I OZ 846/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 112/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Prokuratora Okręgowego we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 112/11 odmówił przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Prokuratora Okręgowego we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymuje się z odszkodowania w wysokości [...] zł. Dodał, że posiada zadłużenie w wysokości [...] zł z tytułu niespłaconych pożyczek. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił: nieukończony pawilon handlowy o pow. [...] m², mieszkanie spółdzielcze o pow. [...] m² oraz niezabudowaną działkę gruntu o pow. [...] m². Skarżący zaznaczył, że żona posiada majątek odrębny i pobiera emeryturę, nie wskazał jednak w jakiej wysokości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że skarżący nie wykazał, iż konieczność poniesienia kosztów sądowych, na obecnym etapie postępowania jedynie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarł wszelkich, niezbędnych informacji pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej. Mimo stosownego wezwania skarżący nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu okoliczności, kształtujących jego sytuację finansową, tj. nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez niego i żonę, nie złożył do akt dokumentu potwierdzającego wysokość wskazanego we wniosku zadłużenia, nie przedłożył aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, nie złożył również deklaracji podatkowych za rok 2010 oraz dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu w postaci "odszkodowania", nie podał czy korzysta ze wsparcia osób trzecich lub pomocy społecznej, nadto nie udokumentował wysokości niezbędnych, aktualnych, miesięcznych wydatków. J. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił temu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast w myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie J. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji badał więc, czy skarżący wykazał stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też powinna ona złożyć oświadczenie majątkowe obejmujące dokładne dane o swoim stanie majątkowym i dochodach oraz stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w wyznaczonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Prawidłowo więc Sąd I instancji, uznając że oświadczenie majątkowe skarżącego jest niewystarczające, wezwał w dniu 29 czerwca 2011 r. o jego uzupełnienie. Skarżący natomiast nie udzielił żadnej odpowiedzi, przez co nie wyjaśnił i nie udokumentował swojej sytuacji finansowej m. in. nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez niego i żonę, nie złożył dokumentu potwierdzającego wysokość zadłużenia, nie przedłożył rachunków bankowych, deklaracji podatkowych, a także dokumentu potwierdzającego uzyskiwanie dochodu w formie "odszkodowania". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. A zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek, w oparciu o przesłanki omawianego wyżej przepisu art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnił nie tylko wykazane przez skarżącego dochody i wydatki, ale również stan majątkowy, mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, a koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana osoba i jej rodzina. I dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu doszedł do prawidłowych wniosków, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w tej sprawie. Zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a do takich należą koszty sądowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, mające niskie dochody, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. W rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z Sądem I instancji, że dochody skarżącego mają charakter stały, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również partycypuje w kosztach utrzymania (choć skarżący nie podał dochodu żony). Kierując się zasadą, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, a skarżący pomimo wezwania do wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej nie wykazał jej - odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za zasadną. J. K. nie przedstawił bowiem, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby konieczność przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo zaznaczyć należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności, nawet z uszczerbkiem dla innych zazwyczaj ponoszonych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.