III SA/Gl 691/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant st. sekr. sąd. Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. znak: [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwany dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 3a i § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a), po rozpatrzeniu zażalenia z [...] r. wniesionego przez M.F., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...]r. nr [...]. Z akt administracyjnych wynika następujący przebieg postępowania egzekucyjnego: W dniu [...]r. Izba Celna w K. wystawiła przeciwko M.F. tytuł wykonawczy o numerze [...] obejmujący należności celne za [...] w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę i skierowała go do organu egzekucyjnego, tj. Dyrektora Izby Celnej w K. Tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanemu [...]r. Podstawę prawną dochodzonej należności stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w T. z [...]r. nr [...] utrzymana następnie w mocy przez Izbę Celną w K. decyzją z [...]r. nr [...]. [...]r. Dyrektor Izby Celnej w K. wydał postanowienie nr [...], którym umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie omawianego tytułu wykonawczego z uwagi na fakt, że egzekucja prowadzona w oparciu o ten dokument była niedopuszczalna, gdyż wierzyciel oznaczony w tytule wykonawczym nie był organem uprawnionym do wniesienia żądania wszczęcia egzekucji administracyjnej, a ponadto w rubryce 52 tytułu wykonawczego brak było podpisu i pieczątki z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego, natomiast w rubryce 53 niewskazano daty wystawienia tytułu wykonawczego, czym naruszono art. 27 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie, [...]r. Dyrektor Izby Celnej w K. wystawił nowy tytuł wykonawczy przeciwko skarżącemu o numerze [...] obejmujący należności celne za ten sam okres co poprzednio. Postępowanie na postawie tego tytułu wykonawczego wszczęte zostało [...]r. Pismem z [...]r. pełnomocnik skarżącego złożył do Dyrektora Izby Celnej w K. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wydanego pod numerem [...] tytułu wykonawczego w związku z przedawnieniem należności objętej tym dokumentem. Po rozpatrzeniu tego wniosku, organ egzekucyjny, tj. Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z [...]r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu tego postanowienia Dyrektor Izby Celnej w K. uznał, że przedawnienie w tej sprawie rozpoczęło swój bieg z chwilą zarejestrowania długu celnego, tj. w dniu [...]r., a w związku z tym, że organ egzekucyjny na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego o numerze [...] z [...]r. (doręczony skarżącemu [...]r.) wszczął egzekucję przeciwko skarżącemu uznał, że na podstawie art. 242 § 5 pkt 1 ustawy Kodeks celny 19 września 2003 r. nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. Po przerwaniu przedawnienie rozpoczęło swój bieg na nowo w dniu [...] r. w wyniku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna i umorzenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. postępowania egzekucyjnego. Po raz drugi bieg terminu przedawnienia został przerwany [...]r. w wyniku wszczęcia egzekucji wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] r. który został doręczony skarżącemu [...]r. na koniec zaznaczył, że prawo do ściągnięcia należności wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w T. nie uległo przedawnieniu. W ustawowym terminie zobowiązany złożył zażalenie na przedmiotowe postanowienie. W niniejszym zażaleniu zarzucił naruszenie przepisu art. 242 kodeksu celnego poprzez niewłaściwe zastosowanie i odmówienie skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo upływu terminu przedawnienia do dochodzenia należności objętych postępowaniem egzekucyjnym, a popełnione skutkiem błędnego przyjęcia, że: - nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia [...]r. wskutek skutecznego i niewadliwego wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej [...]r.; - nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia [...]r. wskutek skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...]". W uzasadnieniu natomiast zauważył, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego nie prowadzi do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Następnie wskazał, że został wystawiony kolejny tytuł wykonawczy, z kolei zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zostało wysłane na początku stycznia 2007 r. na adres siedziby byłego pracodawcy skarżącego i nie doszło tym samym do skutecznego doręczenia jego osobie. Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...]r. nr [...]. Po dokonaniu analizy akt sprawy i biorąc pod uwagę stan faktyczny oraz obowiązujące w tym zakresie uregulowania prawne, Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że przyczyny wskazane w art. 59 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) stanowią podstawę obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że jeżeli wystąpi któraś z tych przesłanek organ egzekucyjny ma obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dalszej części uzasadnienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. uznał, że w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Celnej w K. rozpatrując wniosek Strony z [...]r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wydał [...]r. postanowienie mocą którego odmówił umorzenia postępowania bowiem organ egzekucyjny uznał, że dług celny powstał pod rządami ustawy Kodeks Celny. Zgodnie z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) – przepisu dotychczasowe, tj. Kodeks Celny stosuje się spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkowstwa w Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.). W związku z tym organ egzekucyjny właściwie uznał, że w tej sprawie rozpoczętej przed 1 maja 2004 r. będzie się stosować przepisy Kodeksu Celnego. Organ II instancji stwierdził, że należności celne mogą być dochodzone przez okres 5 lat licząc od dnia ich zarejestrowania (art. 242 § 4 Kodeksu celnego). Podkreślił również, że decyzja wydana [...]r. o numerze [...] stanowiła powiadomienie Strony o zarejestrowaniu należności celnych, co oznaczało, że pięcioletni termin do dochodzenia należności rozpoczął swój bieg [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. podniósł także, że Dyrektor Izby Celnej w K. w swoim postanowieniu słusznie uznał, że bieg terminu przedawnienia przerywa wszczęcie egzekucji. A w tej sprawie [...]r. doręczono M.F. odpis tytułu wykonawczego o numerze [...], tym samym wszczęto egzekucję administracyjną, czyli przerwany został bieg terminu przedawnienia. Następnie w skarżonym rozstrzygnięciu wskazano, że postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z uwagi na jego niedopuszczalność. Jednak umorzenie postępowania nie niweczy skutku prawnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Ponadto, umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności egzekucji nie stoi na przeszkodzie do wystawienia nowego tytułu wykonawczego. W kolejnej części Dyrektor Izby Skarbowej nadmienił, że taki nowy tytuł wykonawczy został wystawiony przez organ egzekucyjny [...]r. o numerze [...] i doręczony Stronie [...]r., czyli w dacie kiedy obowiązek był wymagalny. Organ II instancji podkreślił, że należności objęte tymi dwoma tytułami wykonawczymi zostały zarejestrowane [...]r., czyli okres pięcioletni minąłby dopiero [...]r. Dalej stwierdził, że nawet gdyby przyjąć, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z [...]r. nr [...] nie przerwało biegu terminu przedawnienia, to postępowanie egzekucyjne na podstawie drugiego tytułu wykonawczego z [...]r. o numerze [...] również zostało wszczęte w czasie wymagalności obowiązku objętego tym dokumentem, tj. w dniu [...]r. Jednocześnie zauważono, że odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę został przesłany na adres zamieszkania, a nie pracodawcy, zaś samo zawiadomienie zostało przesłane na adres pracodawcy. A fakt, że zobowiązany nie pracował już u tego pracodawcy pozostaje, wbrew twierdzeniu skarżącego, bez wpływu dla skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia. Bowiem bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany nie wskutek zastosowania środka egzekucyjnego lecz samego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na koniec Dyrektor Izby Skarbowej w K. jeszcze raz wyraźnie zaznaczył, że w tej spawie nie nastąpiło przedawnienie należności objętych tym postępowaniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia z [...]r. znak: [...] oraz postanowienia je poprzedzającego oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości wynikającej z obowiązujących przepisów prawa. W złożonej skardze Strona podniosła te same zarzuty, które zawarte zostały przez nią w zażaleniu z [...]r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie 26 lipca 2011 r. adwokat skarżącego na pytanie Sądu oświadczył, że z informacji jakie otrzymał od swojego klienta, skarżący po zwolnieniu go z zakładu pracy "A" Sp. z o.o., co nastąpiło w 2004 r. wyjechał do W. w celach zarobkowych skąd wrócił na początku 2007 r. W związku z tym, doręczenie drugiego wezwania i odpisu tytułu wykonawczego nie mogło być przez niego podpisane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym należności celne zostały określone decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w T. z [...]r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w K. z [...]r. nr [...];[...]. Dług celny powstał, co niewątpliwe, po rządami ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z roku 2001 Nr 75, poz. 802 ze zm.), która utraciła moc obowiązującą z dniem 1 maja 2004 r.; została uchylona mocą art. 25 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 ze zm.). Regulujący kwestie intertemporalne art. 26 tej ustawy stanowi, że Przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Trafnie zatem przyjęły organy egzekucyjne, że kwestia przedawnienia prawa dochodzenia tych należności pozostaje uregulowana w ustawie Kodeks celny, jej art. 242 § 4 Kodeksu celnego, zgodnie z którym Kwot należności można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. Bieg tego terminu mógł być jednak przerwany na skutek wszczęcia egzekucji – art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego. Do tego momentu Sąd akceptuje stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dalej jednak zaczynają się rozbieżności. Sąd nie podziela poglądu, w myśl którego bieg tego terminu został przerwany na skutek doręczenia skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego o nr [...], co nastąpiło [...] r. i było równoznaczne z wszczęciem postępowania egzekucyjnego (art. 26 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – tekst jednolity w DZ.U z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Tak wszczęte postępowanie egzekucyjne doczekało się umorzenia postanowieniem Dyrektora Izby Celnej z [...]r. nr [...] z uwagi na fakt, iż wniosek o wszczęcie postępowania został złożony przez nieuprawniony podmiot. Dyrektor Izby Skarbowej wychodzi w tym przypadku z założenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie niweczy wywołanego przez jego wszczęcie skutku, jakim było przerwanie biegu terminu przedawnienia dochodzenia należności. W tym jednak przypadku mamy do czynienia z niedopuszczalnością egzekucji ponieważ wniosek o jej wszczęcie nie pochodził od uprawnionego wierzyciela. Była to egzekucja niedopuszczalna od chwili jej wszczęcia. Postępowanie egzekucyjne ma dwie strony: wierzyciela i zobowiązanego, jego wszczęcie może nastąpić tylko na wniosek uprawnionego wierzyciela. Egzekucja wszczęta na wniosek podmiotu nieuprawnionego nie przerywa biegu terminu do dochodzenia należności celnych. Nie można przyjąć, by niedopuszczalna czynność dokonana na wniosek osoby trzeciej, spoza układu wierzyciel - zobowiązany, powodowała skutki w sferze praw i obowiązków zobowiązanego i wierzyciela. Jeśli zatem przepis art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego stanowił, że bieg terminu z art. 242 § 4 mógł zostać przerwany na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to należy przyjąć, że chodziło w nim o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na wniosek uprawnionego podmiotu (wierzyciela). W grę zatem wchodzi kolejne wszczęcie postępowania egzekucyjnego jako przerywające bieg terminu do dochodzenia tych należności. [...]r. został wystawiony nowy tytuł wykonawczy nr [...], a jego doręczenie zobowiązanemu miało nastąpić [...] r., a więc przed upływem terminu z art. 242 § 2, bo przed 4 października 2007 r. Dowodem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego ma być dokument Potwierdzenie Odbioru, znajdujący się z na stronie 102a akt administracyjnych. Zdaniem Sądu budzi on jednak zbyt wiele wątpliwości by można było przyjąć, że nastąpiło prawidłowe doręczenie odpisu tytułu wykonawczego. Miałoby z niego wynikać, że nastąpiło doręczenie zastępcze w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego, za pokwitowaniem, do rąk dorosłego domownika, który zobowiązał się do oddania pisma adresatowi. Dokument ten nie został jednak wypełniony w miejscu, gdzie powinien znajdować się czytelny podpis odbiorcy wraz z datą. Poniżej tego miejsca zostało coś nakreślone, ale nie sposób stwierdzić co. Doręczyciel zaznaczył, że doręczył przesyłkę dorosłemu domownikowi, ale dokonany nad tym miejscem dopisek jest zupełnie nieczytelny, wypełniony natomiast został również w sposób nieczytelny ten fragment, który dotyczy niemożności doręczenia przesyłki i pozostawienia jej w UP. Trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż ten sposób doręczenia przesyłki jest możliwy do zastosowania wówczas, gdy doręczyciel nie zastanie adresata w jego mieszkaniu. Z Raportu poborcy podatkowego z [...]r. wynika, że według wyjaśnień ojca skarżącego jego syn nie mieszkał już pod tym adresem od około dwóch lat. Sam skarżący stwierdził, że wyjechał w celach zarobkowych do W. Dodać przy tym należy, że jeśli wyjeżdżał po zakończeniu poprzedniego postępowania egzekucyjnego postanowieniem o jego umorzeniu, to wyjeżdżał w chwili, gdy nie toczyło się żadne postępowanie, a zatem nie można wymagać, by powiadomił o swoim wyjeździe organ egzekucyjny. Zajęcie wynagrodzenia za pracę zostało wysłane do zakładu, w którym skarżący już nie pracował i nie zostało mu doręczone, co jest kwestia bezsporną. Wszystko to sprawia, że Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane zanim wyjaśniono wszystkie fakty konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc z naruszeniem art. 7 K.p.a. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania w pierwszej kolejności dla ustalenia, czy nastąpiła przerwa biegu terminu do dochodzenia należności wskutek prawidłowego doręczenia skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego z [...]r., a zatem, czy odebrał go dorosły domownik z zobowiązaniem do oddania adresatowi. Jeśli to zostanie ustalone, to ciężar udowodnienia faktu, iż skarżący nie zamieszkiwał w miejscu zameldowania spadnie na skarżącego. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, po. 1270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zostało wydane z mocy art. 200 tej ustawy.