I GZ 1/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 973/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 973/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] maja 2011 roku, nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Sąd orzekł w następującym stanie faktycznym sprawy. M. R. w dniu [...] lipca 2011 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. rozpoznając wniosek na skutek sprzeciwu od powyższego postanowienia odmówił M. R. przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji analizując wniosek przy uwzględnieniu obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie obowiązany ponieść w tym postępowaniu (wpis sądowy od skargi w kwocie 1.119,00 zł) uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem, gdyż skarżący posiada dostateczne środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego. WSA podniósł, że w roku 2010 r. skarżący osiągnął z pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w kwocie 653.420,61 zł (brutto), przy przychodzie w wysokości 4.579.084,26 zł, obecnie zaś uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.386 zł miesięcznie i na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Ś. z [...] kwietnia 2008 r. (sygn. akt [...]) zobowiązany jest do świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki w kwocie 3.000 zł. Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżący posiada 80% udziałów w "M." S.C. M. R., R. Cz. – R. Spółka ta w 2010 r. przy przychodach 3.268.324,65 zł osiągnęła dochód brutto w wysokości 504.958,53 zł. W ocenie Sądu, skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że został zmuszony do zaprzestania prowadzonej przez siebie zyskownej działalności, nie przedłożył na tę okoliczność żadnych dokumentów i nie wyjaśnił, jaki konkretnie mechanizm, a w szczególności w jaki sposób decyzje organów celnych, miały spowodować konieczność zaprzestania tej działalności. Z przedłożonego materiału dowodowego nie wynika również, że skarżący przestał osiągać dochody z działalności spółki cywilnej, prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie badania rynku i opinii publicznej, a więc w zakresie, na który decyzje organów celnych nie mogą mieć wpływu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pomimo wezwania skarżący nie podał dokładnych wydatków, jakie ponosi na swoje codzienne utrzymanie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Sąd pierwszej instancji uznał za gołosłowne twierdzenia o pozostawaniu w trudnej sytuacji majątkowej. M. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada oszczędności uzyskanych z tego tytułu. W chwili obecnej jedynym źródłem jego dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.386,00 zł., a kwota ta nie wystarcza nawet na zaspokojenie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Skarżący stwierdził, że w sytuacji w jakiej się znajduje nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, zaś odmowa udzielenia prawa pomocy uniemożliwia mu dochodzenie swoich roszczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny sanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z danych załączonych do wniosku wynika, że skarżący w roku 2010 r. osiągnął z pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w kwocie 653.420,61 zł (brutto), przy przychodzie w wysokości 4.579.084,26 zł. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, skąd uzyskuje comiesięczne wynagrodzenie, a ponadto posiada 80% udziałów w "M." S.C. M. R., R. Cz. – R. Spółka ta w 2010 r. przy przychodach 3.268.324,65 zł osiągnęła dochód brutto w wysokości 504.958,53 zł. W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał, że informacje podane przez skarżącego nie uzasadniały uwzględnienia wniosku. Natomiast twierdzenia skarżącego dotyczące jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie zostały poparte dokumentami, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniały uzasadnione wątpliwości co do jego stanu majątkowego. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na skarżącym spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy, jak trafnie wywodził Sąd, została we wniosku o przyznanie prawa pomocy opisana ogólnie. Wezwanie do złożenia wyczerpujących wyjaśnień w tej kwestii okazało się bezskuteczne. W związku z tym WSA słusznie uznał, że dokonanie pełnych ustaleń i oceny w zakresie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego było niemożliwe, a tym samym nie było podstaw do uznania, że wykazał on bezsprzecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.