I instancji tj. na dzień [...] marca 2010 r. nie była jeszcze ostateczna. Ponadto w odwołaniu zaskarżono również postanowienie z dnia [...] marca 2010r. nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości zaliczki w wysokości [...] zł na poczet postępowań prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2008r., w sprawie ustalenia odszkodowań za nieruchomości przeznaczone pod lokalizację inwestycji pn. "rozbudowa skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury technicznej", a także w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kosztów zaliczki Prezydenta Miasta K. Pismem z dnia 9 listopada 2010 r. H. W. nadesłała odpowiedź na odwołanie Prezydenta Miasta K. - wnosząc o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz podnosząc, że twierdzenia skarżącego, iż powinna podnieść koszty sporządzenia opinii biegłego są bezzasadne. Po rozpoznaniu odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...]: - uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, - uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości zaliczki w wysokości [...] zł na poczet postępowań prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. z dnia 1 sierpnia 2008 r., w sprawie ustalenia odszkodowań za nieruchomości przeznaczone pod lokalizację inwestycji pn. "rozbudowa skrzyżowania ulic: [...] w K. wraz z rozbudową infrastruktury technicznej", a także o zobowiązaniu do uiszczenia kosztów zaliczki Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu decyzji Minister przytoczył szereg przepisów regulujących kwestię ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Stwierdził, że w niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczenie prawa własności nieruchomości, położonej w obrębie [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, stanowi operat szacunkowy sporządzony na zlecenie Wojewody [...] w dniu [...] stycznia 2010 r. przez rzeczoznawcę majątkowego M. G. Następnie organ ocenił prawidłowość sporządzenia tego operatu. Podniósł, że biegła osobno wyceniła wartość gruntu oraz wartość składników budowlanych tj. garażu murowanego, ogrodzenia i domu posadowionego częściowo na działce nr [...]. Dodał, że ze znajdującego się w aktach sprawy załącznika graficznego stanowiącego mapę z projektem podziału nieruchomości do decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2009r. o ustaleniu lokalizacji drogi, jednoznacznie wynika, iż w obszarze linii rozgraniczających teren planowanej inwestycji znajduje się jedynie działka oznaczona jako nr [...]. Z kolei działka nr [...] nie została przeznaczona pod przedmiotowe zamierzenie inwestycyjne. Załączniki mapowe znajdujące się w aktach przedmiotowej sprawy wskazują, iż nieruchomości oznaczone nr [...] i [...] zabudowane są budynkiem mieszkalnym, natomiast linie rozgraniczające teren dzielą ten budynek na dwie części. Minister powołał się na art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Natomiast w myśl art. 48 Kodeksu cywilnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Z kolei art. 191 Kodeksu cywilnego statuuje zasadę, iż własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Przepis art. 46 Kodeksu cywilnego razem z art. 191 Kodeksu cywilnego kreują zasadę superficies solo cedit. Zasada ta ma charakter normy iuris cogentis. Oznacza ona, że wszystko, co jest trwale z gruntem związane, staje się własnością właściciela nieruchomości gruntowej i dzieli los prawny gruntu. Organ dodał, że skoro zatem przejęciu z mocy prawa w niniejszej sprawie podlega tylko działka oznaczona nr [...] wraz z częścią znajdującego się na niej budynku mieszkalnego jako części składowej tego gruntu - to niedopuszczalne jest ustalenie odszkodowania w wysokości odpowiadającej wartości całego budynku usytuowanego na działkach oznaczonych nr [...] i nr [...]. Podkreślić bowiem należy, iż odszkodowanie za grunt powinno uwzględniać tylko tę część nieruchomości i jej części składowe, które bezpośrednio przeznaczone zostały pod realizację inwestycji o charakterze publicznym. Wyjaśnił też, iż organ pierwszej instancji powinien łącznie rozpatrzeć sprawy dot. ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa decyzją lokalizacyjną Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz ustalenia odszkodowania za działkę nr [...] przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa decyzją Wojewody [...] Nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia [...] października 2010 r. Natomiast niedopuszczalne jest odrębne ustalenie odszkodowania za części składowe działki nr [...] w jednym postępowaniu, a za grunt w drugim, odrębnym -bowiem przedmiotem postępowania odszkodowawczego jest ustalenie kwoty odszkodowania należnego za całą nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową wraz z jej częściami składowymi. Niezależnie od powyższego - mając na uwadze, iż w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. zaskarżone zostało także postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie ustalenia zaliczki na poczet postępowań prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. - organ stwierdził, że zgodnie z art. 142 kpa postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji. W niniejszym postępowaniu odwoławczym należało zatem rozstrzygnąć kwestię prawidłowego obciążenia Prezydenta Miasta K. zaliczką na poczet postępowań odszkodowawczych prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. Przepis art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym wartość nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi, statuuje obowiązek uzyskania na potrzeby toczącego się postępowania odszkodowawczego operatu szacunkowego, co jest równoznaczne z obowiązkiem zwrócenia się do rzeczoznawcy majątkowego, jako biegłego w rozumieniu art. 84 kpa, o jego sporządzenie. Oznacza to, że na mocy przepisu prawa materialnego w postępowaniu odszkodowawczym zwrócenie się organu administracji publicznej do biegłego jest obligatoryjne, nie zaś fakultatywne, tak więc organ prowadzący postępowanie obowiązany jest przeprowadzić z urzędu dowód z opinii biegłego. Zobowiązanie do ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego nie wynika z art. 262 kpa - bowiem koszt opinii biegłego nie wynika z winy strony ani z jej obowiązku. Jest to ustawowy obowiązek organu administracji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła H. W. - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. Naruszenie interesu prawnego strony polegającego na uniemożliwieniu jej uzyskania w terminie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przy ul. [...] w K., składającej się z działki oznaczonej nr ewidencyjnym [...] w sytuacji, gdy działka ta została już odebrana w drodze egzekucji; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 § 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu Dodatkowego Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy została ona pozbawiona własności swojej nieruchomości poprzez postępowanie egzekucyjne i pozostaje bez odszkodowania; 3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie ma możliwości wyceny działki oznaczonej nr [...] według jej stanu na datę wydania decyzji i ujęcia w jej wycenie domu mieszkalnego. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji , na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2010 r., którą organ uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji oraz uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., w przedmiocie ustalenia wysokości zaliczki. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy prawidłowe jest odrębne ustalenie odszkodowania za części składowe działki nr [...] w jednym postępowaniu, a za grunt w drugim. Sąd w całości podzielił stanowisko i argumentację Ministra Infrastruktury - że jest to niemożliwe. Niniejsza sprawa dotyczy tylko ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Natomiast przedmiotem tego postępowania nie jest ustalenie odszkodowania za działkę nr [...]. Bezspornym jest, że budynek mieszkalny znajduje się na dwóch działkach - nr [...] oraz nr [...]. Skoro jednak przejęciu z mocy prawa w niniejszej sprawie podlega tylko działka oznaczona nr [...] wraz z częścią znajdującego się na niej budynku mieszkalnego jako części składowej tego gruntu - to niedopuszczalne jest ustalenie odszkodowania w wysokości odpowiadającej wartości całego budynku usytuowanego na działkach oznaczonych nr [...] i nr [...]. Odszkodowanie za grunt powinno uwzględniać tylko tę część nieruchomości i jej części składowe, które bezpośrednio przeznaczone zostały pod realizację inwestycji o charakterze publicznym. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu II instancji, który stwierdził, że organ pierwszej instancji powinien łącznie rozpatrzeć sprawy dot. ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] przejętą z mocy prawa «a rzecz Skarbu Państwa decyzją lokalizacyjną Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz ustalenia odszkodowania za działkę nr [...] przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa decyzją Wojewody [...] Nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia [...] października 2010 r. Natomiast niedopuszczalne jest odrębne ustalenie odszkodowania za części składowe działki nr [...] w jednym postępowaniu, a za grunt w drugim - bowiem przedmiotem postępowania odszkodowawczego jest ustalenie kwoty odszkodowania należnego za całą nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową wraz z jej częściami składowymi. Sąd uznał również za słuszne stanowisko Ministra Infrastruktury, który uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie ustalenia zaliczki na poczet postępowań odszkodowawczych prowadzonych na wniosek Prezydenta Miasta K. i obciążenia Prezydenta tą zaliczką. W postępowaniu odszkodowawczym zwrócenie się organu administracji publicznej do biegłego jest obligatoryjne, nie zaś fakultatywne - tak więc organ prowadzący postępowanie obowiązany jest przeprowadzić z urzędu dowód z opinii biegłego. Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych w skardze, Sąd uznał je za niezasadne i nie dopatrzył się naruszenia interesu prawnego strony. Faktem jest, że dom skarżącej został zburzony i nie otrzymała ona jeszcze za niego odszkodowania, lecz nie stanowi to naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 21 § 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu Dodatkowego Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Podsumowując, Sąd uznał, że decyzja Ministra Infrastruktury jest zgodna z prawem, zaś zarzuty skarżącej są niezasadne. Stwierdzić też należy, że wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzył on stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadnił przekonująco swoją decyzję - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z póżn. zm.). Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.