II FZ 621/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1628/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 22 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. C. Sp. z o.o z siedzibą w P., w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1628/11, zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że z uwagi na trudności finansowe nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi. Podniosła, że złożyła do Sądu sześć skarg na decyzje, którym został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, w związku z czym na spółce ciąży obowiązek uregulowania kwoty 473.554,- zł. Spółka wskazała na zajęcie komornicze, dokonane na rachunku bankowym, na którym znajdowały się środki w kwocie 9.000,- zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 25.000,- zł, wyjaśniła, że posiada środki trwałe o wartości 368.000,00 zł., a za rok 2010 wykazała stratę w wysokości 85.792,68 zł. Postanowieniem z 19 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek sprzeciwu spółki, wniesionego w dniu 1 września 2011 r. od powyższego postanowienia, sprawę rozpoznawał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniem z dnia 2 września 2011 r. oddalił wniosek. Sąd wskazał, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody. Ponadto z przedstawionego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych PIT-8 wynika, że w 2010 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 1.447.531,01 zł, osiągając dochód w wysokości 9.879,51 zł. Z bilansu sporządzonego 31 maja 2011 r. wynikało, że spółka posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 498.803,99 zł, a także aktywa obrotowe o wartości 303.366,45 zł (głównie w towarach). Z bilansu wynikało również, że skarżąca posiadała krótkoterminowe aktywa finansowe w kwocie 64.919,12 zł. Oceniając wniosek, Sąd uwzględnił wysokie koszty uzyskania przychodu, stwierdzając, że niski dochód uzyskiwany przez spółkę nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Nie świadczy on także o utracie płynności finansowej i sam w sobie nie wyznacza kondycji finansowej spółki. Posiadane przez spółkę należności krótkoterminowe, mogą stanowić źródło pozyskania środków na pokrycie wpisów od skarg. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że obowiązek spłaty zobowiązań wynikających z zaskarżonych decyzji, nie wyklucza partycypowania spółki w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Od powyższego postanowienia spółka wywiodła zażalenie, w którym ponownie powołała się na złą kondycję finansową. Z uwagi na zajęcie rachunku bankowego, spółka nie ma możliwości dokonywania jakichkolwiek wypłat, co odnosi się także do środków, które wpłyną na ten rachunek w przyszłości. Niezależnie od powyższego, w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu od skargi, spółka nie ma możliwości wyegzekwowania od dłużników kwot wynikających z jej należności krótkoterminowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od zwrócenia uwagi na kasacyjny, co do zasady, charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Wzorcem normatywnym oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez NSA w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) , prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka z o.o. W uzasadnieniu powoływała się na swą złą kondycję finansową, a także niski dochód osiągany z prowadzonej przez ten podmiot działalności gospodarczej. Wbrew twierdzeniom spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności; przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Ponadto, za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie(a także pozostałych sprawach zawisłych przed WSA w Warszawie) z przychodem netto spółki oraz poniesionymi kosztach działalności operacyjnej. Analiza możliwości płatniczych spółki doprowadziła Sad pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.