I OSK 683/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.B., K.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 630/11 w sprawie ze skargi E.B., K.B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 17 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 630/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. B. i K. B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] kwietnia 2011 r. nr [...], którym utrzymana została w mocy decyzja Starosty Bydgoskiego z [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Decyzjami tymi przyznano B. i M. H., E.i J. O. oraz A. O. odszkodowanie w wysokości 131 343,00 zł za zajęcie pod drogę publiczną części nieruchomości położonej w Bydgoszczy przy ul. L. i ul. K., oznaczonej jako działki nr 14 i 15, które przeszły z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1998 r. na własność Gminy Bydgoszcz, co potwierdziła decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] maja 2006 r. nr [...], a odmówiono przyznania odszkodowania A. H. oraz E. i K. B.. Nieruchomości te na dzień 31 grudnia 1998 r. stanowiły własność K. B. oraz J. i A. H. po ½ części, przy czym J. i A. H. darowali swoje prawo aktem notarialnym z 4 października 1999 r. B. i M. H., zaś K. B. swoją część sprzedał aktem notarialnym z 28 lutego 2003 r. A. O. (1/3) oraz E.i J. O. (2/3), co potwierdzają wpisy w księgach wieczystych. Organy stwierdziły, iż uprawnionymi do otrzymania odszkodowania są nie osoby będące właścicielami na dzień 31 grudnia 1998 r., ale późniejsi ich nabywcy, co w przypadku K. B. powoduje, że nie poniósł on szkody, bowiem cena sprzedaży obejmowała także te części działek, które przeszły z mocy prawa na rzecz Gminy jako droga. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi E. i K. B.ch dotyczące naruszenia art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, natomiast istota sporu sprowadza się do tego kto powinien być stroną postępowania o odszkodowanie, czy właściciele nieruchomości z daty 31 grudnia 1998 r., czy osoby, które nieruchomość nabyły po tej dacie, ale przed wydaniem decyzji o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Ponieważ kwestia ta była sporna, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem składu siedmiu sędziów z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09 uznał, że uprawnionym do złożenia wniosku o odszkodowanie może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście prawa zawarła umowę nabycia nieruchomości i została wpisana jako jej właściciel do księgi wieczystej – wyjaśniał Sąd. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu należy mieć na uwadze to stanowisko, co w tej sprawie oznacza, że osobami uprawnionymi do otrzymania odszkodowania są A. O. oraz J. i E. O., bowiem na mocy umowy sprzedaży z 28 lutego 2003 r. wszelkie prawa przeszły na nich, w tym przysługujące poprzedniemu właścicielowi, E. i K. B., roszczenie o odszkodowanie za przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jako droga. Sąd stwierdził, że nie mają racji skarżący, iż są jedynymi uprawnionymi do odszkodowania, jako właściciele w dacie 31 grudnia 1998 r. zwłaszcza, że na mocy ww. umowy sprzedaży uzyskali ekwiwalent za działki zajęte pod drogę w cenie sprzedaży. Reprezentowani przez radcę prawnego, E. i K. B. wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i zmiany poprzez rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji, bądź po uchyleniu, przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy o reformie administracji publicznej (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że osobą uprawnioną, na rzecz której ma być ustalone odszkodowanie, a następnie na rzecz której ma nastąpić jego fizyczna wypłata, w przypadku kolizji (zbiegu) prawa do tego odszkodowania i jego wypłaty jest w pierwszej kolejności inna osoba (późniejszy właściciel) niż właściciel nieruchomości w dniu 31 grudnia 1989 r., co w efekcie doprowadziło do oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bezkrytycznie przyjął i wyprowadził wnioski z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09 pomijając fakt i nie odnosząc się do tego, że stan faktyczny w sprawach jest zupełnie odmienny, bowiem w sprawie I OPS 3/09 prawo do nieruchomości zostało przeniesione między osobami bliskimi (ojciec i córka), nieodpłatnie (darowizna), przy czym poprzedni właściciel nie złożył wniosku w terminie, a złożony został przez nowego właściciela i interesy ich były zbieżne, podczas gdy w niniejszej sprawie nieruchomość została sprzedana, a skarżący wystąpili z wnioskiem o odszkodowanie, a interesy są rozbieżne. Skarżący podnieśli też, że w sprawie I OPS 3/09 w akcie zaznaczono, że przenoszone są również roszczenia o odszkodowanie, co nie miało miejsca w sprawie. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), dalej "ustawa" ani przez błędną wykładnię, ani przez niewłaściwe zastosowanie. Przedmiotem sprawy była kwestia odszkodowania za nieruchomości, które jako zajęte pod drogę publiczną przeszły na rzecz Gminy Bydgoszcz. Podstawę przejścia prawa własności stanowił art. 73 ust. 1 ustawy, co potwierdziła decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego. Przepis ten zastrzega, że przejście prawa następuje za odszkodowaniem, a zasady i przesłanki ustalenia odszkodowania określa art. 73 ust. 4 ustawy. Przepisy te miały zatem zastosowanie w sprawie i zasadnie odniósł się do nich Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w sprawie odszkodowania. Przepisy te nie zostały błędnie wyłożone przez Sąd, który uznał za zgodne z nimi decyzje przyznające odszkodowanie za nieruchomości w Bydgoszczy przy ul. L. i K., oznaczone jako działki 14 i 15 B. i M. H. oraz A. O. oraz E. i J. O., a odmawiające tego odszkodowania E. i K. B.. Artykuł 73 ust. 1 jako datę przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego wskazuje 1 stycznia 1999 r., a jako datę posiadania tytułu własności, który z dniem 1 stycznia 1999 r. przechodzi na rzecz publiczną – dzień 31 grudnia 1998 r. W dacie tej, tj. 31 grudnia 1998 r. właścicielem ½ nieruchomości był K. B.. Dnia 28 lutego 2003 r. zbył on aktem notarialnym swoje prawo do nieruchomości E.i J. O. oraz A. O.. Zarówno w dacie 31 grudnia 1998 r., jak i 28 lutego 2003 r. E. B. nie miała żadnego tytułu do nieruchomości, zatem należy uznać nawet, że nie ma ona legitymacji prawnej w postępowaniu. Jednak w istocie nie jest to kwestia zasadnicza w sprawie. Istotą jej jest czy zasadnie odmówiono przyznania odszkodowania za nieruchomość, która z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła na własność Gminy Bydgoszcz nie osobie, która była jej właścicielem 31 grudnia 1998 r., ale osobom na rzecz których została zbyta nieruchomość w okresie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy i które złożyły wniosek o odszkodowanie. W sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09, wydany w składzie siedmiu sędziów, którym uznano, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem przez Wojewodę decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W skardze kasacyjnej zarzucono, że w sprawie I OPS 3/09 stan był inny aniżeli w niniejszej. Rzeczywiście tak, gdyż jak zauważono w skardze kasacyjnej w sprawie I OPS 3/09 przeniesienie prawa po 31 grudnia 1998 r. miało miejsce pod tytułem darowizny, nastąpiło między osobami bliskimi, wniosek o odszkodowanie złożyła osoba, na rzecz której nastąpiło zbycie nieruchomości, podczas gdy w niniejszej sprawie zbycie po 31 grudnia 1998 r. miało miejsce odpłatnie, a wniosek złożyły obie strony umowy sprzedaży, tj. zarówno poprzedni jak i obecni właściciele. Jednak mimo tych różnic sprawy, co do zasady, są zbieżne. Zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę umowę sprzedaży nieruchomości z 28 lutego 2003 r. W umowie tej opisano nieruchomość, która była przedmiotem obrotu, a stanowiła własność K. B., a którą nabyli E. i J. O. oraz A. O.. Jakkolwiek część tej nieruchomości, jako zajęta pod drogę publiczną, przeszła z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Gminy Bydgoszcz, co potwierdziła decyzja deklaratoryjna Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, to jednak i ta część nieruchomości została objęta umową sprzedaży, choć w istocie nie mogła i nie może stanowić przedmiotu prawa własności nabywców, a decyzja Wojewody o przejściu nieruchomości to potwierdziła. W takim stanie nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi, że błędnie wyłożył art. 73 ust. 1 i 4 ustawy, uznając, że organy zasadnie przyznały odszkodowanie nowym nabywcom. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).